Демилгелер Келечек муунга инвестициялоо «Көчмө өнүгүү борбору»

12.03.2016

Биринчи жолу бала-бакчага: ата-энелерге 11 кеңеш

Баланын бала-бакчага көнүшү, демек жаңы социалдык шарттарга үйүр алышы көп учурда оорчулук менен өтөт. Бала бакчага келген учурдан тартып баланын адамдар менен болгон бардык мамилелеринде олуттуу өзгөрүүлөр жүрүп, мурда көнүп калган жашоосунан өтө айырмаланып турат.


Турмуш-шарттын мындай өзгөрүшү тынчсыздануу, сүйлөө жана ойноо жөндөмүнүн төмөндөшү менен коштолот, ал эми көп учурларда мындай абал баланын ден соолугуна да таасирин тийгизет. Бала бакчага барбаган наристе жакын адамдардын жоктугу, бейтааныш чоң адамдардын болушу, балдардын көптүгү, жаңы күн тартиби жана ушул сыяктуу көрүнүштөргө көнө албайт. Мындай көндүмдөрдү кандайча жеңилдетүүгө болот?


1. Алгачкы айларда баланы бала-бакчага жарым күнгө эмес бир нече саатка, мисалы, эс алуу үчүн гана, ал “Балдар менен формалдуу” эмес шарттарда таанышуусу үчүн алып келгиле. Андан кийин – жарым күнгө, андан соң – бир күнгө алып келүү керек. Эгерде бала жаңы турмушка оорчулук менен “кире турган болсо” капаланбай турсаңыз болот. Кичинекей бала бакчага өтө жай көнүккөн учурлар көп болот, бирок андан кийин бала энесине кечирээк келип алып кетүүнү, себеби алар ойногонго жетише элек болгондуктан (жарым күндүк тамактанууда май каймак жешет, үй курушат ж.б.) шашылбай алып кетүүнү өтүнүшөт.


2. Үйдө тыюу салууларды көп жасоого аракеттенбеңиз – андай тыюу салуулар бала бакчада жетиштүү. Сиздин балаңыз эмнени каалай тургандыгын билиңиз, эмнени кааласа ошону жасасын: чуркасын, кыйкырсын, ата-энесинин керебетинин үстүндө оонап жата берсин. Бул ага эс алып чарчап калышына жардам берет, анткени бир күндүн ичинде балада көптөгөн эмоциялар - оң жана терс эмоциялар чогулуп калат жана аларды өз алдынча кетирүүгө баланын күчү жетпейт. Андыктан андай иштерди узак убакыт бою жасоого телевизор көрүп же компьютердик оюндарды ойноону улантуусуна жол бербөө табигый иш. Бул нерв системасына артыкча оорчулуктарды алып келет.


3. Эгерде сиздин балаңыз бала бакчада ызы-чуудан чарчап келсе жана тынчтыкты каалап турса, ага тынч шарттарды камсыз кылыңыз. Жомок окуп бериңиз, сүрөт тартууну сунуштаңыз, апликация жасап, куурчак менен ойноого шарт түзүңүз.


4. Үйдө болгондо бала менен ал бала-бакчада жасай албаган нерсесин жасап көндүрүңүз. Өзү жууркан төшөгүн жыйнаганга, столдун үстүн жасалгалоого, өзүнүн чачын өзү тарап алууга көнүксүн, ал үйдө канчалык өз алдынча болсо бала бакчада ага ошончолук жеңил болот.


5. Балага суук тийип калбасын десеңиз – ал эми бала бакчага жаңыдан баргандар көбүрөөк оорушат, - уулуңузду же кызыңызды ысык-суукка көнүктүрүү үчүн бардык күч аракетиңизди жасаңыз. Ал эми медиктер андай көнүгүүлөрдү жай айында баштоону сунушташат. Сууга түшүү учурунда баланы бөлмөдөгү температурадагы суу менен жуундуруңуз, эртең менен нымдуу сүлгү менен денесин сүртүңүз, эгерде мүмкүндүк болсо жумасына эки жолу бассейнге алып барыңыз.


