Демилгелер Туруктуу социалдык өсүү Аялдардын Улуттук Форуму

17.03.2015

Улуттук форумдун айланасындагы ой жүгүртүүлөр

2-3-мартта Бишкекте аялдар Улуттук форумда айымдардын ички көйгөйлөрүн талкуулады. Өкмөттүк эмес уюмдардын чөйрөсүндө колдонулуучу лексиканы жана элементтерди пайдалануу менен чын дилден маектешүү болду. 90 жылдын ичинде Кыргызстанда аялдар кыймылынын өнүгүшүнүн виртуалдык жыйынтыктарын чыгарууга аракет жасалды. 1925-жылдын 5-мартында Пишпекте Кара-Кыргыз автономиялуу областынын биринчи съездинде 105 дыйкан аял чогулган.

 

Улуттук форумду уюштуруучулардын бири, Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева өз сөзүн төмөнкүдөй баштады: «90 жыл мурда аялдарды абалы начар болгон. Адамдар көп учурда көчмөн жашоо ыңгайын өткөргөн. Кыздар эрте турмушка чыккан, аларды жөн гана калыңга бере беришкен, алар эрте жана көп бала төрөгөн, наристелер көп учурда оорунун жана кедейликтин айынан чарчап калган. Энелердин өздөрү да жай дебей, кыш дебей мал багуунун бүткүл жүгүн көтөрүп жана үйдүн бардык иштерди аткарабыз деп жүрүп көп жашай алган эмес. Көп аял алуу жана аялды кайнисине алып берүү демейки көрүнүш болгон».

 

Бүгүнкү күндө биз эмнеге келдик. 80 миң мугалим, 40 миң врач жана медайым, 50 миң тигүүчү, кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө (мейманканалар, ресторандар, соода) 200 миң кыз-келин жана башкалар бар. Ал гана эмес, эркектерге караганда аялдарда билим деңгээли жогору, анткени алар жогорку окуу жайларында студенттердин жалпы санынын 54%ын түзөт. Мындан тышкары, айымдар мамлекеттик кызматчылардын жалпы санынын 42%ын түзөт. Аялдар парламентте да, өкмөттө да иштейт. Бизде кеңири мүмкүнчүлүктөр бар деген пикир түзүлөт.

 

Бирок Форумда башка цифралар, фактылар да айтылды. Мисалга алсак, баланын жана эненин өлүмгө учурашынын көбөйүшү. Медициналык себептерден тышкары, башка негизги себеп да бар – бул инфраструктуранын өнүкпөгөндүгү. Өлкөнүн калкынын 60%дан ашыгы айылдарда жашайт, ал жакта ысык суунун болушу жөнүндө айтпаган күндө да, ичүүчү суунун жетишсиздиги жагынан көйгөй бар. Алар үйдү жылытуу үчүн таш көмүр жагат. Жолдор бузулган, төрөт үйлөрү эски, медициналык шаймандары эбак эскирип жана иштен чыгып калган. Айылдарда жана шаарларда акушер-гинекологдор жетишпейт. Үйдө төрөгөндөрдүн саны көбөйүп баратат, ички жана тышкы миграция туруктуу медициналык эсепке турууга мүмкүндүк бербейт. Оор, ылайыксыз иш эненин жана келечектеги баланын ден соолугун начарлатууда.

 

Дагы бир факт – 60 миңге жакын бала балдар бакчасына барбайт. Балдарга жана аялдарга карата ырайымсыз зомбулук жөнүндө үрөй учурган маалыматтар ЖМКда дайыма чыгып жатат. Көпчүлүк учурларда жаш энелер балдарын туугандарына калтырып жана өздөрү акча табуу үчүн алыскы өлкөлөргө кетип жатат. Алар жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүп жана көмүп салган учурлар да болууда. Мындан тышкары, сойкулук кылган кыздардын саны күн санап өсүүдө. Ушулардын бардыгы – бүгүнкү күндүн акыйкаты. Демек, бул көйгөйлөр жөнүндө айтып гана тим болбостон, ошондой эле тез арада чара көрүүгө убакыт жетти. Мындан 20 жыл мурда, Пекиндеги Дүйнөлүк аялдар форумунан кийин эле аракеттенүү керек болучу.

 

Ошол форумга катышкандардын бири төмөнкүлөрдү айтып берди: «1995-жылы ушундай чоң иш-чарага биздин өкүлчүлүк биринчи жолу катышты. Ал учурда биз жумушсуздардын, коммерциялык секстин жана таштанды балдардын көйгөйлөрү жөнүндө биринчи жолу укканбыз. Азыр бардык ушул проблемалар Кыргызстанда да көбөйдү».

