Демилгелер Туруктуу социалдык өсүү Аялдардын Улуттук Форуму

17.03.2015

Улуттук форумдун айланасындагы ой жүгүртүүлөр

2-3-мартта Бишкекте аялдар Улуттук форумда айымдардын ички көйгөйлөрүн талкуулады. Өкмөттүк эмес уюмдардын чөйрөсүндө колдонулуучу лексиканы жана элементтерди пайдалануу менен чын дилден маектешүү болду. 90 жылдын ичинде Кыргызстанда аялдар кыймылынын өнүгүшүнүн виртуалдык жыйынтыктарын чыгарууга аракет жасалды. 1925-жылдын 5-мартында Пишпекте Кара-Кыргыз автономиялуу областынын биринчи съездинде 105 дыйкан аял чогулган.

 

Улуттук форумду уюштуруучулардын бири, Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева өз сөзүн төмөнкүдөй баштады: «90 жыл мурда аялдарды абалы начар болгон. Адамдар көп учурда көчмөн жашоо ыңгайын өткөргөн. Кыздар эрте турмушка чыккан, аларды жөн гана калыңга бере беришкен, алар эрте жана көп бала төрөгөн, наристелер көп учурда оорунун жана кедейликтин айынан чарчап калган. Энелердин өздөрү да жай дебей, кыш дебей мал багуунун бүткүл жүгүн көтөрүп жана үйдүн бардык иштерди аткарабыз деп жүрүп көп жашай алган эмес. Көп аял алуу жана аялды кайнисине алып берүү демейки көрүнүш болгон».

 

Бүгүнкү күндө биз эмнеге келдик. 80 миң мугалим, 40 миң врач жана медайым, 50 миң тигүүчү, кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө (мейманканалар, ресторандар, соода) 200 миң кыз-келин жана башкалар бар. Ал гана эмес, эркектерге караганда аялдарда билим деңгээли жогору, анткени алар жогорку окуу жайларында студенттердин жалпы санынын 54%ын түзөт. Мындан тышкары, айымдар мамлекеттик кызматчылардын жалпы санынын 42%ын түзөт. Аялдар парламентте да, өкмөттө да иштейт. Бизде кеңири мүмкүнчүлүктөр бар деген пикир түзүлөт.

 

Бирок Форумда башка цифралар, фактылар да айтылды. Мисалга алсак, баланын жана эненин өлүмгө учурашынын көбөйүшү. Медициналык себептерден тышкары, башка негизги себеп да бар – бул инфраструктуранын өнүкпөгөндүгү. Өлкөнүн калкынын 60%дан ашыгы айылдарда жашайт, ал жакта ысык суунун болушу жөнүндө айтпаган күндө да, ичүүчү суунун жетишсиздиги жагынан көйгөй бар. Алар үйдү жылытуу үчүн таш көмүр жагат. Жолдор бузулган, төрөт үйлөрү эски, медициналык шаймандары эбак эскирип жана иштен чыгып калган. Айылдарда жана шаарларда акушер-гинекологдор жетишпейт. Үйдө төрөгөндөрдүн саны көбөйүп баратат, ички жана тышкы миграция туруктуу медициналык эсепке турууга мүмкүндүк бербейт. Оор, ылайыксыз иш эненин жана келечектеги баланын ден соолугун начарлатууда.

 

Дагы бир факт – 60 миңге жакын бала балдар бакчасына барбайт. Балдарга жана аялдарга карата ырайымсыз зомбулук жөнүндө үрөй учурган маалыматтар ЖМКда дайыма чыгып жатат. Көпчүлүк учурларда жаш энелер балдарын туугандарына калтырып жана өздөрү акча табуу үчүн алыскы өлкөлөргө кетип жатат. Алар жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүп жана көмүп салган учурлар да болууда. Мындан тышкары, сойкулук кылган кыздардын саны күн санап өсүүдө. Ушулардын бардыгы – бүгүнкү күндүн акыйкаты. Демек, бул көйгөйлөр жөнүндө айтып гана тим болбостон, ошондой эле тез арада чара көрүүгө убакыт жетти. Мындан 20 жыл мурда, Пекиндеги Дүйнөлүк аялдар форумунан кийин эле аракеттенүү керек болучу.