6. Кичинекей балаңызга бала-бакчага өзүнүн жакшы көргөн оюнчугун кошо ала кетүүсүнө уруксат бериңиз – анткени эртең менен көнүп калган үйүнөн жеңил чыгып кетүүгө мүмкүндүк болот. Бирок, эгерде жумшак эмес оюнчукту эмес желим оюнчуктарды тандап алса, аларды ойногондон кийин жууп-тазалап коюуга болоорун эстен чыгарбаңыз. Балаңызды мактаңыз, эгерде достору менен бөлүшкүсү келип бир нече оюнчукту алууну кааласа ага мүмкүнчүлүк бериңиз. Башка балдардын колунан оюнчуктарды тартып албай – сурап алууга гана боло тургандыгын түшүндүрүңүз.


7. Эгерде сиздин балаңыздын өз тобундагы балдар менен тил табыша алышы оор болсо балаңыз башка балдар менен достошуп кетүүсү үчүн бардык аракеттерди көрүңүз. Аны короодо ойноп жүргөн өзү теңдүүлөр менен тааныштырыңыз, алар менен жашынмак жана башка оюндар менен ойноону сунуштаңыз. Тааныш балдарды үйгө көбүрөөк чакырыңыз. Бала тартынчаактыгын унутуп, бала-бакчага батыраак көнүп кетет.

8. Бала-бакчада тарбиячы биринчи талап боюнча эле жетип келип кашык менен тамактандырууга, анын керебетинин жанына отуруп алып жомок айтып берүүгө, натыйжада тезирээк уктап калсын деген аракетине карата керексиз нерселерди убада кылбаңыз. Тескерисинче балага тарбиячы зарыл болгон учурда гана жардам бере тургандыгын, анткени бала бакчада балдардын көп экендигин, андыктан чыдап кайсы бир мезгилге чейин күтүүгө туура боло тургандыгын түшүндүрүңүз.


9. Балага бала-бакчада кандайдыр бир режим жана тартип боло тургандыгын, аларды бузбоо керектигин айтыңыз. Ошондуктан, эгерде тарбиячы баардыгын тамак ичүүгө чакырса, демек барып тамак ичүү керек. Бул учурда керебеттин үстүндө ойноп отурууга болбойт. Эгерде уктай турган убакыт келсе, демек оюнчуктарыңды ордуна коюп уктоочу бөлмөгө баруу керек) –деп айтыңыз.


10. Эгерде сиздин балаңыздын тигил же бул продуктыга же дары-дармекке аллергиясы болсо бала-бакчанын персоналына бул жөнүндө сөзсүз түрдө билдирип ал маалыматтын туура жана так жазылгандыгына ынаныңыз.


11. Үйдө бала бакчага окшош күн тартибин түзүүгө аракет кылыңыз. Дем алыш күндөрү түшкө чейин уктоого жол бербеңиз. Бала бир мезгилде туруп көнгөнү жана болгону бир саат, бир жарым саат эле көбүрөөк уктаганы жакшы. Ал эми бала түн жарымында эмес, андан бир нече мурда уктоого тийиш. “Тынч” убактысынан тышкары, түшкү тамактанууга чейин жана андан кийин сейилдөөлөрдөн баш тартпаңыз. Бала режимге канчалык тез көнсө ал үчүн бала бакчада кыйынчылыктар ошончолук азыраак болот.


Ата-энелер баласы менен биринчи жолу бала бакчага бара баштаганда эмнелерди жасабоо керек:


-баланын көзүнчө бала-бакча жөнүндө жаман сөз айтууга;

-баланы бала-бакча менен “коркутууга”, “үйгө кеч алып кетем” – деп урушууга;

-анын бала-бакчадагы балдар менен мамиле түзүшүнө жолтоо болууга;

-нерв системасын жеңилдетпестен, тескерисинче оорлатууга;

-баланы көп адамдар жүргөн жана ызы-чуулуу жерге алып барууга;

-дайыма эле жуундуруп турууга, сезон боюнча кийиндирүүгө;

-үйдө аны менен урушууга;

-балалык кыял жоруктары үчүн жазалоого;

-дем алыш күндөрү баланын көнгөн режимин чукулунан өзгөртүүгө;

-бала-бакчага байланыштуу көйгөйлөрдү анын көзүнчө талкуулоого;

-баланын кадыресе жүрүш-турушунан чектөөлөргө көңүл бурбоого;

-дарыгер айткандардын бардыгын аткарбоого. 

