Пресс-центр Чыгыш сөздөр жана докладдар

17.09.2015

Эскерүү кечеси: Төлөмүш Океев 80 жашка толмок

11-сентябрда Т.Сатылганов атындагы Улуттук филармонияда СССР Эл артисти, кинорежиссер, кинону коюучу, дипломат Төлөмүш Океевди эскерүү кечеси болуп өттү.

 

Кыргыз элинин улуу инсанын эскерүү үчүн КР экс-президенти Роза Отунбаева, КР вице-премьер министри Дамира Ниязалиева, маданият, маалымат жана туризм министри Алтынбек Максутов жана Россия менен Өзбекстандан меймандар келди. Бардык меймандар сүйлөп бүткөндөн кийин концерттик программа ачылды, анда режиссердун балдары менен неберелери оюн көрсөттү.

 

КР экс-президенти Р.И. Отунбаеванын СССР Эл артисти, кинорежиссер, кинону коюучу, дипломат Төлөмүш Океевди эскерүүгө арналган кечеде сүйлөгөн сөзүнүн тексти:


Маркум Толомуш Океевдин

80 жылдыгына арналган кечеде

сүйлөнгөн сөз,

11-сентябрь, 2015-жыл

  

 

Урматтуу ушул эскерүү кечесинин коноктору,

Урматтуу Жумаш-эже, Азиза, Имкен, Алима, Токемдин неберелери!

 

Турдакун Усубалиевдин кечеги куну о дуйного аттанышы менен өткөн доордун эшиги эми биротоло жабылгандай болду. Бүгүн биз чогулган Филармониябыз ошол социализм заманында курулуп бүгүнкү күдөрдө да кыргыз элинин эң салтанаттуу, жогорку жыйындарынын очогу болуп кызмат кылып жүрөт.

Төлөмүш Океевдин чыгармачылыгы, атактуу кинотасмалары да негизинен ошол заманда жаралган. Океевдин ленталары дайыма духу кучтуу, фактурага бай, мазмуну курч, эң сезимтал, коомдун көйгөйлөрүн таамай чагылдырат. Тарыхты терең билип, байыркы доорлор менен сен деп сүйлөшүп, турмуштун кыйчалыш кезеңдерин китептен эмес, өзүнүн жан дүйнөсүнөн өткөрө билип, кату кармап, уучунан чыгарбай, Т.Океев бир топ унутулгус «Кыргыз керемети» деп аталган кыргыз киносунун берметтей жаркыраган тасмаларын жаратып кетти. Канчалаган идея, сценарий ошол бойдон кала берди!


Токсонунчу жылдары турмуш оор болуп, баары кыйрап, кино-өндүрүшү токтоп, режиссер-операторлор туш тарапка кетип, киностудия жүдөп калган кез болучу. Биз ошол убакта Тышкы иштер министрлигинде Туркияга Атайын жана Ыйгарым Элчи болуп дайындалган Толомуш Океевди биздин чыгаан кинорежиссерубуз, СССРдин эл артисти, айтылуу кинотасмалардын автору, легендарлуу парламенттин депутаты катары элдин арасында таанылган жана урматталган агайыбызды жан дил менен кабыл алганбыз.


Кыргызстан менен Туркиянын карым-катнаштары романтицизм доорунан отуп жаткан кез эле. Данкы алыска угулган Тургут Озал, Сулейман Демирель баш болгон лидерлер Кыргызстанга байма-бай каттап, биздин жазуучулар, окумуштуулар, артисттер, киночулар Туркияга барып, биздин мин-миндеген студенттер ал жердин университеттерин каптап жаткан чагы эле.


Төкөм түрк элине абдан чон сый-урмат корсотуп, эки тараптан бир бирине карай жакындап, таанышабыз, бирге иштейбиз деген жүздөгөн делегациялар менен кызуу иштешти. Океевдин фильмдери Кыргызстанды кузгудой көрсөтүп, визиттик карта сымал биздин өлкөгө түрк достор үчүн терезе болуп, аларды абдан суктандырды. Ал гана эмес, Анкарадагы дипкорпустун баары тамашакой, тили курч, көз-карашы кенен Төлөмүш Океевичтин тегерегинде дайыма чогулганына мен бир нече жолу өзүм күбө болгом. Сөздүн ток этери, Т.Океев Кыргызстан менен Түркиянын дипломатиялык карым-катнаштарынын башында туруп, ал өлкө, түрк эли менен түбөлүктүү, терен, ар тараптуу мамилелерди түзүүгө эбегейсиз зор салым кошуп, пайдубалын түптөгөн десем жанылышпайм.


