Пресс-центр Пресс-релиздер

07.04.2015

Тамак-аш азыктарынын коопсуздугу – 2015-жылдагы Дүйнөлүк ден соолук күнүнүн темасы

Апрель – жаздын ортосу, жаратылыш ойгонуп, бардыгын эң башынан баштоону, жакшылык кылууну жана өткөндүн каталарын кайталабоону каалаган мезгил. Дал ушул жазгы жакшы демдин аркасында Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму же кыскача ДСУ түзүлгөн. Бир нече жылдан кийин аны түзүү күнүнө карата эл аралык майрам – Дүйнөлүк ден соолук күнүн уюштуруу чечими кабыл алынган. Дал дүйнөлүк! Эгерде орто кылымдарда жугуштуу оору планета боюнча таралышы үчүн жылдар талап кылынган болсо, азыр заманбап транспорт менен таралышы үчүн бир нече саат эле жетиштүү. Планетада адамдын өмүрүн биргелешип гана сактоого болот!

 

Бул датаны белгилөө зарылчылыгы дүйнөдө медициналык кызматкерлер таптакыр жетишсиздигинин фактысынан келип чыгат. Өзгөчө Сахарадан түштүк жактагы Африка өлкөлөрүндө жетишпейт, ал жакта, айрым маалыматтар боюнча, 700 миллион адамга 700 миң гана медик туура келет, башкача айтканда, миң адамга бир кызматкер (мисалы, жөнөкөй эле карап туруучу адам) туура келет.

 

Иш жүзүндө, Дүйнөлүк ден соолук күнү – бул күчтүү жана дүйнөнү башкарган адамдардын көңүлүн саламаттык сактоо маселелерине бурууга арналган дагы бир майрам. Саламаттык сактоо кызматкерлеринин кесибине көңүл буруу, алар өзүнүн татаал жана баа жеткис эмгеги үчүн иш жүзүндө болор-болбос тыйын алат. Планетада азырынча айыкпас ооруга кабылган жана материалдык жардамга, моралдык колдоого муктаж жарандардын категориясы бар экенине көңүл буруу. Алардын арасында балдар да, карылар да, жаштар да бар.

 

Ооруларга каршы күрөшүү врачтардын ишине гана байланыштуу эмес. Анын ийгилиги адамдардын өзү үчүн алда канча дени сак келечекти түзүүнү, өзү жашаган чөйрөнүн бузулушун четтетүүнү жана өзүнүн жүрүш-турушун өзгөртүүнү түшүнгөндүгүнө жана каалагандыгына байланыштуу.

 

ДСУ иштеп жаткан мезгилдин ичинде адамзат көптөгөн ооруларды жеңе алды. Бул күрөштө: пенициллинди, инсулинди жана антибиотиктерди ачуу, жаңы вакциналарды ойлоп табуу, дүйнөдөгү балдардын 80%ын иммунизациялоо, санитария жана гигиена чараларын өркүндөтүү, ошондой эле чечекти толук жоюу маанилүү жетишкендиктер болуп калды. Бул ийгиликтердин көпчүлүгүнө максатка багытталган эл аралык кызматташтык болмоюнча жетишилмек эмес.

 

Дүйнөлүк ден соолук күнү (World Health Day) жыл сайын 7-апрелде 1948-жылы Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (World Health Organization, WHO) түзүлгөн күнү белгиленет. Азыр бул уюм 200дөн ашык өлкөнү камтыйт. Анын штаб-квартирасы Женевада, Швейцариянын эң кооз жана эң бейпил шаарында жайгашкан. Жыл сайын Ден соолук күнүн өткөрүү 1950-жылдан тартып салтка айланды.

 

2015-жылы Күндүн темасы «Тамак-аш азыктарынын коопсуздугу» болуп калды

 

Маселенин тарыхы 

 

Коопсуз эмес тамак-аш азыктары жыл сайын 2 миллионго жакын адамдын, көбүнесе балдардын өлүмгө учурашы менен байланышкан. Тамак-ашта камтылган патогендүү бактериялар, вирустар, мителер же химиялык заттар диареядан тартып ракка чейинки 200дөн ашык илдеттин себепчиси болуп саналат.

 

Тамак-аш азыктарынын коопсуздугуна жаңы коркунучтар дайыма пайда болуп турат. Тамак-аш азыктарын өндүрүүнүн технологияларындагы, аларды бөлүштүрүүдөгү жана керектөөдөгү өзгөрүүлөр; улам жаңы пайда болуп жаткан патогендер; бактериялык байымдуулук – бардык ушул факторлор тамак-аш азыктарынын коопсуздугунун улуттук системалары үчүн көйгөйлөрдү түзөт. Калктын көчүп жүрүшүнүн жана сооданын активдешүүсү коопсуз эмес азыктардын эл аралык таралышынын ыктымалдуулугун күчөтөт. 

