Демилгелер Келечек муунга инвестициялоо «Көчмө өнүгүү борбору»

04.02.2015

С.А.Копытко: Баарлашуу балага тамак сыяктуу эле зарыл

Бала менен баарлашуу

 

Светлана Анатольевна Копытко, "Дар" жеке мектебинин директору

 

 

 

Баарлашуу балага тамак сыяктуу эле зарыл экени азыр талашсыз акыйкат болуп калды. Толук баалуу тамак-ашты жана мыкты медициналык багууну алган, бирок чоң киши менен туруктуу карым-катышы болбогон наристе психикалык жактан гана эмес, ошондой эле денебой жактан начар өнүгөт: анын бою өспөйт, арыктайт, жашоого кызыгуусун жоготот.

 

«Көйгөйлүү», «тартипсиз», «тил укпаган» жана «тажаткыр» балдар, «тартынчакак», «түнт» же «бактысыз» балдар сыяктуу эле – дайыма үй-бүлөдө туура эмес түзүлгөн мамилелердин натыйжасы.

 

Балдарга жана алардын ата-энелерине психологиялык жардамдын дүйнөлүк практикасы, эгерде үй-бүлөдө баарлашуунун жагымдуу стилин калыбына келтирүүгө мүмкүн болсо, кала берсе тарбиялоонун өтө татаал көйгөйлөрүн чечүүгө боло тургандыгын көрсөттү.

 

Адистер ата-эненин өз ара аракеттеринин стили баланын акыл-эсине өзүнөн өзү «жазылып» (элестеп) калат деген тыянакка келген. Бул өтө эрте, али мектепке чейинки куракта жана, эреже катары, түшүнүп-түшүнбөстөн болуп өтөт.

 

Чоң киши болгондо, адам аны боло турган катары кайра кайталайт. Ошентип, баарлашуунун стилин социалдык мурастоо муундан муунга өтөт: ата-энелердин көпчүлүгү алардын өздөрүн бала чагында кандай тарбиялаган болсо, өз балдарын ошондой тарбиялайт.

 

«Мени эч ким эркелеткен эмес, бирок эчтеке эмес, чоңойдум», – дейт атасы дал өзү зарыл деп эсептебеген адам болуп өсүп-чоңойгонун жана баласын тарбиялаганды, ага мээрим төгүү менен мамиле кылганды билбегенин байкабай.

 

Ата-энелердин башка бир бөлүгү туура тарбиялоо эмнеде турганын аздыр-көптүр аңдап түшүнөт, бирок иш жүзүнө келгенде эмне кылышты билбейт.

 

Ата-энелер төмөнкүдөй бир принципти карманууга тийиш, аны сактамайынча бала менен мамиле түзүүнүн бардык аракеттери ийгиликсиз болуп чыгат. Ал биз үчүн таяныч чекит болуп саналат. Бул принцип – сөзсүз кабыл алуу. Бул эмнени билдирет?

 

Баланы сөзсүз кабыл алуу – ал татынакай, акылдуу, жөндөмдүү, отличник, жардамчы болгондугу жана башкалар үчүн эмес, жөн гана ал бар турганы үчүн аны жакшы көрүү дегендикти билдирет.

 

Көп учурда ата-энеден балага же кызга карата төмөнкүдөй сөздөрдү угууга болот: «Эгерде сен жакшы бала (кыз) болсоң, анда мен сени жакшы көрөм». Же: «Сен ... (жалкоолукту, мушташканды, оройлукту) токтотуп, ... (жакшы окуп, үйгө жардам берип, айткан тилди угуп) баштамайынча, мени эркелетет деп күтпө)».

 

Назар салып көрөлүчү: бул фразаларда балага аны шарттуу түрдө кабыл алаарын, «эгерде ал тилди укса гана...» жакшы көрөм (же жакшы көрүп калам) деп тикелей билдиришет. Адамга карата шарттуу, баалап мамиле кылуу биздин маданиятка мүнөздүү. Мындай мамиле адамдардын аң-сезимине да кыттай куюлат.

 

Төмөнкүдөй мыйзам ченемдүүлүктү ким билбейт: баланы канчалык көп урушса, ал ошончолук жаман болуп калат. Эмне үчүн мындай болот? Анткени баланы тарбиялоо – бул дегеле машыктыруу эмес. Ата-энелер балдардын шарттуу рефлекстерин иштеп чыгуу үчүн гана жашабайт.

