Пресс-центр Чыгыш сөздөр жана докладдар

18.07.2016

Королевалык парктар - Лондондун мыкты жайлары

Роза Отунбаева

КР Улуу Британиядагы жана Түндүк Ирландиядагы биринчи элчиси (1997-2002), “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү


Англиялык парктар жөнүндө өзгөчө баяндагым келди. Лондондо Королевага он парк тиешелүү. Алардын толук эмес тизмесин атап кетейин: Грин-парк - 16 га, Гайд-парк – 140 га, Кенсингтон-парк – 111 га, Рижент-парк – 197 га, Сент-Джеймс парк – 34 га. Биз шаардын Хэмпстед районунда жашадык, ал жерде дөңсөөлөрдө аянты 320 га болгон Хэмпстед багы созулуп жатчу; Ал эми Лондондун башка тарабында, дүйнөлүк убакыт санагын жүргүзүп турган, аянты 73 га болгон Гринвич паркы жайгашкан.


Лондондуктар жана Британиянын башка ири шаарларынын жашоочулары – баары бактылуу адамдар экен. Анткени, Королева букараларына өзүнүн парктарынын баарынын эшигин кенен ачып койгон. Бул парктар жаныңды жай таптырып, эс алып, көңүл ачууга мүмкүнчүлүк берген, миллиондогон чоң адамдар менен балдардын билимине, өнүгүп-өсүүсүнө өбөлгө болгон жерлер. Адамдар күрү-күүгө толгон, 8,7 миллион калк жашаган, кымгуут түшкөн чоң шаардын парктарында балдары, достору, үйдө баккан жан-жаныбарлары менен көңүл ачып басып гана жүрбөстөн, бул жерде алар китеп, гезит, журнал окушат, ойношот, эс алышат, тамак жешет, күнгө күйүшөт, баарлашышат. Гайд-паркта болсо митингге чыгышат, фестивалдарды, концерттерди өткөрүшөт, салтанаттарды уюштурушат.


Британиянын ар бир шаарынын борборунда жакшы каралып, кылдат кыркылган дарактар менен газондорго жык толгон жашыл массивдер орун алган. Европанын бардык шаарлары өтө сонун парктары менен даңазаланып келет. Азыр эс алуу үчүн парк маданияты, жашыл массивдер Азиянын шаарларынын жашоосуна да кеңири кирип калды. Азыр дүйнөнүн кайсы жерине барбагын бардык жерде шаар ичин “бьютификациялоо” (жарашыкка келтирүү жана жашылдандыруу) иши жүрүп жатканын көрөбүз. Чоң жол четиндеги газондорго коюлган клумбаларда өстүрүлгөн гүлдөр өзүнүн ажайып жасалгаланышы жана сулуулугу менен таң калтырат. Жакшынакай жайлуу отургучтар коюлган скверлер, таң калтырган фонтандар, түрдүү, аралаш чөптөрдүн, бадалдардын, дарактардын дүркүрөп өсүп турганы, көбүнчө кытай же жапон бактарындай ажайып жашыл комплекстер дүйнөнүн борбор шаарларын кооздоп турат. Километрлерге созулган көлмөлөрү, ичинде жапайы токой массивдери жана жөө күлүктөр жана велсипед үчүн жолдору бар парктар чындап суктанууну жаратат: ооба, бул жерде адамдар жөнүндө ойлонушат. Шаардыктарга стресстерди жеңип чыгууга жардам беришет. Дүйнөнүн бардык шаарлары дүркүрөгөн урбанизация процессинен өтүштү, массалык түрдө курулуштар жүрдү. Өзгөрбөй турган эч нерсе жок. Шаарлардын тездик менен өсүүсү бизде да өтүп жатат. Адамдарды таң калтырып, жарым жылда эле көчөлөр, кварталдар таанылгыс болуп өзгөрүүдө. Курулуштар болсо эч бир планы жок эле ишке ашып жатат, мектептерди, бала бакчаларды медициналык мекемелерди курганга дээрлик орун калбай калды. Миңдеген шаардыктар аралап басып жүруп чоңойгон скверлер менен токойчолорду курулуш крандары менен дубалдары заматта тепсеп жок кылууда. Курулушчулар жерди түштүк магистралдан тартып Айтматов жана Байтик баатыр проспектилеринин жана тоого чейинки аралыктын оң жана сол тараптарын ээлеген квадраттагы жерди куулук жана билгичтик менен өздөштүруп жатышат: кыш учурунда акырын билдирбей дарактарды кесишип, кафе же химиялык тазалоо үчүн объекттердин ордун ээлеген убактылуу будкаларды коюп коюшат, анан ага тең катар трассаны бойлоп курулуш үчүн уруксат алып алышат, андан соң алар көп өтпөй ушунчалык тездик менен, керек болсо бир түндө ал жерлерге кирпичтен бекем имараттарды салып коюп жатышат. Бул районду бакиевдин тушундагы мэрлер жана премьерлер жүз миллиондогон долларларга үй куруш үчүн басып алышкан. А бул жерлер болсо совет мезгилинен бери шаардын “өпкөсү” катары резервде турган, ал мезгилде эмнеси болсо да шаардыктардын таза аба жутуусу тууралуу ойлонушкан экен...


