Демилгелер Туруктуу социалдык өсүү Аялдардын Улуттук Форуму

17.03.2015

Улуттук форумдун айланасындагы ой жүгүртүүлөр

2-3-мартта Бишкекте аялдар Улуттук форумда айымдардын ички көйгөйлөрүн талкуулады. Өкмөттүк эмес уюмдардын чөйрөсүндө колдонулуучу лексиканы жана элементтерди пайдалануу менен чын дилден маектешүү болду. 90 жылдын ичинде Кыргызстанда аялдар кыймылынын өнүгүшүнүн виртуалдык жыйынтыктарын чыгарууга аракет жасалды. 1925-жылдын 5-мартында Пишпекте Кара-Кыргыз автономиялуу областынын биринчи съездинде 105 дыйкан аял чогулган.

 

Улуттук форумду уюштуруучулардын бири, Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева өз сөзүн төмөнкүдөй баштады: «90 жыл мурда аялдарды абалы начар болгон. Адамдар көп учурда көчмөн жашоо ыңгайын өткөргөн. Кыздар эрте турмушка чыккан, аларды жөн гана калыңга бере беришкен, алар эрте жана көп бала төрөгөн, наристелер көп учурда оорунун жана кедейликтин айынан чарчап калган. Энелердин өздөрү да жай дебей, кыш дебей мал багуунун бүткүл жүгүн көтөрүп жана үйдүн бардык иштерди аткарабыз деп жүрүп көп жашай алган эмес. Көп аял алуу жана аялды кайнисине алып берүү демейки көрүнүш болгон».

 

Бүгүнкү күндө биз эмнеге келдик. 80 миң мугалим, 40 миң врач жана медайым, 50 миң тигүүчү, кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө (мейманканалар, ресторандар, соода) 200 миң кыз-келин жана башкалар бар. Ал гана эмес, эркектерге караганда аялдарда билим деңгээли жогору, анткени алар жогорку окуу жайларында студенттердин жалпы санынын 54%ын түзөт. Мындан тышкары, айымдар мамлекеттик кызматчылардын жалпы санынын 42%ын түзөт. Аялдар парламентте да, өкмөттө да иштейт. Бизде кеңири мүмкүнчүлүктөр бар деген пикир түзүлөт.

 

Бирок Форумда башка цифралар, фактылар да айтылды. Мисалга алсак, баланын жана эненин өлүмгө учурашынын көбөйүшү. Медициналык себептерден тышкары, башка негизги себеп да бар – бул инфраструктуранын өнүкпөгөндүгү. Өлкөнүн калкынын 60%дан ашыгы айылдарда жашайт, ал жакта ысык суунун болушу жөнүндө айтпаган күндө да, ичүүчү суунун жетишсиздиги жагынан көйгөй бар. Алар үйдү жылытуу үчүн таш көмүр жагат. Жолдор бузулган, төрөт үйлөрү эски, медициналык шаймандары эбак эскирип жана иштен чыгып калган. Айылдарда жана шаарларда акушер-гинекологдор жетишпейт. Үйдө төрөгөндөрдүн саны көбөйүп баратат, ички жана тышкы миграция туруктуу медициналык эсепке турууга мүмкүндүк бербейт. Оор, ылайыксыз иш эненин жана келечектеги баланын ден соолугун начарлатууда.

 

Дагы бир факт – 60 миңге жакын бала балдар бакчасына барбайт. Балдарга жана аялдарга карата ырайымсыз зомбулук жөнүндө үрөй учурган маалыматтар ЖМКда дайыма чыгып жатат. Көпчүлүк учурларда жаш энелер балдарын туугандарына калтырып жана өздөрү акча табуу үчүн алыскы өлкөлөргө кетип жатат. Алар жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүп жана көмүп салган учурлар да болууда. Мындан тышкары, сойкулук кылган кыздардын саны күн санап өсүүдө. Ушулардын бардыгы – бүгүнкү күндүн акыйкаты. Демек, бул көйгөйлөр жөнүндө айтып гана тим болбостон, ошондой эле тез арада чара көрүүгө убакыт жетти. Мындан 20 жыл мурда, Пекиндеги Дүйнөлүк аялдар форумунан кийин эле аракеттенүү керек болучу.

 

Ошол форумга катышкандардын бири төмөнкүлөрдү айтып берди: «1995-жылы ушундай чоң иш-чарага биздин өкүлчүлүк биринчи жолу катышты. Ал учурда биз жумушсуздардын, коммерциялык секстин жана таштанды балдардын көйгөйлөрү жөнүндө биринчи жолу укканбыз. Азыр бардык ушул проблемалар Кыргызстанда да көбөйдү».

