Демилгелер Туруктуу социалдык өсүү Аялдардын Улуттук Форуму

17.03.2015

Улуттук форумдун айланасындагы ой жүгүртүүлөр

2-3-мартта Бишкекте аялдар Улуттук форумда айымдардын ички көйгөйлөрүн талкуулады. Өкмөттүк эмес уюмдардын чөйрөсүндө колдонулуучу лексиканы жана элементтерди пайдалануу менен чын дилден маектешүү болду. 90 жылдын ичинде Кыргызстанда аялдар кыймылынын өнүгүшүнүн виртуалдык жыйынтыктарын чыгарууга аракет жасалды. 1925-жылдын 5-мартында Пишпекте Кара-Кыргыз автономиялуу областынын биринчи съездинде 105 дыйкан аял чогулган.

 

Улуттук форумду уюштуруучулардын бири, Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева өз сөзүн төмөнкүдөй баштады: «90 жыл мурда аялдарды абалы начар болгон. Адамдар көп учурда көчмөн жашоо ыңгайын өткөргөн. Кыздар эрте турмушка чыккан, аларды жөн гана калыңга бере беришкен, алар эрте жана көп бала төрөгөн, наристелер көп учурда оорунун жана кедейликтин айынан чарчап калган. Энелердин өздөрү да жай дебей, кыш дебей мал багуунун бүткүл жүгүн көтөрүп жана үйдүн бардык иштерди аткарабыз деп жүрүп көп жашай алган эмес. Көп аял алуу жана аялды кайнисине алып берүү демейки көрүнүш болгон».

 

Бүгүнкү күндө биз эмнеге келдик. 80 миң мугалим, 40 миң врач жана медайым, 50 миң тигүүчү, кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө (мейманканалар, ресторандар, соода) 200 миң кыз-келин жана башкалар бар. Ал гана эмес, эркектерге караганда аялдарда билим деңгээли жогору, анткени алар жогорку окуу жайларында студенттердин жалпы санынын 54%ын түзөт. Мындан тышкары, айымдар мамлекеттик кызматчылардын жалпы санынын 42%ын түзөт. Аялдар парламентте да, өкмөттө да иштейт. Бизде кеңири мүмкүнчүлүктөр бар деген пикир түзүлөт.

 

Бирок Форумда башка цифралар, фактылар да айтылды. Мисалга алсак, баланын жана эненин өлүмгө учурашынын көбөйүшү. Медициналык себептерден тышкары, башка негизги себеп да бар – бул инфраструктуранын өнүкпөгөндүгү. Өлкөнүн калкынын 60%дан ашыгы айылдарда жашайт, ал жакта ысык суунун болушу жөнүндө айтпаган күндө да, ичүүчү суунун жетишсиздиги жагынан көйгөй бар. Алар үйдү жылытуу үчүн таш көмүр жагат. Жолдор бузулган, төрөт үйлөрү эски, медициналык шаймандары эбак эскирип жана иштен чыгып калган. Айылдарда жана шаарларда акушер-гинекологдор жетишпейт. Үйдө төрөгөндөрдүн саны көбөйүп баратат, ички жана тышкы миграция туруктуу медициналык эсепке турууга мүмкүндүк бербейт. Оор, ылайыксыз иш эненин жана келечектеги баланын ден соолугун начарлатууда.

 

Дагы бир факт – 60 миңге жакын бала балдар бакчасына барбайт. Балдарга жана аялдарга карата ырайымсыз зомбулук жөнүндө үрөй учурган маалыматтар ЖМКда дайыма чыгып жатат. Көпчүлүк учурларда жаш энелер балдарын туугандарына калтырып жана өздөрү акча табуу үчүн алыскы өлкөлөргө кетип жатат. Алар жаңы төрөлгөн наристелерди өлтүрүп жана көмүп салган учурлар да болууда. Мындан тышкары, сойкулук кылган кыздардын саны күн санап өсүүдө. Ушулардын бардыгы – бүгүнкү күндүн акыйкаты. Демек, бул көйгөйлөр жөнүндө айтып гана тим болбостон, ошондой эле тез арада чара көрүүгө убакыт жетти. Мындан 20 жыл мурда, Пекиндеги Дүйнөлүк аялдар форумунан кийин эле аракеттенүү керек болучу.

 

Ошол форумга катышкандардын бири төмөнкүлөрдү айтып берди: «1995-жылы ушундай чоң иш-чарага биздин өкүлчүлүк биринчи жолу катышты. Ал учурда биз жумушсуздардын, коммерциялык секстин жана таштанды балдардын көйгөйлөрү жөнүндө биринчи жолу укканбыз. Азыр бардык ушул проблемалар Кыргызстанда да көбөйдү».