Дегеле Толомуш Океевичтин ал элге мамилесин көрүп, угуп, сезип, накта элчи болуштун бир топ эрежесин эстейсин: ар бир элчи барган өлкөсүн билип, жүрөгү менен терең кабыл алып, анын эң жакшы сапаттарын өз мекенине тартууга аракет кылса, ошол элчи мыкты деп саналат. Ал кишини угуп-тыншап жүрүп, боордош элге жылуу сезимдерди өзүмдөн байкадым.


Элчиликтин жамаатын талыкпай, күжүрмөн иштетип, балдарды барктап, көтөрмөлөп, колдоп, тамашакой мүнөзү менен бакыт-урматка бөлөп салчу эле. Биздин ТИМдин чоң жыйындарына келип, жаш дипломаттар менен баарлашып; алар мына ушундай залкар Ч. Айтматов, Т.Океев баш болгон залкар адамдар менен бир заманда иштештик эле деген ой сактап, сүйүнүп, көкөлөп калышат эле. Ээ, кайран заман!


Т.Океев айылда өсүп, элеттин элин, турмушун жакындан билген инсан. Ар бир фильм – бул режиссердун биографиясы деп озунун бир айтканы бар. Быйыл жайда кинематография департаменти менен биз иштетип жаткан жайлоо бала-бакчаларында Океевдин «Бакайдын жайыты» тасмасын баягы эски замандай кылып бутубуз жеткен жайыттарга чейин алып барып, күүгүм киргенде, ачык асмандын алдында көрсөттүк. Өшол учурлар миң чамалуу баланын эсинде унутулгус тун болуп калды деп ишенем.


Өткөн доордо он миллион малыбыз бар болуп, жылда 100 мин тонна этти өкмөткө тапшырып, Советтик Кыргызстан малчылардын эмгегине таянып, буткул союздук казынага озубуздун улушубузду узбой кошуп, элибизди бакканбыз. Азыр деле кыргыз мал менен байып жатканына баарыбыз кубобуз. Малдын саны кайрадан он миллиондон ашып, кыргыз туугандарыбыз акчасын банкка салбай, инфляция, девальвациясынан алысыраак, андан көрө каражатын малга салып, иштетип, малды акчага которуп, ошентип жан сактап, бизнесин гүлдөтүп келе жаткан кези. Ошол кездеги малчылардын накта турмушун Токем суроттогондой тасма али жокко эсе десем жанылбасмын. Ошол кездеги вертолет алыскы жайыттарга жетип, малчыларды тейлегенин коруп бугунку адамдар созсуз тан калышат! Толгоосу бышып калган аялдарды вертолет атайын учуп барып аска тоолуу жайыттардан райондук төрөт үйүнө жеткирээр эле. Артисттердин агитбригадалары, автолавка менен китептер, аларды коштоп акын-жазуучуларыбыз, кинодвижок барып чабандарды «агартып» келчү эле. Айырмасы эмне: мал менчикке өткөнү менен, совет заманындагыдай сандагы койлорду жалданган гана малчылар багып жүрүшөт! Аларда мурдагыдай бардыгы шайма-шай болбосо да бүгүнкү күндө биз малчылардын балдарын окутуп, аларды өнүктүрүүгө аракет жасайлы деп жайлоо бала-бакчаларын ачканыбыздын бир максаты ошондо.


Тоо арасында жай салкын, күндө жаан, кээде нөшөрлөп жаайт, мөндүр жүрүп кетек, карышкырлар көп, азыркы жыргалдын бир да жок. Ал заман менен азыркы замандын айырмасын дароо эле байкайсыз: Бакайды көчүп кеткиле, бул жайытты кесип жол өтөт десе, ичи күйүп-бышып жатса да, эч ызы-чуусуз оокатын чогултуп, аксакал үй-бүлөсү менен башка конушка кетип жатканын фильмден көрөбүз. Азырчы?! Жерүйдү ачтырбайбыз деп инвестордун ишин токтотуп, элди көтөрүп улам-улам эле каршы чыгып жаткан топторго эмне дейсиз!


Бирок чынында Төкөм акыйкат, чындык, тендик учун жанын бере турган инсан эле. Билгендердин баары аны Көкжал деп аташчу. Токсонунчу жылдары бийлик демократияны жамынып алып, автократиялык, үй-бүлөлүк башкарууга жылып, балчыкка батып бара жатканыбызды көрүп, биз четке сүрүлүп, кантсе туура болот эле деп көп сүйлөшөт элек. Теңтуш досторунун арасында эң чынчыл, кайраттуу, отко күйбөс, кошоматчылыка жакын жолобогон, сөзү оозунан түшпөгөн, бетке айткан Толомуш Океев - Ата-мекенинин патриоту, улгулуу, намыскөй Атуулу. Кыргыз десе Океевдин элеси ар дайым эсиме тушөт!