 

Тамак-аш азыктарынын коопсуздугунун беш принциби

 

Тамак-аш азыктарынын коопсуздугу – бул биргелешкен жоопкерчилик. Коопсуздук фермерлер менен өндүрүүчүлөрдөн тартып сатуучуларга жана керектөөчүлөргө чейин тамак-аш азыктарын өндүрүүнүн бүткүл чынжырчасында камсыз кылынууга тийиш. Мисалы, ДСУнун «Коопсуз тамак-аштын беш маанилүү принциби» деген материалында тамак-аш азыктарын тазалоо жана даярдоо жагынан сатуучулар жана керектөөчүлөр үчүн төмөнкүдөй практикалык көрсөтмө берилет.

 

1-принцип: Азыктарды таза сактагыла

2-принцип: Чийки азыктарды жылуулук менен тазаланган азыктардан өзүнчө бөлгүлө

3-принцип: Азыктарды жылуулук менен кылдат тазалагыла

4-принцип: Жылуулук менен тазалоо зарыл температурада жүргүзүлөт

5-принцип: Коопсуз сууну жана коопсуз чийки азыктарды колдонгула.

 

2015-жылдагы Дүйнөлүк ден соолук күнү ар кандай өкмөттүк секторлордо иштегендердин, фермерлердин, өндүрүүчүлөрдүн, чекене сооданын, медициналык кызматкерлердин, ошондой эле керектөөчүлөрдүн көңүлүн тамак-аш азыктарынын коопсуздугунун маанилүүлүгүнө жана ар кандай адам өзүнүн табагына салынган тамак керектөө үчүн коопсуз экенине ишеничти сезе алгыдай абалды камсыз кылуу үчүн ар бир адам кандай роль ойной ала тургандыгына буруу мүмкүнчүлүгүн берет.

Акыркы жаңылыктар

13.09.2019

«Гений» радиоберүүсү: Балдарды мектепке туура даярдоо боюнча кеңеш

“Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду менен Биринчи радионун биргелешкен “Гений” радиоберүүсүнүн кезектеги чыгарылышында балдарды мектепке туура даярдоо жөнүндө сөз болду.   Жаңы окуу жылы башталаарда, айрыкча 1-класска бара турган баланы психологиялык жактан даярдоо керектигинин маанилүүлүгү жөнүндө Бишкек шаарынын №69 окуу тарбия комплекс-гимназиясынын психологу Абдужапарова Элиза, Бишкек шаарынын билим берүү башкармалыгынын ...
09.09.2019

Калыс-Ордо конушунда балдар үчүн оюн жана машыгуу аянтча ачылды

Үстүбүздөгү жылдын 5-сентябрында Бишкек шаарынын Калыс-Ордо жаңы конушунда балдар үчүн оюн жана машыгуу аянтчанын ачылышы болду. Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, ак-сакалдары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Биринчи май районунун акиминин орун басары Мавлян Аскаров, Муниципалдык аймактык башкармалыгынын башчысы Талант Мусуркулов, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун ...
09.09.2019

Жаңы конушка жаңы воркаут аянтча

Үстүбүздөгү жылдын 5-сентябрында Бишкек шаарынын Мурас-Ордо конушунда ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелгендерге ылайыкталган воркаут аянтча ачылды. Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Биринчи май районунун акиминин орун басары Мавлян Аскаров, Муниципалдык аймактык башкармалыгынын башчысы Талант Мусуркулов, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук ...
05.09.2019

Цукуба Университетинен келген студенттерге «Айымдар техникада жана илимде» долбоору жөнүндө айтып беришти

2019-жылдын 5-сентябрында Кыргыз-Япон адамды өнүктүрүү борборунда «Айымдар техникада жана илимде» долбоорунун презентациясы өттү. Презентациянын максаты – Цукуба Университетинен (Япония) келген студенттерге долбоор жөнүндө кең-кесири маалымат берүү.   Долбоордун катышуучусу, «КР айымдары STEM’де» тармагынын мүчөсү Айнура Чокморова студенттерге STEM’дин жаралышынын тарыхы жөнүндө, КРдагы илим жана техника жагындары айымдардын ролу жөнүндө ...
05.09.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын сентябрына иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын   2019-жылдын сентябрына   иш-чараларынын дайджести 5-сентябрь - «Айымдар техникада жана илимде» долбоорунун презентациясы Качан: 5-сентябрь, саат 14.00-15.00дө Кайда: Кыргыз-Япон адамды өнүктүрүү борбору Презентациянын максаты – Цукуба Университетинен (Япония) келген студенттерге долбоор жөнүндө кең-кесири маалымат берүү. Спикер - долбоордун катышуучусу, «КР айымдары STEM’де» тармагынын мүчөсү Айнура ...
04.09.2019