 

Эмне үчүн мындай болуп жатат? Биз, аялдар, көзкарандысыздыктын 20 жылынын ичинде кыргыз айымдары жогоруда эске алынган 105 дыйкан аялдын жетишкендиктерине салыштырганда артка бир кадам таштаганын моюнга алабыз. Эмне үчүн 20 жылдын ичинде биз ушунчалык бузулуп кеттик, үчүнчү дүйнөнүн эң артта калган өлкөлөрүнө теңелип калдык? Бизде миңдеген НПОлор өз лидерлерин чет өлкөлөргө тренингдерге жөнөтөт, зомбулукка каршы күрөшүү үчүн алдыңкы технологиялар киргизилүүдө, кедейликке каршы күрөшүү боюнча долбоорлор бир нече жылдардан бери иштеп келатат, бирок биз кийизден тапочка тикенден башка эч нерсе менен мактана албайбыз.

 

Бүгүнкү күндө биз парламенттик шайлоо жөнүндө кеп кылып жатабыз, ал эми партиялык босстор өз катарына унчукпаган, бардыгына макул болгон айымдарды гана алууга даяр. Өткөн шайлоодо дал ушундай болду. Роза Отунбаева айткандай, унчукпас аялдардын феноменин башкача кантип түшүндүрүүгө болот, парламенттеги беш жылдык иштин ичинде алар бир да татыктуу сунушту айткан жок. Ошого карабастан, 30%дык квота сакталды, урматтуу аялдар парламентте иштеп жатат. Партиялык лидерлер жигердүү турмуштук позициясы бар, кескин сын айтууга жана бир нерселерди талап кылууга даяр аялдарды чакырбайт.

 

Чынын айтканда, биз бай донорлордун алдында отчет берүүгө аракет кылып жаткандай сезим пайда болгон, «эки түрдөгү» көйгөйлөр чечилип жаткан учурда бардык чечилбеген маселелерди эске алсак, биздин аялдар кыймылыбыз жок нерсени эске салат. Көп учурда бизге, айымдарга, эч нерсе байланыштуу эмес. Ооба, биз күн дебей, түн дебей эмгектенебиз, акча табабыз. Оор мезгилдерде эркектер үчүн жөлөк болобуз. Бирок иш чечимдерди кабыл алууга келгенде, бизде бир гана күн – 8-март бар. Ошону менен бүттү.

 

Эң өкүнүчтүүсү – аялдардын ынтымагы жок. Биз чай ичип, ушукташканды, кийимдер жөнүндө кеп кылганды билебиз, бирок биз бир лидердин айланасына чогулуп жана анын артынан ээрчигенди билбейбиз. Анткени эртедир-кечтир интрига, көрө албастык пайда болот. Мындай нерсе мектеп мугалимдеринин арасында да, ири НПОлордун аялдар жамаатында да кездешет. Бул феномен жана факт.

 

Ошондуктан коомдун бузулушу үчүн ар бирибиз жоопкерчилик тартаарыбызды биз азырынча түшүнө элекпиз. Биз ар бир көйгөйдү аңдап-түшүнүп, аларды оңдоо жагынан иш жүргүзүүгө тийишпиз, антпесе эч нерсе өзгөрбөйт, биз мурдагыдай эле салтанаттуу күндөрдө чогулуп жана бири-бирибизге калп жылмайып олтура беребиз.

 

Булак: "Жаңы Жүздөр" газетасы, №7, 12.03.15 / 2-б.

 

Акыркы жаңылыктар

22.10.2018

Пост-релиз «Ыймандай сыр» поэзия кечеси болуп өттү

2018-жылдын 19-октябрында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясынын кичи залында таанымал акын, журналист КР Жогорку Сотунун Конституциялык Палатасынын судьясы Жедигер Саалаевдин “Ыймандай сыр” аттуу поэзия кечеси болуп өттү. Иш чара учурунда акын Ж.Саалаев поэзия күйөрмандарына өзүнүн Мекен, атуулдук жана философиялык темалардагы “Жайлоо жана ыр”,”Мен-кыргызмын”, “Алтын күз”, “Бейит башындагы ыймандай сыр”, “Биз дүйнөгө эмне ...
19.10.2018

Экс-Президент Р.Отунбаева Лиссабондо «Биргелешкен коомдо билим берүү жагынан саясатты иштеп чыгуу боюнча диалогдор» форумунун ишине катышты

Экс-Президент Р.Отунбаева 16-17-октябрда Лиссабондо, Португалия, Мадрид Клубу уюштурган «Биргелешкен коомдо билим берүү жагынан саясатты иштеп чыгуу боюнча диалогдор (shared society)» форумунун ишине катышты. Диалогдун көңүлүнүн борборунда качкындардын, мигранттардын жана убактылуу көчкөн адамдардын билим алуусунун көйгөйлөрү, жаштарда зомбулуктуу экстремизмдин алдын алуу, анын ичинде санариптик сабаттуулук аркылуу алдын алуу көйгөйлөрү турду.   Р.И. Отунбаева ...
15.10.2018

Пресс релиз «Ыймандай сыр» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон, таанымал акын , журналист Жедигер Саалаевдин чыгармачылыгына арналат. Кече 2018-жылдын 19-октябрында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз ...
11.10.2018

Кор кылба элим кызыңды.