 

Эмне үчүн мындай болуп жатат? Биз, аялдар, көзкарандысыздыктын 20 жылынын ичинде кыргыз айымдары жогоруда эске алынган 105 дыйкан аялдын жетишкендиктерине салыштырганда артка бир кадам таштаганын моюнга алабыз. Эмне үчүн 20 жылдын ичинде биз ушунчалык бузулуп кеттик, үчүнчү дүйнөнүн эң артта калган өлкөлөрүнө теңелип калдык? Бизде миңдеген НПОлор өз лидерлерин чет өлкөлөргө тренингдерге жөнөтөт, зомбулукка каршы күрөшүү үчүн алдыңкы технологиялар киргизилүүдө, кедейликке каршы күрөшүү боюнча долбоорлор бир нече жылдардан бери иштеп келатат, бирок биз кийизден тапочка тикенден башка эч нерсе менен мактана албайбыз.

 

Бүгүнкү күндө биз парламенттик шайлоо жөнүндө кеп кылып жатабыз, ал эми партиялык босстор өз катарына унчукпаган, бардыгына макул болгон айымдарды гана алууга даяр. Өткөн шайлоодо дал ушундай болду. Роза Отунбаева айткандай, унчукпас аялдардын феноменин башкача кантип түшүндүрүүгө болот, парламенттеги беш жылдык иштин ичинде алар бир да татыктуу сунушту айткан жок. Ошого карабастан, 30%дык квота сакталды, урматтуу аялдар парламентте иштеп жатат. Партиялык лидерлер жигердүү турмуштук позициясы бар, кескин сын айтууга жана бир нерселерди талап кылууга даяр аялдарды чакырбайт.

 

Чынын айтканда, биз бай донорлордун алдында отчет берүүгө аракет кылып жаткандай сезим пайда болгон, «эки түрдөгү» көйгөйлөр чечилип жаткан учурда бардык чечилбеген маселелерди эске алсак, биздин аялдар кыймылыбыз жок нерсени эске салат. Көп учурда бизге, айымдарга, эч нерсе байланыштуу эмес. Ооба, биз күн дебей, түн дебей эмгектенебиз, акча табабыз. Оор мезгилдерде эркектер үчүн жөлөк болобуз. Бирок иш чечимдерди кабыл алууга келгенде, бизде бир гана күн – 8-март бар. Ошону менен бүттү.

 

Эң өкүнүчтүүсү – аялдардын ынтымагы жок. Биз чай ичип, ушукташканды, кийимдер жөнүндө кеп кылганды билебиз, бирок биз бир лидердин айланасына чогулуп жана анын артынан ээрчигенди билбейбиз. Анткени эртедир-кечтир интрига, көрө албастык пайда болот. Мындай нерсе мектеп мугалимдеринин арасында да, ири НПОлордун аялдар жамаатында да кездешет. Бул феномен жана факт.

 

Ошондуктан коомдун бузулушу үчүн ар бирибиз жоопкерчилик тартаарыбызды биз азырынча түшүнө элекпиз. Биз ар бир көйгөйдү аңдап-түшүнүп, аларды оңдоо жагынан иш жүргүзүүгө тийишпиз, антпесе эч нерсе өзгөрбөйт, биз мурдагыдай эле салтанаттуу күндөрдө чогулуп жана бири-бирибизге калп жылмайып олтура беребиз.

 

Булак: "Жаңы Жүздөр" газетасы, №7, 12.03.15 / 2-б.

 

Акыркы жаңылыктар

19.01.2018

«Көчмө өнүгүү борбору»2018-жылды балдарга эрте курактан баштап китеп окуп берүүнүн мааниси тууралуу иш чара менен баштады

Бүгүн Бишкек шаарынын Дордой конушундагы №94 мектептин базасында КӨБ өзүнүн кезектеги тренингин өткөрдү. Ага 50 ата-эне жана 55 алардын балдары катышты. Тренингдин темасы: «Эрте куракта балдарды өнүктүрүүдө китеп окуунун мааниси» деп аталды. Бүгүн Ак-Бата конушундагы №43 мектепте өткөн ушундай эле иш чарага 45 ата-эне жана 90 бала катышты. Дордой конушунун тургундары, КӨБдүн иш-чараларынын дайыма катышуучулары өз ойлору менен төмөнкүчө ...
16.01.2018

