Демилгелер Туруктуу социалдык өсүү Аялдардын Улуттук Форуму

17.03.2015

Улуттук форумдун айланасындагы ой жүгүртүүлөр

2-3-мартта Бишкекте аялдар Улуттук форумда айымдардын ички көйгөйлөрүн талкуулады. Өкмөттүк эмес уюмдардын чөйрөсүндө колдонулуучу лексиканы жана элементтерди пайдалануу менен чын дилден маектешүү болду. 90 жылдын ичинде Кыргызстанда аялдар кыймылынын өнүгүшүнүн виртуалдык жыйынтыктарын чыгарууга аракет жасалды. 1925-жылдын 5-мартында Пишпекте Кара-Кыргыз автономиялуу областынын биринчи съездинде 105 дыйкан аял чогулган.

 

Улуттук форумду уюштуруучулардын бири, Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева өз сөзүн төмөнкүдөй баштады: «90 жыл мурда аялдарды абалы начар болгон. Адамдар көп учурда көчмөн жашоо ыңгайын өткөргөн. Кыздар эрте турмушка чыккан, аларды жөн гана калыңга бере беришкен, алар эрте жана көп бала төрөгөн, наристелер көп учурда оорунун жана кедейликтин айынан чарчап калган. Энелердин өздөрү да жай дебей, кыш дебей мал багуунун бүткүл жүгүн көтөрүп жана үйдүн бардык иштерди аткарабыз деп жүрүп көп жашай алган эмес. Көп аял алуу жана аялды кайнисине алып берүү демейки көрүнүш болгон».

 

Бүгүнкү күндө биз эмнеге келдик. 80 миң мугалим, 40 миң врач жана медайым, 50 миң тигүүчү, кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө (мейманканалар, ресторандар, соода) 200 миң кыз-келин жана башкалар бар. Ал гана эмес, эркектерге караганда аялдарда билим деңгээли жогору, анткени алар жогорку окуу жайларында студенттердин жалпы санынын 54%ын түзөт. Мындан тышкары, айымдар мамлекеттик кызматчылардын жалпы санынын 42%ын түзөт. Аялдар парламентте да, өкмөттө да иштейт. Бизде кеңири мүмкүнчүлүктөр бар деген пикир түзүлөт.

 

Бирок Форумда башка цифралар, фактылар да айтылды. Мисалга алсак, баланын жана эненин өлүмгө учурашынын көбөйүшү. Медициналык себептерден тышкары, башка негизги себеп да бар – бул инфраструктуранын өнүкпөгөндүгү. Өлкөнүн калкынын 60%дан ашыгы айылдарда жашайт, ал жакта ысык суунун болушу жөнүндө айтпаган күндө да, ичүүчү суунун жетишсиздиги жагынан көйгөй бар. Алар үйдү жылытуу үчүн таш көмүр жагат. Жолдор бузулган, төрөт үйлөрү эски, медициналык шаймандары эбак эскирип жана иштен чыгып калган. Айылдарда жана шаарларда акушер-гинекологдор жетишпейт. Үйдө төрөгөндөрдүн саны көбөйүп баратат, ички жана тышкы миграция туруктуу медициналык эсепке турууга мүмкүндүк бербейт. Оор, ылайыксыз иш эненин жана келечектеги баланын ден соолугун начарлатууда.

 

Дагы бир факт – 60 миңге жакын бала балдар бакчасына барбайт. Балдарга жана аялдарга карата ырайымсыз зомбулук жөнүндө үрөй учурган маалыматтар ЖМКда дайыма чыгып жатат. Көпчүлүк учурларда жаш энелер балдарын туугандарына калтырып жана өздөрү акча табуу үчүн алыскы өлкөлөргө кетип жатат. Алар жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүп жана көмүп салган учурлар да болууда. Мындан тышкары, сойкулук кылган кыздардын саны күн санап өсүүдө. Ушулардын бардыгы – бүгүнкү күндүн акыйкаты. Демек, бул көйгөйлөр жөнүндө айтып гана тим болбостон, ошондой эле тез арада чара көрүүгө убакыт жетти. Мындан 20 жыл мурда, Пекиндеги Дүйнөлүк аялдар форумунан кийин эле аракеттенүү керек болучу.

 

Ошол форумга катышкандардын бири төмөнкүлөрдү айтып берди: «1995-жылы ушундай чоң иш-чарага биздин өкүлчүлүк биринчи жолу катышты. Ал учурда биз жумушсуздардын, коммерциялык секстин жана таштанды балдардын көйгөйлөрү жөнүндө биринчи жолу укканбыз. Азыр бардык ушул проблемалар Кыргызстанда да көбөйдү».