Бирок акыркы жаңылыктар мени кубантты: мэрия Түштүк магистралдан тартып, Байтик Баатыр проспектисинен өйдө Орто-Сайга чейинки аралыкка пландуу түрдө, жаңы Көз карандысыздык паркын, 24- март скверин куруу тууралуу кабарлады. Азыр Бакаев жана Айни атындагы көчөлөрдүн кесилишиндеги скверди куруу иши толук түрдө жүрүп жатат. Мэрия мурдагы-азыркы БУМдун алдындагы скверди тарыхый көрүнүшүн, бак-дарактарын сактоо менен оңдоп жатат. Түштүк магистралды бойлоп Фучик паркынын жоголгон жер участокторун кайтарып алуу маселеси менен активдүү иш алып барып жатат.


Муз ордунан козголду окшойт! Биз мэриянын , активдүү шаардыктардын иш-аракеттерин, ким шаарыбызды кооз, эстен кеткис, кайталангыс кылгысы келгендерди, мыкты тажырыйбаларды жайылтууну каалагандарды чын дилибизден колдоого алышыбыз керек. Азыр шаарыбызда активдүү, кээ бир жерлерде агрессивдүү жүрүп жаткан курулуштардын фонунда табият өзүнүн каршылыгын көрсөтүп, бизге каршы козголоң чыгарып жибербесин десек шаардын жашыл аймактарынын балансын сактап калуу зарыл, табият-эне өзүн кысымга алган көрүнүшкө кантип жооп береээрди билет, мындайлар жер шарынын бардык жеринде кездешип жүрөт. Ушул күндөрү, айлары климаттын чындап өзгөрүп жатканы тууралуу сигналдар бизге келип жатканы калппы: адамдар кызыл тосмону ачык эле кесип өтүп кетишти, жаратылыш менчигине жарып кирип, кол салышты. Кайрагач токоюндагы, Фучик, Ата-Түрк жана Дубовый парктарындагы жерлерди үй салабыз деп басып алгандар тууралуу баш-аягы жок көп окуяларды уга берүүдөн тажадык. Бийликтегилерди каратып туруп парктарды четинен “тиштеп” жулуп алып, анан көз ачып жумганча ресторандарды, кафелерди куруп коюп жатышат. Бул жерде мыйзам бузгандык ачык эле көрүнүп турат. Бийлик коомдук кызыкчылыкты бул уяты жок курулушчулардан коргоп ала турган жөндөмгө ээби деген маселе жаралып отурат. Көгөрүп өсүп турган бак-дарактарды коргоо боюнча барган сайын шаардын бардык булуң-бурчтарынан коомчулуктун коркунучка толгон кабатыр үнү улам бийиктеп, коңгуроону жарандар да, Интернет да кагып жатат. Шаарга жашыл курулуштарды пландоо жана райондоштуруу абдан зарыл экендиги бүгүн күн тартибине коюлуп турат. Мүмкүн “Зленестройго” караштуу өзүнчө структураны – парктардын биргелешкен шаардык дирекциясын түзүү керектир. Ал иштеп жаткан парктарды, токойлорду, скверлерди жана аллеяларды өздөштүрүү жана ондоп-түзөп куруу, орто мөөнөткө пландоо иштери менен алектенмек. Шаардын бийлиги шаардагы бак-дарактардын эпидемиялары, дубдардын оор ылаңдары тууралуу кандайдыр бир чараларды көрүп жатабы? Булар тууралуу эки жылдан бери биздин ММКлар айтып, жазып келишет. Үйлөрдүн жаныныдагы жер аянттарын, үйлөр ортосундагы жашыл бурчтарды, балдар аянтчаларын өздөштүрүү, жарашыктуу жашылдандыруу боюнча шаардагы райондор аралык конкурс-мелдештер өз деңгээлинде өтүп турабы? Илимдер Академиясынын Ботаникалык багын калыбына келтирүү боюнча аракеттенип, реалдуу иштерди аткарганы үчүн “Арча” фондуна жана анын активисттерине алкыш ! Бирок ушул эле учурда шаардын борборунда жайгашкан Улуттук Университеттин Ботаникалык багы тууралуу эч ким ооз ачпаганы таң калтырат! Кантип эле аны да акырын четинен “кескилеп” жатышпасын, биз болсо бул тууралу качан гана ал бактын ордуна эки кабаттуу заңгыраган тамдар пайда болгондо, же аны шектүү “инвесторлор” колуна берип койгондо гана билип жүрбөйлү!?