 

Мээримге, кимдир-бирөөнө таандык болууга, башкача айтканда, башка бирөөнө керектүү болууга муктаждык адамдык фундаменталдуу муктаждыктардын бири экенин психологдор далилдеп чыккан. Аны канааттандыруу – баланын ойдогудай өнүгүшүнүн зарыл шарты. Бул муктаждык сиз балага ал сиз үчүн кымбат, керектүү, маанилүү экенин, ал жөн гана жакшы киши экенин билдиргенде канааттандырылат. Мындай билдирүүлөр мээрим төгүп кароодо, эркелетип сылап-сыйпоодо, төмөнкүдөй тике айтылган сөздөрдө турат: «Сен бул дүйнөгө жаралганыңдын өзү эле кандай жакшы», «Мен сени көргөнүмө кубанычтамын», «Мен сени жакшы көрөм», «Мен сенин үйдө жүргөнүңдү жакшы көрөм», «Биз баарыбыз чогуу болгонубуз мага жагат...».

 

Ата-эне балага канчалык ачууланса, аны урушса, обу жок сындаса, ал «Мени жаман көрүшөт» деген тыянакка ошончолук тез келет. Ата-эненин «Мен сен жөнүндө камкордук көрүп жатпаймбы» же «Сенин эле жыргалчылыгың үчүн» деген сыяктуу далилдерин бала кулактын сыртынан кетирет. Тагыраак айтканда, алар сөздөрдүн маанисин эмес, сөздөрдүн өзүн гана угат. Алардын өзүнүн эмоциялык кабылдоосу бар. Үндүн чыгышы сөзгө караганда маанилүү жана ал канчалык катуу, ачууланып же жөн гана сүрдүү чыкса, анда келип чыккан тыянак дайыма бир жактуу: «Мени жаман көрүшөт, мени кабылдагысы келбейт». Кээде бул бала үчүн сөз бойдон гана калбастан, ал өзүн жаман, «ойдогудай эмес», бактысыз деп сезишине алып келиши мүмкүн.

 

 

КӨП УЧУРДА АТА-ЭНЕЛЕР МЫНДАЙ ДЕП СУРАЙТ:

 

«Эгерде мен баланы кабыл алсам, бул мен ага эч качан ачууланууга тийиш эмесмин дегендикти билдиреби?»

 

Жооп берем. Жок, андай эмес. Эч бир учурда ачууңду жашырууга, анын үстүнө топтоп жүрө берүүгө болбойт. Аларды айтуу керек, бирок өзгөчө түрдө айтуу керек. Бул жөнүндө биз кийинчерээк сөз кылабыз. Ал эми азырынча сиздердин көңүлүңүздөрдү төмөнкүдөй эрежелерге бурмакчымын:

 

Бүтүндөй алганда, баланын өзүнө эмес, баланын айрым аракеттерине өз «нааразычылыгыңызды» билдирүүгө болот.

 

Баланын сезимдери канчалык ойдогудай эмес же «жол берилгис» болгонуна карабастан, аларды эмес, баланын кылык-жоругун айыптоого болот.

 

Баланын кылык-жоругуна дайыма эле нааразылык көрсөтө берүүгө болбойт, антпесе ал баланы кабалдабай калууга алып келет.

 

Бир нече практикалык кеңештер:

 

1. Карап көрүңүз, сиз баланы канчалык кабылдай аласыз. Бул үчүн бир күндүн (ал эми эң жакшысы эки-үч күндүн) ичинде сиз балаңызга канча жолу эмоциялык жактан оң сөздөр (кубанычтуу саламдашуу, кубаттоо, колдоо) жана канча терс сөздөр (жемелөө, сын-пикир айтуу) менен кайрылганыңызды эсептөөгө аракет кылыңыз. Эгерде оң сөздөрдүн саны терс сөздөрдүн санына барабар же андан ашык болсо, анда сизде баарлашуу жагынан бардыгы эле ордунда эмес.

 

2. Көзүңүздү бир мүнөткө жумуңуз да, өзүңүздүн мыкты досуңузду жолуктуруп жатам деп элестетиңиз. Сиз ага кубанычта экениңизди, сиз үчүн ал кымбат жана жакын экенин кантип көрсөтөсүз? Эми болсо бул өз балаңыз деп элестетиңиз: мына ал мектептен үйгө кайтып келди жана сиз аны көргөнүңө кубанычта экениңизди көрсөтөсүз. Элестеттиңизби? Эми сизге муну иш жүзүндө жасоо жеңил болот, эч кандай башка сөздүн жана суроолордун кереги жок. Эгерде сиз жолугушууну бир нече мүнөт бою ушул эле калыпта уланта алсаңыз, дурус. Ушул мүнөттөрдүн ичинде аны «бузуп алам» коркпоңуз, анын таптакыр кажети жок.