 

Эмне үчүн мындай болуп жатат? Биз, аялдар, көзкарандысыздыктын 20 жылынын ичинде кыргыз айымдары жогоруда эске алынган 105 дыйкан аялдын жетишкендиктерине салыштырганда артка бир кадам таштаганын моюнга алабыз. Эмне үчүн 20 жылдын ичинде биз ушунчалык бузулуп кеттик, үчүнчү дүйнөнүн эң артта калган өлкөлөрүнө теңелип калдык? Бизде миңдеген НПОлор өз лидерлерин чет өлкөлөргө тренингдерге жөнөтөт, зомбулукка каршы күрөшүү үчүн алдыңкы технологиялар киргизилүүдө, кедейликке каршы күрөшүү боюнча долбоорлор бир нече жылдардан бери иштеп келатат, бирок биз кийизден тапочка тикенден башка эч нерсе менен мактана албайбыз.

 

Бүгүнкү күндө биз парламенттик шайлоо жөнүндө кеп кылып жатабыз, ал эми партиялык босстор өз катарына унчукпаган, бардыгына макул болгон айымдарды гана алууга даяр. Өткөн шайлоодо дал ушундай болду. Роза Отунбаева айткандай, унчукпас аялдардын феноменин башкача кантип түшүндүрүүгө болот, парламенттеги беш жылдык иштин ичинде алар бир да татыктуу сунушту айткан жок. Ошого карабастан, 30%дык квота сакталды, урматтуу аялдар парламентте иштеп жатат. Партиялык лидерлер жигердүү турмуштук позициясы бар, кескин сын айтууга жана бир нерселерди талап кылууга даяр аялдарды чакырбайт.

 

Чынын айтканда, биз бай донорлордун алдында отчет берүүгө аракет кылып жаткандай сезим пайда болгон, «эки түрдөгү» көйгөйлөр чечилип жаткан учурда бардык чечилбеген маселелерди эске алсак, биздин аялдар кыймылыбыз жок нерсени эске салат. Көп учурда бизге, айымдарга, эч нерсе байланыштуу эмес. Ооба, биз күн дебей, түн дебей эмгектенебиз, акча табабыз. Оор мезгилдерде эркектер үчүн жөлөк болобуз. Бирок иш чечимдерди кабыл алууга келгенде, бизде бир гана күн – 8-март бар. Ошону менен бүттү.

 

Эң өкүнүчтүүсү – аялдардын ынтымагы жок. Биз чай ичип, ушукташканды, кийимдер жөнүндө кеп кылганды билебиз, бирок биз бир лидердин айланасына чогулуп жана анын артынан ээрчигенди билбейбиз. Анткени эртедир-кечтир интрига, көрө албастык пайда болот. Мындай нерсе мектеп мугалимдеринин арасында да, ири НПОлордун аялдар жамаатында да кездешет. Бул феномен жана факт.

 

Ошондуктан коомдун бузулушу үчүн ар бирибиз жоопкерчилик тартаарыбызды биз азырынча түшүнө элекпиз. Биз ар бир көйгөйдү аңдап-түшүнүп, аларды оңдоо жагынан иш жүргүзүүгө тийишпиз, антпесе эч нерсе өзгөрбөйт, биз мурдагыдай эле салтанаттуу күндөрдө чогулуп жана бири-бирибизге калп жылмайып олтура беребиз.

 

Булак: "Жаңы Жүздөр" газетасы, №7, 12.03.15 / 2-б.

 

Акыркы жаңылыктар

15.11.2017

Радиомектеп: «Жайлоо өнүктүрүу борборлрунун наристелерди өнүктүрүүдөгү ролу»

Тема «Жайлоо өнүктүрүу борборлрунун наристелерди өнүктүрүүдөгү ролу» Участники: Асылбек Жоодонбеков - Жайлоо өнүктүрүү борборлору долбоорунун координатору Азада Арзыбаева -Кадамжай районундагы «Акылман» бала бакчасынын тарбиячысы Зина Баялиева – Талас районунун акиминин орун басары Чынар Табылдиева – Кочкор райондук билим берүү бөлүмүнүн жетектөочү адиси Дата выхода: 02.09.17  
15.11.2017