«Буулуккан булуттар» поэзия кечеси 26-январда өтөт

«Буулуккан булуттар» поэзия кечеси    2018-жылдын 26-январында. Саат 17-00дө   «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон, таанымал акындар Атахан Кожогулов жана Жыпаргүл ...
15.01.2018

Өткөрүп жибербегиле! 26-январда 2018-жылдагы «Балдар филармониясынын» биринчи концерти

Пресс-релиз Балдар филармониясынын музыкалык-билим берүү программасы    «Музыканын жаралышы» концерти    2018-жылдын 26-январы13.00-14.00Улуттук филармониянын кичи залы   «Балдар филармониясы» жаш угармандарды жана алардын ата-энелерин «Музыканын жаралышы» жаңы программасына чакырат, ал 2018-жылдын26-январнда саат 13.00дө өтөт.   Концерттик программа GOOGLE’дан «эң сонун» обон катары издеген музыкалардан түзүлгөн. Программаны алып баруучу музыка ...
30.12.2017

Сырттан Жаңы жылдын сыйкырдуу деми келип жатат!

Кымбаттуу достор!     Балалыктын узактан күткөн жана кубанычтуу майрамы – Жаңы жылды тосуу жакындап калды. Апельсиндин кабыгынын жана карагайдын бутагынын аңкыган жыты сыйкырды күткөн, толкунданган абалга бөлөөдө. Өткөн жылга кылчайып карап көргүлө, ал кыйла жакшы нерселерди алып келди, өтүп жаткан календардын бардык жетишкендиктери жана жеңиштери жаңы жылда көбөйүп, ачылыштарга жана салтанаттарга жык толсун!     Кийинки жыл силер үчүн ...
25.12.2017

Кыргызстандын Экс-президенти Р.И.Отунбаева Индияда

16-18-декабрда Висакапатнам шаарында, Андра-Прадеш штаты, Индия, Туруктуу өнүктүрүүгө жетишүү, 4-максат, 7-милдет, жолунда бейпил жана туруктуу коомду түзүү максатында санариптик педагогика боюнча эл аралык конференция болуп өттү. Тынчтык жана туруктуу өнүктүрүү максатында конференция ЮНЕСКОнун Билим берүү боюнча Махатма Ганди атындагы Эл аралык институту тарабынан чакырылды жана уюштурулду жана аны Индия өкмөтүнүн Адамдык ресурстарды өнүктүрүү ...
25.12.2017

Базалык стандарттарды илгерилетүүдөгү маанилүү кадам

2017-жылдын 25-декабрында Кыргыз Речпубликасынын Жогорку Кеӊешинин имаратында КР Жогорку Кеӊешинин Социалдык маселелер, билим берүү, илим, маданият жана саламаттыкты сактоо комитетинин жыйыны болуп өттү. Жыйынга комитеттин 11 мүчөсү , КР Билим жана Илим министри Кудайбердиева Г.К, КР Саламаттыкты сактоо министри Батыралиев Т.А, КР Каржы министри Касымалиев А.А, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана этникалар аралык мамилелердин ...
22.12.2017

Парламенттик угуу болуп өттү

2017-жылдын 22-декабрь күнү КР Жогорку Кеңешинин чоң жыйындар залында «Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекендештерди колдоо боюнча мамлекеттик саясатынын негиздери жөнүндөгү» мыйзамынын аткарылышы тууралуу парламенттик угуу болуп өттү. Иш чарага КР ЖК депутаттары, өкмөт мүчөлөрү, чет өлкөдөн келген диаспора жетекчилери, мекендештер жана эл аралык, коомдук уюмдардын өкүлдөрү катышышты. Парламенттик угуу КР Жогорку Кеӊешинин ...
16.12.2017

Экс-президент Роза Отунбаева: Биздин коом көп окуса эле өнүкмөкпүз

Марал радиосунун "Интеллектуалдар ордосу" программасынын бул жолку коногу экс-президент Роза Отунбаева болду. Ал эми берүүнү профессор Алмаз Бейшеналиев алып барууда.  
16.12.2017

«Поэзия кечелери»: «Поэтерапия»

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүккө ээ болгон жаш акындар Калича Жакыпованын жана Жылдызбек Турсунбаевдин чыгармачылыгына арналган кече 2017-жылдын 15-декабрында Филармониянын ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

Видео

Центры развития на джайлоо - 2017

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»