 

3. Балаңызды күнүнө бери болгондо төрт жолу кучактаңыз (демейки эртең мененки саламдашуу жана уктаар алдында бетинен өөп коюу эсепке кирбейт).

 

Эскертүү: Ушул эле нерселерди үй-бүлөнүн эрезеге жеткен мүчөлөрүнө карата жасоо жаман болбойт.

 

Акыркы жаңылыктар

18.05.2019

«Дүк-дүк жүрөк» поэзия кечеси өтөт

“Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду элибизге таанымал акындардын жана жаңыдан эл сүймөнчүгүнө ээ болуп келаткан жаш таланттардын поэзия кечелерин өткөрүүнү улантууда. Мындай кеченин кезектегиси белгилүү акын, жазуучу, “РухЭш” сайтынын негидөөчүсү Олжобай Шакирдин чыгармачылыгына арналат. О.Шакирдин “Дүк-дүк жүрөк” поэзия кечеси 2019-жылдын 22-май күнү А. Малдыбаев атындагы Кыргыз Улуттук опера жана балет театрында өтөт. ...
15.05.2019

Кыргызстандын Экс-президенти Роза Отунбаева Шанхай кызматташтык уюмунун Бишкектеги экинчи Аялдар форумуна катышты

Бүгүн Бишкекте Шанхай кызматташтык уюмунун Бишкектеги экинчи Аялдар форуму өттү.   Иш-чарага Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева, ШКУнун башкы катчысынын орун басары Айзада Субакожоева, Казакстандын премьер-министринин орун басары Гульшара Абдыкаликова, Өзбекстандын премьер-министринин орун басары Танзила Нарбаева, Бүткүл кытайлык аялдар Федерациямсынын төрагасынын орун басары Ся Цзе, Россиянын Аялдар бирлигинин төрагасынын орун ...
15.05.2019

Азия чемпиондору Бакай-Ата жаңы конушунда

14-майда шахмат боюнча Кыргызстандын бир нече жолку чемпиону, Азиянын чемпиону Айжан Съездбекова менен шахмат, дзюдо боюнча чемпион Алмаз Съездбеков Бакай-Ата жаңы конушунун №85 орто мектебинин окуучулары менен жолугушту.   Бул жолугушуунун негизги максаты – жаңы конуштун жаштарын шыктандыруу, убактыларын туура пайдаланууга багыт берүү жана кыздарга өзүн өзү коргоого мүмкүнчүлүк түзүп берүү.   Алгач “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык ...
14.05.2019

Башкалаада VII Билим Фестивалынын экинчи күнү болуп өттү

13-апрелде жана 4-майда Бишкек шаарында «Кыргызстандагы санариптик муун: билим берүүдөгү Маалыматтык Коммуникациялык Технология (МКТ) жана IT билим берүүсү» деген темадагы эки күндүк VII Билим Фестивалы өттү. Билим Фестивалы – бул эң кеңири аудиторияга, алардын ичинде балдарга, өспүрүмдөргө, студенттерге жана ата-энелерге арналган майрам. 4-майда, Билим Фестивалынын экинчи күнү 16 билим берүү аянтчаларынан түзүлдү. Аталган аянтчалар Курманжан ...
14.05.2019

Талас шаарында Искусство фестивалы болуп өттү

Үстүбүздөгү жылдын 11-май күнү Талас шаарында Балдардын искусство фестивалы болуп өттү. Иш чаранын максаты - Талас облусундагы балдарды, жаштарды жана жалпы элди искусствонун ар кандай түрлөрү менен тааныштыруу, кызыгуусун арттыруу жана искусство менен алектенгиси келген таланттуу балдарга колдоо көрсөтүү. Искусство фестивалын КР экс-Президенти, “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Р.И.Отунбаева жана КР ...
13.05.2019

Тынчтык, ынтымак үчүн уюштурулган «Ынтымактуу конуштар» спартакиада максатына жетти!