Пресс релиз «Ыр дайра» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон, таанымал акындар Нурлан Калыбеков менен Рысбай Исаковдун чыгармачылыгына арналат. Кече 2017-жылдын 17-ноябрында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз ...
13.11.2017

«Бешик ырлары» сынагы жыйынтыкталды

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду К.Молдобасанов атындагы Кыргыз Улуттук Консерваториясы жана Кыргыз радиосу менен өнөктөштүктө өткөргөн республикалык Бешик ырлары сынагы жакында жыйынтыкталды. 2017-жылдын 10-ноябрь күнү адистерден турган кадыр-барктуу жюри келип түшкөн ырларды Жобого ылайык үч критерий – ырдын мазмууну, обону жана аткаруучулук чеберчилиги боюнча баалап, жеӊүүчүлөрдү аныктады. Биринчи ...
07.11.2017

«Радиомектеп»: «Күндүн ысык мезгилинде наристелердин ден соолук коопсуздугу»

Тема: «Күндүн ысык мезгилинде наристелердин ден соолук коопсуздугу» Участники: Рыскүл Чыналиева - Бишкек шаарындагы Санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл борборунун дарыгери Дата выхода: 29.07.17
06.11.2017

«Поэзия кечелери»: Нурлан Калыбеков, Рысбай Исаков

Сизди Кыргыз Элинин белгилүү акындары Нурлан Калыбеков менен Рысбай Исаковдун "Ыр дайра" аттуу поэзия кечесине чакырабыз. Кече 17-ноябрда Улуттук филармониянын кичи залында саат 17.00 башталып 18.30 аяктайт.
02.11.2017

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун 2017-жылдын ноябрына иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун 2017-жылдын ноябрынаиш-чараларынын дайджести         2-ноябрь - «Мекендештер» мейман лекциялары Качан: 2-ноябрь, 12:30 Кайда: Б.Н. Ельцин атындагы КРСУнун башкы корпусу, 212-аудитория «Эки тараптуу соода талаштарын чечүүнүн механизмдери.Эл аралык мамилелер жана көп тараптуу соода тутумунун мүмкүнчүлүктөрү». Кыргызстандын АКШдагы Экс-элчиси, КРнын БУУ/ДСУдагытуруктуу өкүлү, Азия өнүктүрүү банкынын ...
02.11.2017

«Радиомектеп»: Балдар арасындагы анемия, кантип анын алдын алабыз?

Тема: Балдар арасындагы анемия, кантип анын алдын алабыз? Катышуучу: Черикчиева Айгүл – Энеликти жана балалыкты коргоо борборунун балдар гемотологиясы бөлүмүнүн дарыгери, медицина илимдеринин кандидаты
01.11.2017

«Радиомектеп»: Масару Ибуконун «3 жаштан кийин кеч китебинин наристелерди тарбиялоолдогу мааниси»

Тема: Масару Ибуконун «3 жаштан кийин кеч китебинин наристелерди тарбиялоолдогу мааниси» Участник: Асылбек Жоодонбеков – педагог, китепти кыргыз тилине которгон  
30.10.2017

ЖАЙЛОО ӨНҮГҮҮ БОРБОРЛОРУ - Борбордук Азияда билим берүүдөгү мыкты долбоор атанды

2017-жылдын 29-октябрында Бишкек шаарында Борбордук азиялык EVENT AWARDS CENTRAL ASIA сыйлыгынын жеңүүчүлөрүн сыйлоо иш чарасы болуп өттү. Көп сандаган долбоорлордун ичинен «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун «Жайлоо өнүгүү борборлору» долбоору «Борбордук Азиядагы билим берүүчү мыкты иш-чара» номинациясынын жеңүүчүсү болду. EVENT AWARDS CENTRAL ASIA – Борбордук Азиялык кесиптик көз карандысыз сыйлык, ал атайын иш-чараларды жана окуялык маркетингди ...
25.10.2017

«Достук симфониясы» - «Балдар филармониясынын» жаңы сезонунун ачылышын өткөрүп жибербегиле

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Т.Сатылганов атындагы Улуттук филармониясы менен бирдикте «Балдар филармониясы» музыкалык-билим берүү программасынын жаңы сезонун баштайт.   22-ноябрда саат 15.00дө Улуттук филармониянын кичи залында жаш музыканттардын жана Япониядан келген дирижер Кензи Хиротака мырзанын катышуусу менен Абдраев атындагы музыкалык мектептин Симфониялык оркестринин концерти өтөт.   Балдар үчүн балдар ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

Видео

Центры развития на джайлоо - 2017

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»