Төкөм кыргыз киносунун өлбөс-өчпөс классиги деген татыктуу наамга ээ болгон профессионал. Бир топ мыкты киночу кесиптештери менен биздин кинону дүйнөлүк денгээлге жеткирип «Кыргыз керемети» деген атка кондурушкан. Бүгүн биз аны кыргыз бренди, өлкөбүздү ааламга таанытуучу эң сапаттуу продуктубуз деп алаканыбызга көтөрөбүз. Дүркүрөп өсүп келе жаткан кыргыз кинематографиясынын жаңы жаралуу толкуну менен келе жаткан жүздөгөн кинорежиссер-операторлор үчүн Океевдин киносу бир сөз менен айтканда «үлгү–калып», орусча айтканда жогорку планка, англисче «бенчмарк» болуп тура берет.


Ким болбосун дүйнөдөн эрте кайтса, аны билгендерге, артында калгандарга өтө эле өкүнүчтүү, түгөнгүс арман болот экен. Бирок жазуучу, кинорежиссер, дегеле чыгармачыл, жаратман адам эрте кетсе орду толгус жоготууга туш келет экенбиз. Алар менен бирге дүйнө сүрөтү, асыл баалуулуктардын чечмеленгени, миндеген образдар, каармандар өчүп, барса-келбес дүйнөгө биротоло кетет экен. Төлөмүш Океевич мага бир топ даяр сценарийлерин көрсөткөн эле: мен дүйнөлүк деңгээлдеги эң татаал эпикалык идеяларды көтөргөнгө, аларды ишке ашырганга ушул киши гана жарай турганына аларды окуп, баалап терең ишенгем. Анда Чынгыз ханды монголдор али актай элек кезинде Темучиндин дүйнөнүн жарымын багынткан күчүн, анын шумдуктай образын чагылдырган тасманы тартып баштап да калган. Туркия менен Россияны ичинен терен билген адам катары, бул эки жумуруяттын ортосундагы эзелтен келе жаткан татаал карым-катнаштарынын тарыхын чечмелейин деген аракети да бар болучу. Мындай эпикалык полотнолор жарыкка чыкса – бир гана кыргыз кинорежиссеру Толомуш Океевдин колунан чыкмак!


XXI кылымда, бүгүнкү Кыргызстанда, дегеле дүйнөдө Төкөмдөй профессионал-киносүрөтчүлөр абадай жетишпей турат. Азыркы дүйнөнүн эң актуалдуу «туруктуу өнүгүү» көйгөйлөрүн чагылдырууда, түшүнүүдө, аларды чечмелөөдө «Ак илбирстин тукуму», «Бакайдын жайыты» аттуу тасмалардын ролу өтө зор. Толомуш Океевдин жалындуу Уркуя жөнүндөгү тасмасын көрүп, артка кайтып жаткан жокпузбу деп коркосуң?! Бүгүнкү күнгө жетиш үчүн, элибиздин жарымынын потенциалын иштетүү үчүн кандай оор, кылымга тете жолдон өттүк! Кандай адамдар ак жеринен күйүп, киши колдуу болуп кетти! Бүгүн дүйнөнүн баары алдыга умтулуп, эң бай, мусулмандын мусулманыбыз деген Кувейтте XXI кылымдын соңку беш жыличинде биринчи жолу аялдарды парламентке шайлаганга укук берилип, Саудиялык Аравияда айымдарга унааны айдаганга уруксат эми гана берилип жатса, биздеги белгилүү күчтөр аялдарды четке сүрүп чыгарууга аракет кылып, кайра артка тарытп жатканы жалганбы?! Анан Төкөмдөй Кокжаалдардын азыр арабызда болбогонуна кантип өкүнбөйсүң?! Кыргыздын ар бир кызы кичинекейинен баштап Уркуя Салиева, Ольга Мануйлова, Бубусара Бейшеналиева, Динара Асанова, Таттыбүбү Турсунбаева сыяктуу жаркын эжелерин туурап өсүшү керек деп чакырам! Аялдарга арнаган унутулгус тасмаларыңыз үчүн Сизге, Төке, рахмат! Бүгүнкү кечеде ушул сахнада дүйнөлүк сахналарда Төкөмдүн атын чыгарып жүргөн уул-кыздары, неберелери бизге татыктуу концерт тартууламакчы, бул да ал кишинин, Жумаш эженин өчпөс тарбиясынын бир үлгүсү деп кабылдайбыз.