 

Ошол форумга катышкандардын бири төмөнкүлөрдү айтып берди: «1995-жылы ушундай чоң иш-чарага биздин өкүлчүлүк биринчи жолу катышты. Ал учурда биз жумушсуздардын, коммерциялык секстин жана таштанды балдардын көйгөйлөрү жөнүндө биринчи жолу укканбыз. Азыр бардык ушул проблемалар Кыргызстанда да көбөйдү».

 

Эмне үчүн мындай болуп жатат? Биз, аялдар, көзкарандысыздыктын 20 жылынын ичинде кыргыз айымдары жогоруда эске алынган 105 дыйкан аялдын жетишкендиктерине салыштырганда артка бир кадам таштаганын моюнга алабыз. Эмне үчүн 20 жылдын ичинде биз ушунчалык бузулуп кеттик, үчүнчү дүйнөнүн эң артта калган өлкөлөрүнө теңелип калдык? Бизде миңдеген НПОлор өз лидерлерин чет өлкөлөргө тренингдерге жөнөтөт, зомбулукка каршы күрөшүү үчүн алдыңкы технологиялар киргизилүүдө, кедейликке каршы күрөшүү боюнча долбоорлор бир нече жылдардан бери иштеп келатат, бирок биз кийизден тапочка тикенден башка эч нерсе менен мактана албайбыз.

 

Бүгүнкү күндө биз парламенттик шайлоо жөнүндө кеп кылып жатабыз, ал эми партиялык босстор өз катарына унчукпаган, бардыгына макул болгон айымдарды гана алууга даяр. Өткөн шайлоодо дал ушундай болду. Роза Отунбаева айткандай, унчукпас аялдардын феноменин башкача кантип түшүндүрүүгө болот, парламенттеги беш жылдык иштин ичинде алар бир да татыктуу сунушту айткан жок. Ошого карабастан, 30%дык квота сакталды, урматтуу аялдар парламентте иштеп жатат. Партиялык лидерлер жигердүү турмуштук позициясы бар, кескин сын айтууга жана бир нерселерди талап кылууга даяр аялдарды чакырбайт.

 

Чынын айтканда, биз бай донорлордун алдында отчет берүүгө аракет кылып жаткандай сезим пайда болгон, «эки түрдөгү» көйгөйлөр чечилип жаткан учурда бардык чечилбеген маселелерди эске алсак, биздин аялдар кыймылыбыз жок нерсени эске салат. Көп учурда бизге, айымдарга, эч нерсе байланыштуу эмес. Ооба, биз күн дебей, түн дебей эмгектенебиз, акча табабыз. Оор мезгилдерде эркектер үчүн жөлөк болобуз. Бирок иш чечимдерди кабыл алууга келгенде, бизде бир гана күн – 8-март бар. Ошону менен бүттү.

 

Эң өкүнүчтүүсү – аялдардын ынтымагы жок. Биз чай ичип, ушукташканды, кийимдер жөнүндө кеп кылганды билебиз, бирок биз бир лидердин айланасына чогулуп жана анын артынан ээрчигенди билбейбиз. Анткени эртедир-кечтир интрига, көрө албастык пайда болот. Мындай нерсе мектеп мугалимдеринин арасында да, ири НПОлордун аялдар жамаатында да кездешет. Бул феномен жана факт.

 

Ошондуктан коомдун бузулушу үчүн ар бирибиз жоопкерчилик тартаарыбызды биз азырынча түшүнө элекпиз. Биз ар бир көйгөйдү аңдап-түшүнүп, аларды оңдоо жагынан иш жүргүзүүгө тийишпиз, антпесе эч нерсе өзгөрбөйт, биз мурдагыдай эле салтанаттуу күндөрдө чогулуп жана бири-бирибизге калп жылмайып олтура беребиз.

 

Булак: "Жаңы Жүздөр" газетасы, №7, 12.03.15 / 2-б.