2019-жылдын 11-майында Бишкек шаарынын 10 жаңы конушунун арасында өтүп жаткан “Ынтымактуу конуштар” Лигасы аттуу спартакиаданын финалдык оюндары өтүп, жеңүүчүлөрү аныкталды. Эскерте кетсек, үстүбүздөгү жылдын 20-апрелинен тарта өтүп жаткан спартакиадада “Социалдык жана гендердик теңчиликти илгерилетүү аркылуу, ынтымакты бекемдөө” долбооруна пилоттук болуп кирген Ак-Ордо, Рухий-Мурас, Жеңиш, Көлмө, Калыс-Ордо, Мурас-Ордо, Ак-Тилек, Бакай-Ата, Эне-Сай, ...
11.05.2019

Таласта «Маданият сенден башталат» аттуу фестиваль өтүп жатат

Таласта «Маданият сенден башталат» деп аталган балдардын искусство фестивалы өтүп жатат.   11-майда Талас шаарынын борбордук аянтында 19 боз үй, 30га чукул чатыр тигилип, адистер алардын ичинде кол өнөрчүлүк, шахмат, сүрөт тартуу өңдүү өнөрлөрүн башкаларга үйрөтүүдө.   Иш-чарага президенттик аппараттын «Манас» оркестри да катышып, концерттик программаларды тартуулап жатат.   «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду уюштурган ...
06.05.2019

Лига «Ынтымактуу конуштар» спартакиаданын жарым финалына чыккан конуштар аныкталды

2019-жылдын 4-майында Бишкек шаарынын 10 жаңы конушунун арасында өтүп жаткан “Ынтымактуу конуштар” Лигасы аттуу спартакиаданын жарым финалына чыккан конуштардын командалары аныкталды. Эскерте кетсек, үстүбүздөгү жылдын 20-апрелинен тарта өтүп жаткан спартакиадада “Социалдык жана гендердик теңчиликти илгерилетүү аркылуу, ынтымакты бекемдөө” долбооруна пилоттук болуп кирген Ак-Ордо, Рухий-Мурас, Жеңиш, Көлмө, Калыс-Ордо, Мурас-Ордо, Ак-Тилек, Бакай-Ата, ...
03.05.2019

ГСВ үчүн позитивдүү ой жүгүртүү боюнча тренинг

Үстүбүздөгү жылдын 29-30-апрелинде «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду «Медициналык кызматкерлердин пациенттер менен өз ара аракеттенүүсүн жакшыртуу аркылуу медициналык кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатуу» темасына эки күндүк тренинг өткөрдү. Бул тренингге ГСВнын жетекчилери, медициналык кызматкерлер, РЦУЗ, БЦУЗдун адистери жана «Бишкек шаарынын турак-жай конуштарында тынчтыкты жана стабилдүүлүктү чыңдоо үчүн ...
03.05.2019

Жибек жолу: Музей - мамлекеттин жүзү

Улуттук көркөм сүрөт музейинде «Жибек жолу» интерактивдүү көргөзмөсү 5-апрелде башталган. Жыйырма күнгө созулган бул көргөзмөдө Жибек жолу аралап өткөн өлкөлөрдүн тарыхы, маданияты, каада-салты, тамак-ашы, биомаданий өзгөчөлүктөрү жана кен байлыктары көрсөтүлдү. Музей жетекчилигинин маалыматына караганда 15 миңге жакын көрүүчү келип, рекорддук көрсөткүч болду. Көргөзмө "Бүгүнкү күндөгү музейлердин абалы" ...
01.05.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын майына иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын   2019-жылдын майына   иш-чараларынын дайджести   4-май – «Кыргызстандын санариптик мууну: ИКТ билим берүүдө жана IT билим берүү» темасына жетинчи Билим фестивалы Качан: 4-май (ишемби, Билим фестивалынын 2-күнү) Кайда: Бишкек шаары Өткөрүү аянтчасы: Эмен Паркы, «Сейтек» Балдар жана өспүрүмдөр улуттук борбору, К. Баялинов атындагы Республикалык китепкана, Ч. Айтматов атындагы Орус драма театры Жыл сайын ...
01.05.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ чыгарган көркөм өнөр жөнүндө балдар китептеринин сериясы «Китеп көркөм өнөрү» деген улуттук конкурстун Гран-присин алды

Бишкекке К.Баялинов атындагы Республикалык балдар жана өспүрүмдөр үчүн китепканада Китептин жана автордук укуктун бүткүл дүйнөлүк күнүн салтанаттуу белгилешти, ал быйылкы жылы «Китеп окуган бала – бул гүлдөп-өнүккөн Кыргызстан» деген девиз астында өтүп жатат.   Бардык меймандар жана кичинекей окурмандар үчүн концерттик программа уюштурулду, ал эми «Китеп көркөм өнөрү» деген улуттук конкурстун жеңүүчүлөрүнө баалуу байгелер жана белектер ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»