Акыркы жаңылыктар

06.02.2020

«КҮТТҮРГӨН ЖАЗ» поэзия кечеси өтөт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясы жана Кыргыз Улуттук Жазуучулар союзу менен биргеликте жумурай журтка таанымал белгилүү акындардын жана элдин сүймөнчүлүгүнө арзып келаткан жаш акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү төрт жылдан бери үзгүлтүксүз улантып келүүдө. Кезектеги кече эсеп боюнча кыркынчы жана ал акындар Курманалиева Бактыгүл, Сыдыкбекова Айсалкын жана Токтосунов ...
04.02.2020

Джон Кеннединин «Каарманды көрнөктөрү» (Профили мужества) китебинин бет ачаары болуп өттү

Жакында КР Президентине караштуу Башкаруу Академиясында Джон Кеннединин англис тилинен кыргыз тилине которулган «Профили мужества» - "Каарманды көрнөктөрү" китебинин бет ачаары болуп өттү. Китепти белгилүү тарыхчы, котормочу жана журналист Тынчтыкбек Чоротегин которгон. Аталган китеп Джон Кеннеди сенатор учурунда, 1956-жылы жазылган. Ошондон бери китеп 50 ирет кайрадан басылып чыккан. Иш чара учурунда КР экс-Президенти Р.И.Отунбаева, КР ...
03.02.2020

Роза Отунбаева: «Жон Кеннединин китеби кыргыз саясатчылары үчүн алиппе болушу мүмкүн»

30-январь күнү КРнын Президентине караштуу мамлекеттик башкаруу академиясында, Кыргызстандагы АКШ элчилигинин “Өмүрү өрнөк инсандар” катар китептерди которуу программасынын алкагында “Роза Отунбаеванын демилгеси” фондусуну тарабынан чыгарылган АКШнын 35-президенти Жон Фицжералд Кеннединин “Каармандык өрнөктөрү” аттуу китебинин көрсөтмөсү болуп өттү.  Китептин көрсөтмөсүнө экс-президент Роза Отунбаева катышып, “Каармандык өрнөктөрү” китеби ...
02.02.2020

Кеннединин мурасы - кыргыз саясатчыларына «алиппе»

Бишкекте АКШнын 35-президенти президенти Жон Кеннединин "Каармандык өрнөктөрү" китебинин кыргызча котормосунун бет ачаары болуп өттү. Аны которгон белгилүү окумуштуу жана коомдук ишмер Тынчтыкбек Чоротегин. "Роза Отунбаеванын демилгеси" эл аралык фонду тарабынан демилгеленип, жарыкка чыкты. Жон Кеннединин атактуу китебинин кыргызча котормосу саясатчыларга, окумуштууларга саясий ишмердиктин маданияты жана жоопкерчилиги жөнүндө ой ...
01.02.2020

Жон Кеннединин ишмердиги тууралуу китеп кыргыз тилине которулду

АКШнын 35-президенти Жон Кеннединин өмүрү жана ишмердиги тууралуу “Каармандык өрнөктөрү”- деген китеп кыргыз тилинде чыкты. Бул “Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фонду, “Өмүрү өрнөк адамдар” түрмөгүнөн чыгарган 5-китеп. Аны АКШнын Кыргыз Республикасындагы элчилигинин китеп которуу программасы алкагында каржылаган. Жалпы 2000 нускада басылып, учурда 1500 китеп өлкөнүн бир катар китепканасына берилгенин уюштуруучулар билдирди. Зинакан ...
31.01.2020

Отунбаева: Инстаграм 50 жашта экенсиң деп иштебей койбойт - BBC Kyrgyz

Орто жаштагылар интернет, түрдүү тиркемелерди кандай колдонушат? Экс-президент Роза Отунбаева технологиянын жетишкендиктерин жапырт үйрөнүү зарыл дейт. Би-Би-Синин видео баяндарын толугураак сайтыбыздан көрүңүз: http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/
30.01.2020