Лондондо темир менен тосулган терезелер, эшиктер, палисадниктер, парктар, подвалдар, подъезддер көзгө урунат. Ушундай эле темир торлор менен тосуу Парижде да орун алган. Кээ бир адамдардын мыйзамсыз жоруктарынан коргонуу үчүн убагында башка жолду таба албагандан ушундай болгонун түшүнсө болот. Демек, эзелтен келаткан коргонуунун ишенимдүү ыкмасы темир тор менен тосуу! Биз деле сактап калалы десек бул ыкмадан кача албайбыз го: бардык парктарды, бактарды, токойчолорду темир тор менен курчап коргоого мажбурбуз. Королеванын парктарында атайын бекитилген полициялар да иштешет. Биздин парктардагы коопсуздук маселеси бүгүн ачык коюлуп, чечүүнү талап кылган учуру.


Бишкекте чөпкө отуруп алып, китеп окуй турган парктар, скверлер жок. Королеванын парктарында атайын бөлүнгөн жерлерде адамдар жатып алып эс ала турган толтура керебетчелер прокатка берилет.


Москвадагы Горький паркы акыркы маалда аттракциондорго жык толуп кеткен эле, бүгүн таң калганым, аларды толук тазалап, чөптөрдү эгип, газонго айлантышты. Азыр тээ дарыяга дейре чөптүн үстүндө тынч отуруп, күнгө күйүп, пикник жасаса болот. Биздин парктарда оркестрлер чанда гана ойношот, ал жакта дээрлик концерт беришпейт. Лондондо болсо мындай иш чаралар дайыма болуп турат. Парктарда өткөн мезгилден калган артисттер жана бийлөөчүлөр үчүн секилер дагы эле турат. Бул жерлерде коомдук иш чараларды өткөрүү үчүн атайын аянттарды –амфитеатрларды көп көрөсүң. Билим берүү багытындагы иштер абдан көп өткөрүлөт: балдар, багбандар, жаратылышты сүйүүчүлөр менен өз- өзүнчө иштеген бүтүндөй комплекстер бар, дайыма лекторийлер болуп турат, кызыккан багыттар боюнча ондогон ийримдер иштейт. Бул аралда жайгашкан өлкөдө эзелтен бир чындыкка таянышат: аң сезимдүү, ойлоно билген, табиятка этият мамиле жасаган жаранды тарбилоо үчүн адамдан эч нерсени аябоо керек. Парктар абдан акылдуулук менен тынч аймактарга бөлүнгөн, ал жерлерде отуруп алып китеп окуса болот, мындагы бардык жакшынакай бак отургучтары жарандар тарабынан паркка белекке берилгенин белгилеп кетсек болот. Ал отургучтарда эстелик табличкалар турат. Парктын башка аймактары ызы-чуулуу, алар спорттук сабактарга , балдар ойной турган атайын шаарчага арналган. Анда кум гана эмес, ары-бери чыгып-түшүп, тайгаланып ойной турган дөбөчөлөр бар. Парктардан же токойпарктарынан, айрыкча дарыянын жээктеринен велосипедге же чуркаганга , же ролик менен жүргөнгө ылайыкташып курулган жолдорду көрө аласыз. Азыр заманбап кооз материалдардан воркаут-аянттарды жасап коюп жатышат, алар өзүнүн ачык түсү менен балдарды, кары-картаңдарды өзүнө тартып турат. Европанын бардык парктарында асфальбетонго, тротуарга коюлган плиткалардын ордуна майда таштарды, чоң таштардын сыныктарын, түрдүү түстөгү жылмакай таштарды төшөшөт. Биз болсо плиткаларды жаңы эле көргөнсүп, аны менен жолдордун баарын дымдап жаап салып жатабыз. Музейлер, мини-зоопарктар, билим берүү борборлору, сүйлөшүп отура турган кооз жайлар, бак ичине орнотулган скульптуралар, анан албетте, Эдем багындагыдай болуп чексиз көп, көк чөптөрдүн түркүн-түсү жайнайт- Лондон шаарынын парктары мына ушундай.