 

Акыркы жаңылыктар

13.08.2018

Келечек муундун өсүүсүнө салым кошкон өнөктөштөр

Элде демилге болсо дагы, ар тараптуу колдоо болбосо, бир нерсени ойдогудай ишке ашыруу мүмкүн эмес. Ошол себептен Жайлоо Өнүгүү борборлорун ачууда өнөктөштөрдүн колдоосуз уюштуруу кыйын. Жайлоо өнүгүү борборлорун окуу процессин жүргүзүүдө, ар кандай мастер-класстарды өткөрүүдө керектелүүчү материалдарды өнөктөштөр камсыздайт. Кумтөр компаниясы 214 930 сом акча каражатына Жети-Өгүз жана Тоӊ райондорунун жайлоо бала бакчаларын канцелярдык буюмдардан ...
13.08.2018

Улуттук Кызыл Ай коомунун ыктыярчылары жайлоо бала бакчаларында

Жакында Улуттук Кызыл Ай коомунун ыктыярчылары жайлоо бала бакчаларына барышты. Алар балдарга кесиптин түрлөрүн боюнча маалымат берип, ар кесиптин өзгөчөлүгүнө токтолушту. “Мен ар дайым балдарга кубаныч тартуулагым келет. Себеби азыркы кээ бир жаштардын өзүлөрүн пассивдүү алып жүрүшкөнү капа кылаар эле. Ошондуктан, балалык позитивдүү эмоцияларга толсо, коомдо жакшы таасир берген муун тарбияланат эмеспи. Ошол себептүү жайлоо бала бакчаларына ...
11.08.2018

Балдардын ар тараптуу өнүгүүсүнө таасир берген Жайлоо өнүгүү борборлору

Жыл сайын «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду ишке ашырып жаткан «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору » өнөктөштөрдүн салымы менен жүргүзүлөт. 2018-жылда бул долбоорду «Аскар Салымбековдун Фонду» колдоого алып, алыскы тоолуу райондордогу балдарга мектепке чейинки зарыл билимди алууга мүмкүнчүлүк түзүүгө салымын кошту. Баардыгы болуп 15 Жайлоо өнүгүү борборлору 150 000 сомго канцеляриялык жана окуу куралдар менен камсыз ...
06.08.2018

Пост релиз «Түштүккө сапар. Конок мугалим-2018»

3 жылдан бери «Жайлоо онугуу борбору» долбоорунун алкагында долбоордун эң мыкты өнөктөштөрүн аймактардагы Жайлоо ѳнүгүү борборлорун кѳргѳзүп, тажрыйба алмашуу жана ал жерлердеги тарыхый- маданий жайлар менен тааныштыруу ишке ашырылууда. “Конок мугалим-2018” күндөлүгүнөн: 28.07-2.08 чейин Тундук аймагынан Туштук аймагына 6 адам, Туштуктөн Тундуккө 7 адам –бала бакчалардын, балдардын чыгармачылык борборлорунун жетекчилери, тарбиячылары ...
05.08.2018

«Бакай Банк» өлкөбүздүн калк арасында сабаттуулукту жогорулатууга салым кошууда

Билим деңгээлин жогорулатуу боюнча өлкөбүздүн ар аймагында өткөрүлгөн иш чараларды « Бака Банкы» туруктуулук менен колдоп келет. Бир нече жылдан бери биздин компания “Жайлоо Өнүгүү борборлору” билим берүү долбооруна каржылык жардам көрсөтүп келет. Үстүбүздөгү жылы которулган акча каражаты балдарга ар кандай мастер класстарды өткөрүүгө чыгармачыл топторду жана мугалимдерди тартууга ошондой эле, тарбиячыларды кыска мөөнөттө жайлоо бала ...
01.08.2018

КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Ысык-Көл облусуна болгон сапары

2018-жылдын 28-июлунда КР экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондусунун негиздөөчүсү Отунбаева Роза Исаковна, «Мекендешер» мекендештер форумунун катышуучуларынын чакыруусу боюнча ар жылдык Өрүк фест - 2018» фестивалына катышты. Бул жылы Фестиваль үчүнчү ирет Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунун Ак-Терек айылында өттү. Р.И. Отунбаева өз сөзүндө фестивалдын уюштуруучуларын жана меймандарын ангын ачылышы менен куттуктап, ...
31.07.2018

Ыраазылык

ОО "Айкол Борборунун" негиздөөчүсү Кубанычбек Осмонбековго жаамы мекендештер атынан алкыш айтабыз! Ал өзүнүн Москва шаарынан чыгуучу "Деловая аудитория" журналынын бир номерин "Мекендештер-2018" Форумуна толук арнап, аны акысыз чыгарып алып келип берди. Журнал чет жактарда ийгиликтүү иштеп жаткан биздин мекендештерибиздин тажырыйбалары, тагдыры, Кыргызстанды өнүктүрүүгө кошуп жаткан салымдары тууралуу абдан мазмундуу жана кызыктуу макалаларды жана ...
25.07.2018

КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Чүй жана Талас областтары боюнча иш сапары

2018-жылдын 20-июлунда Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Отунбаева Роза Исаковна Кыргызстандын малчыларынын V Республикалык слетуна катышты, слет Чүй областынын Суусамыр өрөөнүндө өттү.   Слетто Р.И. Отунбаева «Жайлоодогу балдарды өнүктүрүү борборлорунун» иши жөнүндө айтып берди, малчылардын слетун тажрыйба алмашуу жана алдыңкы малчыларды жана айыл чарба кооперативдерин ...
25.07.2018

Компаньон Банкы «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору» долбоорунун алкагында беш борборду ачууну колдоду

Компаньон Банкы «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору» долбоорунун алкагында беш борборду ачууну колдоду, анын максаты калкка мектепке чейинки билимди алууга бирдей жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу болуп саналат. Жайлоодогу балдар бакчаларында жай мезгилин алыскы тоолуу райондордо өткөрүп жаткан малчылардын балдары окутуунун атайын иштелип чыккан программасы боюнча базалык билимдерди алат. Долбоорду уюштуруучу болуп «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ ...
24.07.2018

«Мекендештер-2018» форуму дүйнөнүн 20 өлкөсүнөн келген мигранттарды Чолпон-Атада чогултат

Чолпон-Атадагы Чыңгыз Айтматов атындагы «Рух Ордо» маданий борборунда 8-августтан 9-августка чейин ар жылдагы «Мекендештер-2018» форуму өтөт. Алдыдагы иш-чарадан күткөн үмүт-тилектери жөнүндө анын уюштуруучулары Бишкектеги пресс-конференцияда айтып берди.   Программа жөнүндө маалымдоо алдында брифингдин уюштуруучулары жана катышуучулары «Азаттык» радиосунун курман болгон журналисти Улан Эгизбаевди бир мүнөт унчукпай туруу менен ...
24.07.2018

Борбордо жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын (ЖӨБО) кызматкерлери үчүн гендердик жана чыр-чатак сезимталдыгын пландаштыруу боюнча тренинг өтөт

2018-жылдын 25-27-июлунда «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана БУУнун Калк жагынан фонду (ЮНФПА) ЖӨБОнун кызматкерлери үчүн гендердик жана чыр-чатак сезимталдыгын пландаштыруу боюнча тренингди өткөрүп жатат, ал БУУнун агенттиктеринин (ЮНФПА, ЮНИСЕФ, БУУ УНП) «Бишкек шаарынын турак жай конуштарында тынчтыкты жана стабилдүүлүктү бекемдөө үчүн социалдык жана гендердик теңчиликти алга илгерилетүү» деген биргелешкен долбоорун ишке ...
24.07.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ «Кыргызстандын жайлоолорундагы өнүктүрүү борборлору» темасына арналган видео-роликтердин байгелүү конкурсун жарыялайт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ «Кыргызстандын жайлоолорундагы өнүктүрүү борборлору» темасына арналган видео-роликтердин байгелүү конкурсун жарыялайт Конкурстун башталышы: 2018-жылдын 15-июлу Конкурстун аякташы: 2018-жылдын 25-августу Статистика боюнча Кыргызстанда балдардын 20%ынын гана балдар бакчаларына баруу мүмкүнчүлүгү бар, айрым областтарда бул цифра андан да аз – 14%. Айылдык балдардын, малчылардын балдарынын мектепке чейинки ...
23.07.2018

«Бай-Түшүм» Банкы «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун Жайлоодогу өнүктүрүү борборлорун 5 жыл бою колдоп келатат

«Бай Түшүм» Банкы «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду ишке ашырып жаткан «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору - 2018» долбоорун кезектеги жолу колдоого алды, ал алыскы райондордогу балдарга мектепке чейинки зарыл билимди алууга мүмкүнчүлүк берет.   Быйылкы жылы «Бай Түшүм» Банкы жайлоодогу 7 өнүктүрүү борборуна: Баткен областынын «Ак-Шумкар», Талас областынын «Бөбөктай», Нарын областынын «Айзирек» жана «Бирлик - Таазим», Жалал-Абад ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Форум Мекендештер-2018

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»