Жаңы котормо: Жон Кеннеди баалаган каарман сенаторлор

Америкада жана дүйнөдө каармандар барбы, деги? АКШнын 35-президенти Жон Фицжералд Кеннеди 1956-ж. сенатор кезинде жарыялаган «Каармандык өрнөктөрү» китеби коомдогу каармандык тууралуу жаңы өңүттө ойлонууга түртөт. Тарыхчы жана котормочунун блогу. Китептин автору жана анын көмөкчүсү тууралуу Ошентип, көптөн күткөн учур да келип жетти. АКШнын 35-президенти Жон Фицжералд Кеннеди (John Fitzgerald «Jack» Kennedy; ...
29.01.2020

Президент Джон Ф. Кеннединин «Каармандык өрнөктөрү» китебинин кыргыз тилиндеги котормосу

ПРЕСС-РЕЛИЗ Президент Джон Ф. Кеннединин “Каармандык өрнөктөрү” китебинин кыргыз тилиндеги котормосу 30 январь, 2020-жыл, 14.30 КР Президентине караштуу Башкаруу Академиясынын лекторийи Джон Фицджеральд Кеннеди – АКШнын 35 - президенти 20 - кылымдын эң көрүнүктүү саясатчыларынын бири болуп келе жатат. Анын өмүр таржымалы, Кеннеди үй бүлөсүнүн тарыхы азыркы күндө да олуттуу роль ойноп, көптөгөн китеп жана көреөм тасмаларга негизги тема ...
27.01.2020

«Гений» радиоуктуруу: Балдар үчүн «Кыргызстаныбызды окуп-үйрөнөбүз» аттуу билим сандыгы тартууланды

2020-жыл Региондорду өнүктүрүү, санариптештирүү жана балдарды коргоо жылы деп белгиленди. Албетте, балдарды коргоо багытында, аларга эрте жаштан билим берүү, Кыргызстандын региондорун таанытуу, жаратылышты жакшы көрүп аны коргоо жаатында “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду тарабынан 2019-2020-окуу жылында “Кыргызстаныбызды окуп-үйрөнөбүз” аттуу эки тилдеги усулдук колдонмо менен дидактикалык материалдан турган Билим сандыгы Бишкек ...
27.01.2020

«Шамалдагы от» поэзия кечеси болуп өттү

2020-жылдын 24-январында “Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду Кыргыз Республикасынын Жазуучулар союзу, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте уюштурган “Шамалдагы от” аттуу отуз тогузунчу поэзия кечеси болуп өттү. Кече жаш акындар Махабат Касеинова менен Турдубек уулу Садырбектин чыгармачылыгына арналды. Төкмө акын Чынгысхан Кожошев кеченин ачылаар алдында “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык ...
24.01.2020

Санарип ыкмаларын 2000ден ашык киши өздөштүрдү

Үстүбүздөгү жылдын 23-январында "Санарип 50+" долбоорунун окуу курсунун катышуучулары менен Кыргыз Республикасынын экс-президенти, "Роза Отунбаеванын десилгеси" Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Роза Отунбаева жолукту. Р.Отунбаева курстун угуучуларына долбоордун мааниси, максаты, зарылдыгы жана натыйжалары тууралуу кеңири айтып берди. Биринчи кездешүү “Санарип 50+” долбоорунун алкагында ачылган окуу борборунда болду. Окуу курсунун ...
23.01.2020

Р.И.Отунбаева Кара-Балта шаарындагы «Билимкана» мектебинин иши менен таанышты

Экс-президент, «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын уюштуруучусу Р.И. Отунбаева 2020-жылдын 15-январында Кара-Балта шаарында жайгашкан «Билимкана-Кара-Балта»* мектебине барды жана мектептин турмушу, окуучулар жана мугалимдер менен таанышты. Бул мектеп толук күн иштейт, 2018-жылы негизделген, анда 200дөн ашык окуучу окуйт. Кыргыз, орус жана англис тилдеринен тышкары, окуучулар экинчи чет тилди тандайт. Визиттин жүрүшүндө ошондой эле «Роза Отунбаеванын ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»