 

Эмне үчүн мындай болуп жатат? Биз, аялдар, көзкарандысыздыктын 20 жылынын ичинде кыргыз айымдары жогоруда эске алынган 105 дыйкан аялдын жетишкендиктерине салыштырганда артка бир кадам таштаганын моюнга алабыз. Эмне үчүн 20 жылдын ичинде биз ушунчалык бузулуп кеттик, үчүнчү дүйнөнүн эң артта калган өлкөлөрүнө теңелип калдык? Бизде миңдеген НПОлор өз лидерлерин чет өлкөлөргө тренингдерге жөнөтөт, зомбулукка каршы күрөшүү үчүн алдыңкы технологиялар киргизилүүдө, кедейликке каршы күрөшүү боюнча долбоорлор бир нече жылдардан бери иштеп келатат, бирок биз кийизден тапочка тикенден башка эч нерсе менен мактана албайбыз.

 

Бүгүнкү күндө биз парламенттик шайлоо жөнүндө кеп кылып жатабыз, ал эми партиялык босстор өз катарына унчукпаган, бардыгына макул болгон айымдарды гана алууга даяр. Өткөн шайлоодо дал ушундай болду. Роза Отунбаева айткандай, унчукпас аялдардын феноменин башкача кантип түшүндүрүүгө болот, парламенттеги беш жылдык иштин ичинде алар бир да татыктуу сунушту айткан жок. Ошого карабастан, 30%дык квота сакталды, урматтуу аялдар парламентте иштеп жатат. Партиялык лидерлер жигердүү турмуштук позициясы бар, кескин сын айтууга жана бир нерселерди талап кылууга даяр аялдарды чакырбайт.

 

Чынын айтканда, биз бай донорлордун алдында отчет берүүгө аракет кылып жаткандай сезим пайда болгон, «эки түрдөгү» көйгөйлөр чечилип жаткан учурда бардык чечилбеген маселелерди эске алсак, биздин аялдар кыймылыбыз жок нерсени эске салат. Көп учурда бизге, айымдарга, эч нерсе байланыштуу эмес. Ооба, биз күн дебей, түн дебей эмгектенебиз, акча табабыз. Оор мезгилдерде эркектер үчүн жөлөк болобуз. Бирок иш чечимдерди кабыл алууга келгенде, бизде бир гана күн – 8-март бар. Ошону менен бүттү.

 

Эң өкүнүчтүүсү – аялдардын ынтымагы жок. Биз чай ичип, ушукташканды, кийимдер жөнүндө кеп кылганды билебиз, бирок биз бир лидердин айланасына чогулуп жана анын артынан ээрчигенди билбейбиз. Анткени эртедир-кечтир интрига, көрө албастык пайда болот. Мындай нерсе мектеп мугалимдеринин арасында да, ири НПОлордун аялдар жамаатында да кездешет. Бул феномен жана факт.

 

Ошондуктан коомдун бузулушу үчүн ар бирибиз жоопкерчилик тартаарыбызды биз азырынча түшүнө элекпиз. Биз ар бир көйгөйдү аңдап-түшүнүп, аларды оңдоо жагынан иш жүргүзүүгө тийишпиз, антпесе эч нерсе өзгөрбөйт, биз мурдагыдай эле салтанаттуу күндөрдө чогулуп жана бири-бирибизге калп жылмайып олтура беребиз.

 

Булак: "Жаңы Жүздөр" газетасы, №7, 12.03.15 / 2-б.

 

Акыркы жаңылыктар

24.04.2019

«Жибек жолу» көргөзмөсүндө Адабият жана Чыгыш поэзиясы күнү болуп өттү

Бүгүн, 24-апрель күнү Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт музейинде жүрүп жаткан “Жибек жолу” көргөзмөсүндө Адабият жана Чыгыш поэзиясы күнү болуп өттү. Бул күнү да адаттагыдай эле кызыктуу программалар көрүүчүлөрдү тосуп алды. Музейдин кино залында ата-энелер үчүн “Балдар адабияты аркылуу өз өлкөбүздү кантип таанытабыз” деген темада адабиятчы Рахат Орозова лекция окуп берди. Т.Океев атындагы Кыргызфильмдин анимациялык ...
24.04.2019

И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинде «Кыз-келиндер илимде жана техникада» аталышындагы жолугушуу болду

Үстүбүздөгү жылдын 23-апрелинде И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университетинде “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду тарабынан АКШнын КРдагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан «STEM’деги айымдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана ролун жогорулатуу» долбоорунун алкагында “Кыз-келиндер илимде жана техникада” аталышындагы жолугушуу университеттин табигый илимдер ...
23.04.2019

«Жибек жолу» көргөзмөсүндө Иран Ыслам Республикасынын күнү болуп өттү

Бүгүн, 23-апрель күнү Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт музейинде жүрүп жаткан “Жибек жолу” көргөзмөсүндө Иран өлкөсүнүн күнү болуп өттү. Иш чара Бишкектеги Иран мектебинин окуучуларынын аткаруусундагы Иран Ыслам Республикасынын гимнин ырдоо менен башталды. Расмий ачылышында КР экс-Президенти, “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык Коомдук фондунун негиздөөчүсү Р.И.Отунбаева сөз сүйлөп, ал “Жибек жолу” көргөзмөсү ...
22.04.2019