 

Улуу Британиянын шаарларынын борборундагы Королевага таандык жерлер адамдардын кароосуна берилген. Бейжин менен Токиодо да императорго таандык сарайлар менен храмдардын тегерегиндеги абдан чоң көк мейкин аянттарга азыр шаардыктардын баары келип эс ала алышат. Биз социализмден калгандарды жаңы рынок шартында кантип сактап кала алабыз? Качан биздин бир паста таң калыштуу байып кеткендерибиз супермаркеттерди, универмагдарды гана курганды токтотуп, парк аймактарын , адамдар эс алчу аймактарды, шаарды жашылдандырган курулушка өтүшөт? Биздин олчойгон соода борборлорун вертикалдуу жашылдандыруу, машине токтоочу жайды жашылдандыруу, жашыл тосмолор – буларды жасоо силерге милдет жана акчаңар жетет! Шаарды жашоо үчүн жагымдуу акыбалга алып чыгуу, жашылдандыруу аркылуу жашоо сапатын жакшыртуу- бизнес үчүн эң асыл милдет. Биз кетебиз, ал эми жаңыланган парктар жана скверлер биздин балдарга жана неберелерге өз көлөкөсүн чачат. Өмүр кечирүүнүн маани-маңызы да ушунда эмеспи?!

http://www.bbc.com/

Акыркы жаңылыктар

13.07.2018

Оргочор айылында тренинг болуп өттү

Үстүбүздөгү жылдын 9-10-июль күндөрү Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы Оргочор айылында “Мигранттар үчүн маалыматтык-миграциялык борборду ачууга жана аны туруктуу өнүктүрүүгө көмөктөшүү” долбоорунун алкагында “Мигранттар үчүн маалыматтык-миграциялык борборду ачууда айыл өкмөтүнүн жана айылдык кеңештин депутаттарынын ролу” аталышында тренинг болуп өттү.Тренингдин жыйынтыгы боюнча иш чара өз максатына жетти. Эскерте кетсек, ...
10.07.2018

Жайлоо өнүгүү борборлоруна Кыргыз Республикасынын Улуттук Жазуучулар союзунан белек тапшырылды

Жакында Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзу «Жайлоо өнүгүү борборлоруна» кыргыз жана орус тилинде жаңы басылып чыккан 100 даана китеп-жыйнакты белекке берди. Бул Жайлоо өнүгүү борборлоруна келген балдар үчүн абдан кызыктуу жана баалуу белек болду. Китеп-жыйнак “Каармандар өз досторун чакырат” (“Герои приглашают своих друзей”) деп аталып, ага 25 балдар жазуучуларынын чыгармалары кирген. Тактап айтканда, балдарга арналган бул ...
09.07.2018

Оргочордо ЖӨБОнун потенциалын арттыруу боюнча тренинг өтүп жатат

2018-жылдын 9-июлунан тартып 10-июлуна чейинки мезгилде Ысык-Көл областынын Жети-Өгүз районундагы Оргочор айылында «Гендердик жактан сезимтал пландаштыруу жана бюджет түзүү маселелери боюнча жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын потенциалын арттыруу» темасына тренинг өтүп жатат. Тренингди Норвегиянын Тышкы иштер министрлиги финансылаган «Региондук жана эл аралык көйгөйлөргө жооп иретинде адамдарды сатууга каршы күрөшүү жана чабал мигранттарды ...
06.07.2018

Америкадан келген математикадагы артыкчылыгы үчүн сыйлыктын ээси менен жолугушуу

2018-жылдын 6-июлунда И. Раззаков атындагы КМТУда математикадагы артыкчылыгы үчүн сыйлыктын ээси Айбилек Алдаярова менен жолугушуу болуп өттү.   А.Алдаярова «Программалоо, СТЕМ. Кыргызстанга пайдалуу болгум келет» темасына презентация жасады (презентацияны шилтеме боюнча жазып алууга болот >>>).   Айбилек программалоо, код коюу жөнүндө, аларды үйрөнүү эмне үчүн маанилүү экендиги жөнүндө, бул жагынан адистешүүнүн түрлөрү жөнүндө, дүйнөнү ...
05.07.2018

Күндүн темасы: 21- кылымга туура келген баланы өстүрүү маселеси канчалык актуалдуу?