Рухий-Мурас конушунда воркаут аянтча жана жаштар үчүн борбор ачылды

Үстүбүздөгү жылдын 29-августунда Бишкек шаарынын Рухий-Мурас жаңы конушунда жаштардын демилгеси менен салынган воркаут аянтчанын жана жаштар үчүн борбордун ачылышы болду.   Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Муниципалдык аймактык башкармалыктын өкүлдөрү, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун өкүлдөрү катышты.   Конуштун тургундары ...
01.09.2019

С.Жээнбеков менен Р.Отунбаева - Көзкарандысыздык күнүн майрадоодо тартылган кадрлар

31-августта, Көзкарандысыздык күнү, КР президенти Сооронбай Жээнбеков, өткөөл мезгилдеги президент Роза Отунбаева, парламенттин спикери жана Кыргызстандын Премьер-министри Кыргызстандын Көзкарандысыздык күнүн майрамдоого байланыштуу салтанаттуу аземге келди, ал Ала-Тоо аянтында өттү.   Президент Сооронбай Жээнбеков кыргызстандыктарды Көзкарандысыздык күнү менен куттуктады жана көзкарандысыздык менен эркиндик – коомубуздун башкы ...
30.08.2019

Бакай-Ата конушунда «Ынтымактуу кошуналар - ынтымактуу конуштар!» аттуу Ден cоолук жана биримдик фестивалы өттү

28-августта Бишкек шаарындагы Бакай-Ата конушунда "Ынтымактуу кошуналар-ынтымактуу конуштар" аттуу Ден соолук жана биримдик фестивалы өттү. Фестивалга Бишкек шаарынын 10 конушунун (Ак-Ордо, Ак-Бата, Ак-Тилек, Бакай-Ата, Жеңиш, Көлмө, Калыс-Ордо, Рухий-Мурас, Мурас-Ордо, Эне-Сай) тургундары, жаш лидерлери, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Муниципалдык аймактык башкармалыктардын башчылары, адистери, Бишкек шаарынын мэриясынын өкүлдөрү жана ...
22.08.2019

«Бакай Банк» балдардын өнүгүүсүнө салым кошууну улантууда

«Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду тарабынан 2014-жылдан бери «Жайлоо өнүгүү борборлору» долбоору Кыргызстандын бардык аймагында иштеп келет. 2019-жылы 114 ЖӨБ ачылып, жай мезгилинде 3200 ашык бала билим алды.   Бир нече жылдан бери «Бакай Банк» балдардын билим берүүсүнө багытталган “Жайлоо Өнүгүү борборлору” долбооруна каржылык жактан жардам берип келет. 2019-жылы которулган акча каражаты балдарга ар кандай мастер класстарды өткөрүүгө, ...
21.08.2019

«Гений» радиоберүүсү: Мектепте англис тили сабагынын саатынын көбөйүшү жана натыйжасы

“Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду менен Биринчи радионун биргелешкен “Гений” радиоберүүсүнүн кезектеги чыгарылышында мектеп окуучуларынын англис тили сабагынын сааттарынын көбөйүшү жана анын натыйжалары жөнүндө сөз болду. Мектептерде чет тилдерди окутуу 3-класстан 11-класска чейин жүргүзүлөт, англис тилинин сааттары быйыл 5-класстар үчүн 5 саат, 6-класстарга 4 саат, 7-класстарга 3 саат кошулду.   Чет тилдердин маанилүүлүгү, ...
21.08.2019

Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу электрондук система аркылуу иштөөгө өтүүдө

Үстүбүздөгү жылдын 15-16-августтарында “Ынтымактуу конуштар” долбооруна пилоттук болуп кирген Бишкек шаарынын Калыс-Ордо, Ак-Ордо, Ак-Бата жана Көлмө жаңы конуштарынын Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобунун (ҮДТ) кызматкерлерине жана Коомдук ден соолук комитеттеринин (КДК) мүчөлөрүнө персоналдык компьютер жана электрондук почта аркылуу иштөөгө үйрөтүү окутуулар өткөрүлдү. Окутуунун максаты – Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу менен Коомдук ден соолук ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»