Бишкектеги конуштардын арасында Лига «Ынтымактуу конуштар» спартакиада өтүүдө

Үстүбүздөгү жылдын 20-апрелинде Бишкек шаарынын Ак-Ордо конушунда “Ынтымактуу конуштар” Лигасы аттуу спартакиаданын салтанаттуу ачылышы “Жаңы конуштар тынчтык жана биримдик үчүн!” деген ураан менен ачылды. Спартакиаданын ачылышында ЮНФПАнын аткаруучу өкүлү Медер Өмүрзаков, Бишкек шаарынын мэриясынын социалдык бөлүмүнүн башчысы Майрам Мамбетова, оор атлетика боюнча Олимпиада чемпиону, дүйнөнүн төрт жолку чемпиону жана Европанын эки жолку ...
21.04.2019

«Жибек жолу» көргөзмөсүндө Индия өлкөсүнүн күнү болуп өттү

Бүгүн, 21-апрель күнү Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт музейинде жүрүп жаткан “Жибек жолу” көргөзмөсүндө Индия өлкөсүнүн күнү болуп өттү. Иш чара индия бийлерин бийлөө менен башталды. Расмий ачылышында Эл аралык Медицина Жогорку Мектебинин ректору С.М. Ахунбаев, «ISM Edutec”директору, доктор Сонал Поту , “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун долбоор жетекчиси Роза Кайыкова сөз сүйлөштү. Р.Кайыкова ...
20.04.2019

«Жибек жолу» көргөзмөсүндө Пакистан өлкөсүнүн күнү болуп өттү

Бүгүн, 20-апрель күнү Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт музейинде жүрүп жаткан “Жибек жолу” көргөзмөсүндө Пакистан өлкөсүнүн күнү болуп өттү. Иш чара кыргыз, урду, англис, орус тилдериндеги саламдашуулар жана улуттук ырлар, бийлер менен башталды. Пакистан элинин улуттук кийимдери көрсөтүлдү. Расмий ачылышында Кыргыз Республикасынын Тышкы Иштер Министринин кеңешчиси Алмаз Асанбаев, Пакистан өлкөсүнүн Кыргыз ...
19.04.2019

«Жибек жолу» көргөзмөсүндө Афганистан Ыслам Республикасынын күнү болуп өттү

Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр жана Сүрөт Музейинде өтүп жаткан «Жибек жолу» Көргөзмөсүнүн 19-апрелдеги күнү Афганистанга арналды.   Иш чаранын расмий бөлүгү «Афганистан» деген даректүү фильм менен башталды. Андан соң ушул күндөрү Кыргызстанга расмий иш сапары менен келген Афганистан Ыслам Республикасынын Тышкы Иштер министри Салахуддин Раббани Көргөзмөгө да өзүнүн делегациясы менен келип катышып, куттуктоо сөзүн ...
18.04.2019

«Жибек жолу» Көргөзмөсүндө Өзбекстан күнү болуп өттү

Бүгүн, 18-апрелде Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт Музейинде жүрүп жаткан «Жибек жолу» Көргөзмөсүндө Өзбекстан өлкөсүнүн күн болуп өттү.   Иш чара керней, сурнайлардын шаңдуу үнү менен коштолгон концерттик программа менен башталды. Расмий ачылыш салтанатында КР экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык Коомдук Фондунун негиздөөчүсү Р.И.Отунбаева, Өзбекстандын Кыргыз Республикасындагы Ыйгарым ...
17.04.2019

«Жибек жолу» Көргөзмөсүндө Түркмөнстан күнү болуп өттү

Бүгүн, 17-апрелде Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт Музейинде өтүп жаткан «Жибек жолу» интерактивдик Көргөзмөсүндө Түркмөнстан күнү болуп өттү.   Иш чара түркмөн элинин ырлары жана бийлери менен башталды. Андан соӊ Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык Коомдук Фондунун негиздөөчүсү Р.И.Отунбаева Түркмөнстандын башкы бренди акалтекин тукумундагы жылкылар, экинчиси көз жоосун ...
16.04.2019

Кыргызстандагы санарип муун: билим берүүдө маалыматтык-коммуникациялык технология, IT билим берүү

Кыргызстандагы санарип муун: билим берүүдө маалыматтык-коммуникациялык технология, IT билим берүү
16.04.2019

«Жибек жолу» Көргөзмөсүндө «Экологиялык билимдер күнү» болуп өттү

Бүгүн, 16-апрель күнү Г.Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Көркөм өнөр, Сүрөт музейинде өтүп жаткан “Жибек жолу” интерактивдүу Көргөзмөсүнүн алкагында Экологиялык билимдер күнү болуп өттү. Иш чарага Бириккен Улуттар Уюмунун Айыл чарба жана азык-түлук уюму (ФАО), Бүткүл дүйнөлүк азык-түлүк программасы, “Германиянын жаратылышты коргоо союзу” коомдук бирикмесинин (NABU) Кыргызстандагы филиалы, “Үч чака”, “Кыргызстандын агрардык платформасы”, ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»