Талантыңыз, акылыңыз, тажрыйбаңыз бүгүн өлкөбүзгө өтө керек болуп турган учуру, Төкө! Калтырган рухий байлыгыныз элибиз үчүн баа жеткис кенч! Элибиз мындай уулун эч качан унутпайт! Эстеген сайын анын эмгегинде калган экинчи өмүрү узара берет.  

Акыркы жаңылыктар

23.05.2018

Президент Сооронбай Жээнбеков көп балалуу энелерди «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады жана көрүнүктүү кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков, 18-майда, Энерлер күнүн майрамдоонун алдында Кыргызстандын бардык региондорунан келген көп балалуу энелерди салтанаттуу кырдаалда «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады, ошондой эле эл аралык аренада өлкөнү даңазалаган жана өлкөнүн өнүгүшүнө зор салым кошкон кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды.   «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун атынан Дамира ...
21.05.2018

«Мезгил ыргактары» поэзия кечеси болуп өттү

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон белгилүү акындар Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасынын, Алыкул атындагы жана “Алтын калем” адабий сыйлыктарынын ээси Мукан Асаналиевдин ...
20.05.2018

VI Билим фестивалынын бардык боектору биздин фоторепортажда

Ишембиде Бишкекте филармониянын жанында 2018 - «Маданий көп түрдүүлүк: менин досторума мейманга» VI Билим фестивалынын экинчи күнү өттү.   Фестивалда борбордун тургундары жана меймандары боло алды. Жаш артисттер өз алдынчалуу музыкалык жана бий номерлерин көрсөттү. Элдик уздар өз буюмдарын алып келди – ар бир каалаган адам сувенирлерди сатып ала алды. Фестивалдын меймандарын көргөзмөлөр жана концерттик номерлер аркылуу ар түрдүү ...
18.05.2018

Кыргызстанда «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук Форуму ишин аяктады

«Ала-Арча-1» мамлекеттик резиденциясында 2018-жылдын 15-16-майында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» биринчи Улуттук Форуму ишин аяктады.   Иш-чара Кыргызстандын Өкмөтүнүн колдоосу менен Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хан Фонду менен өнөктөштүктө өттү.   Иш-чарага Кыргыз Республикасынын экс-Президенти Роза Отунбаева, ...
17.05.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы жөнүндө жарыялайт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду АКШнын Кыргыз Республикасындагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан жана экономика жана мамлекеттик башкаруу тармактарына инновациялык технологияларды алга илгерилетүүдө кыз-келиндердин жигердүү катышуусу үчүн алардын демилгелерин колдоого багытталган Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы ...
15.05.2018

Кыргызстанда балдардын эрте куракта өнүгүүсүнө арналган форум башталды

Бүгүн, 15-майда Кыргызстанда балдардын эрте жашта өнүгүүсүнө байланыштуу биринчи улуттук форум башталды. Анда балдардын мектепке чейинки билим берүү менен камсыздалуусу, адистердин даярдалышы, ата-энелердин баланын өнүгүүсүндө таасирлеринин тегерегинде сөз болот.   Иш-чара Юнисеф балдар уюму, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фонду жана Ага Хан фондунун өнөктөштүгү менен уюштурулууда.   Уюштуруучулардын айтымында, форумдун жыйынтыгында ...
11.05.2018

«Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү» VI Билим фестивалынын экинчи күнүнүн программасы

Билим фестивалынын «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү:досторума мейманга» деген темасы бекеринен тандап алынган жок. Кыргызстанда өзүнүн маданиятын, тилин жана салттарын алып жүргөн 80ден ашык ар түрдүү этностордун өкүлдөрү жашайт. Бул көп түрдүүлүк жалпы өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчүжана байлыгы болуп саналат. Биз ааламдашкан дүйнөдө жашап жатабыз, биздин өлкөдө көптөгөн чет өлкөлүк студенттер жана башка өлкөлөрдүн ...
10.05.2018

Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум

Пресс-релиз  Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум өтөт   БИШКЕК, 2018-жылдын 15-16-майы – Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хана Фонду менен өнөктөштүктө Кыргызстан Өкмөтүнүн колдоосу астында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук форуму өтөт.   «Ар кандай өлкөдө кедейликтен арылуу ...
08.05.2018

«Мезгил ыргактары» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон белгилүү акындар Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасынын, Алыкул атындагы жана “Алтын калем” адабий сыйлыктарынын ээси Мукан Асаналиевдин жана СССР ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

Видео

Фестиваль образования 2018

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»