Балдарды эртелеп өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү, 21- кылымга туура келген баланы өстүрүү маселеси канчалык актуалдуу? деген суроого бүгүн Биринчи Радио “Күндүн темасы” программасында кайрылды.   Эмне үчүн өнүккөн өлкөлөрдө балдарга өзгөчө көңүл буруп ага инвестиция салууну артыкчылык багыт катары карашат?    Бул маселеде дүйнө өлкөлөрүндөгү жүрүп жаткан тажрыйбалар менен “Роза Отунбаеванын демилгеси” атындагы эл аралык коомдук фондунун ...
03.07.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду «Заманбап көркөм өнөр - балдарга» деген жаңы долбоорду ишке киргизет

 «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Швейцариянын КРдагы Элчилигинин колдоосу менен жаңы «Заманбап көркөм өнөр – балдарга» долбоорун ишке киргизип жатат.   14-23-июлда Талас областындагы балдар үчүн алгачкы Арт-лагерь өтөт. Бардыгы болуп Арт-лагерь 180 баланы камтыйт, алардын ичинен 30у – булар Баткендеги, Ноокаттагы, Жалал-Абададагы, Ош шаарындагы, Чолпон Ата шаарындагы мектеп-интернаттардын, Бишкек шаарындагы Көркөм ...
02.07.2018

Математика жаатындагы артыкчылык сыйлыгынын ээси Айбилек Алдаярова менен жолугушууга чакырабыз

Жолугушуу 2018-жылы 6-июлда саат 10.00-дө И.Раззаков атындагы КМТУде өтөт (чоӊ акт залы). Айбилек Алдаярова математика жаатындагы артыкчылык сыйлыгынын ээси, оптика боюнча Фэйрфакс аймагынын жогорку мектептер арасында олимпиадасынын жеӊүүчүсү, Улуттук Ардактуу Математика бирикмесинин мүчөсү, так илимдер боюнча Джэймс Мэдисон мектеп клубунун вице-президенти (Вена шаары, Вирджиния штаты, АКШ). Жолугушуу учурунда А.Алдаярова программалоо, математика ...
29.06.2018

Жалал-Абад областында биологиялык ар түрдүүлүккө, экологиялык көйгөйлөргө жана курчап турган чөйрөгө арналган эки күндүк тренинг өттү

2018-жылдын 22-23-июнунда Жалал-Абад областында «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду «Жалал-Абад областынын биологиялык ар түрдүүлүгү, экологиялык көйгөйлөрү жана курчап турган чөйрөсү» темасына эки күндүк тренингди өткөрдү. Иш-чара «Жайлоодогу экологиялык лагерь» долбоорунун алкагында Германиянын эл аралык кызматташтык коомунун финансылык колдоосу менен өттү. Семинарга Жайлоодогу өнүктүрүү борборлорунун ...
29.06.2018

Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу 20-сентябрга чейин узартылды!

Конкурс "СТЕМде аялдардын мүмкүнчүлүгүн кеӊейтүү жана ролун жогорулатуу" долбоорунун алкагында өткөрүлүүдө. 2018-жылы Инновациялык долбоорлордун конкурсунун темасы – иштин ар кандай чөйрөлөрүндө жаңы технологияларды киргизүү жана башкаруунун санариптик тутумуна өтүүгө даярдоо. Эскертме: Конкурска кыз-келиндер – техникалык багыттагы адистер, техникалык ЖОЖдордун студент кыздары жана КР мектептеринин (гимназияларынын), ...
28.06.2018

Бешик ырлары.

Канышай Капарова Уктай койчу бөбөгүм Ак бешикке бөлөйүн Уктаганча жөлөгүм мээримимди төгөйүн Алдей, алдей ак балам, Ак бешикке жат балам Умай энеӊ кайтарсын Душманыңды майтарсын Түшкө кирип энекең Мээрим менен таң атсын Алдей,алдей ак балам Ак бешикке жат балам Апакеңе өбөк бол Атакеңе жөлөк бол Эл керекке жараган Ак жолтойлуу бөбөк бол Алдей,алдей ак балам Ак бешикке жат балам Ак сүтумдү ийгеним Ак батамды бергеним Актаса деп үмүтүм Аруу тилек ...
21.06.2018

Роза Отунбаеванын чет жакта жашап, эмгектенип жүргөн мекендештерге кайрпылуусу

Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, "Роза Отунбаеванын демилгеси" эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Роза Отунбаеванын чет жакта жашап. эмгектенип жүргөн мекендештерге видео-кайрылуусу

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Добро пожаловать!

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»