05.10.2018

Сузак районунун тургундарын ар түрдүү азыктардан тамак жасоого үйрөтүштү

«Кыргыз Республикасында улуттук деңгээлде азык-түлүк коопсуздугунун жана тамактануунун маселелери боюнча маалымдар болууну жана аны жактоону арттыруу» долбоорунун алкагында 1-октябрдан 3-октябрга чейин Жалал-Абад областынын Сузак районунун Багыш, Сафаровка, Октябрь айылдарында улуттук ашкананын 25 тамак-ашын жасоо боюнча иш (мастер-класс) жүргүзүлдү.   Белгилеп кетели, 25 бенефициарийдин ортосунда туура тамактануу боюнча мурда иштелип чыккан ...
05.10.2018

«Ак-Ордодогу»

2018-жылдын 4-октябрь күнү Бишкек шаарынын Ак-Ордо жаңы конушунда “Ынтымактуу конуштар” долбоорунун алкагында “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду , ЮНФПА жана Тынчтыкты куруу фонду тарабынан “Акындар Бишкек шаарынын жаңы конуштарында тынчтык, биримдик үчүн” деген аталыштагы иш чара уюштурду. Аталган иш чара бул конуштагы №96 жаңы мектептин чоң залында өтүп, ага кыргыз элине таанымал акындар Зайырбек Ажыматов, Бердибек Жамгырчиев, ...
04.10.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун 2018-жылдын октябрына иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун 2018-жылдын октябрына иш-чараларынын дайджести       1-3-октябрь - "25 салттуу тамак" рецепттер китебин даярдоо Кайда: Жалал-Абад областы, Сузак району Иштелип чыккан салттуу тамактарды даярдоо боюнча Сузак районундагы (Сафаровка, Багыш, Октябрь) 25 бенефициар менен иштөө. Телефон: 0555004240 (Осмоналиева А., долбоордун ассистенти)     4-октябрь - Турак-жай конуштарынын тургундары менен жолугушуу ...
04.10.2018

Отунбаева: Ысык-Көл форумунун актуалдуулугу азыр да курч

4-октябрда “Заманыбыздын залкар жазуучусу Чыңгыз Айтматов жана учурдун чакырыктары” аталышындагы III эл аралык Ысык-Көл форуму башталат. Ага дүйнөнүн жыйырмадан ашуун мамлекетинен жазуучулар, окумуштуулар, Айтматов изилдөөчүлөр жана саясатчылар катышары күтүлүүдө. Отуз жылдан ашуун убакыттан бери келе жаткан Ысык-Көл форумунун негизги мааниси тууралуу экс-президент Роза Отунбаева менен маектештик. Берүүнү Майраш Базлакунова алып барды.   — ...
03.10.2018

Отунбаева: «Чыңгыз Айтматов жана анын «Ысык-Көл форумунун» мааниси өтө зор

«Чыңгыз Айтматов жана анын «Ысык-Көл форумунун» мааниси өтө зор. Мындай пикирин экс-президент Роза Отунбаева “Марал” радиосуна берген маегинде билдирди. Маалыматка ылайык, эртең «Чыңгыз Айтматов жана анын «Ысык-Көл форуму»: маданияттардын диалогу жана цивилизациялардын жакындашуусу» аттуу III эл аралык жыйыны башталат. Ага дүйнөнүн жыйырмадан ашуун мамлекетинен жазуучулар, окумуштуулар, Айтматов изилдөөчүлөр жана саясатчылар катышары күтүлүүдө. Роза ...
01.10.2018

«Жолдогу сентябрь» поэзия кечеси болуп өттү

2018-жылдын 28-сентябрь күнү «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Т.Сатылганов атныдагы Кыргыз Улуттук филармониясынын кичи залында эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон, таанымал акын кыздар Нарсулуу Гургубаева менен Нуриза Өмүрбаеванын чыгармачылыгына арналган “Жолдогу сентябрь” поэзия кечесин өткөрдү. Азыркы учурда Москвада жашап, эмгектенген акын кыздар Н.Гургубаева жана ...
26.09.2018

Мектепке чейинки мекемелердин методисттери жана тарбиячылары үчүн «Балдардын ишмердигинин бардык түрлөрү аркылуу экологиялык тарбиялоо» тренинги өттү

Өсүп келаткан муунду тарбиялоодо мектепке чейинки мекеменин тарбиячысы өзгөчө роль ойнойт. Балдарыбыздын келечеги анын көз карашына, маалыматты берип, балдарды шыктандыра алышына, эмгекке үйрөтө билишине байланыштуу.   Бишкек шаарынын мэриясынын Билим берүү башкармалыгынын Методикалык кеңеши «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун «Глобалдуу ой жүгүрт, чөлкөмдө аракеттен: балдар жана жаштар арасында экологиялык ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Кор кылба элим кызыңды

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»