Келечек муунга инвестициялоо Билим фестивалы Маалымат

18.04.2018

Кыргызстандын элдери: Орустар

«Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү: менин досторума мейманга»VIБилим фестивалына даярдыктын алкагында биз Кыргызстандын аймагында жашаган элдер жөнүндө байкоолордун циклин улантабыз. Бүгүн сөз орустар менен кыргыздардын маданияттарынын өз ара жуурулушужөнүндө болот.

 

Кыргызстанда орустар 100 жылдан ашык, падышачылык Россиянын учурунан бери жашап келатат. Андыктан, эгерде алгачкы орус көчмөндөрүнө жергиликтүүкалктын мамилеси сак болсо, СССР түзүлгөн убакытка карата мыкты жакшы коңшулаштык мамилелер түзүлгөн. Орустар Орто Азиянын өзгөчөлүктөрү менен байланышкан айыл чарбасынын жана турмуш-тиричиликтин айрым адаттарын, мисалы, алар үчүн жаңы өсүмдүктөрдү сугарууну, өстүрүүнү алган. Келгендер жергиликтүүадамдарды жаңы технологияларга аралаштырды. Алар алдыңкы маданиятты алып жүрүүчүлөр катары кабыл алынды. Айрым кесиптердин өкүлдөрүнө, мисалы, врачтарга дегеле кастарлаган мамиле жасалды, анткени алар көп учурда таптакыр болгон эмес. Көчмөн элдер орустардан чөптү камдоо мүмкүнчүлүгү жөнүндө билди. Чалгынын пайда болушу өз учурунда чыныгы алга илгерилөө болгон.

 

Көчүп келгендер жаңы айыл чарба өсүмдүктөрүн: кара буудайды, буудайды, арпаны, картошканы, капустаны, кант кызылчасын, помидорду алып келди. Алар театрларды, ооруканаларды, мектептерди жана жолдорду курду. Мында Россия империясынын мезгилинде өкмөт турмуш-тиричиликтин демейки жагдайын максималдуу сактоого аракет кылган, кала берсе жергиликтүүэркектер аскерге чакырылган эмес.

 

Ошол эле учурда орустар бакча өсүмдүктөрүн өстүрүүнү, улуттук тамактарды: палоону, мантуну, самсаны, чак-чакты, лагманды, шиишкебекти, бешбармакты жана башка көптөгөн тамактарды жасоону үйрөндү. Убакыттын өтүшү менен орус коңшуларды улуттук майрамдарга жана үйлөнүү үлпөттөрүнө чакыра башташты, алар болсо, өз кезегинде, жергиликтүүсалттарды өздөштүрүп жана аларды сактаганды үйрөндү. Жаңы жыл жана Рождество майрамдарына күн менен түндүн жазгы теңелген күнүндө белгиленүүчү Нооруз жана башка майрамдар кошулду. Орустар белектерди үйлөнүү тоюнда же туулган күнү гана эмес, ошондой элежакшы кабар, келинди же жаңы туулган баланы биринчи жолу көргөндүгү үчүн, көпкө чейин көрбөй жүргөндөн кийин же сапардан келгенден кийин сүйүнчү берүүнү үйрөндү. Майрамдарда өзүнүн даам-татымы менен келүү, үйдү бирге куруу, арыктарды тазалоо же чатырды жабуу, ал эми иш аяктагандан кийин жалпы оюн-зоок жана тамак-аш менен белгилөө адатка айланды. Көпчүлүк үрп-адаттар жашоо-тиричиликке ушунчалык аралашкандыктан, алар кайсы элде биринчи пайда болгонун эч ким билбей калды.

 

Бара-бара элдер салттар бузулбаган жана бири-биринин диний сезимдерин урматталган тынч бирге жашоонун өз ыкмасын иштеп чыкты. Кээ бир жерлерде үрп-адаттар жуурулушуп, айрым тараптары жагынан жергиликтүүмыйзамдар ийкем болуп калды. Европалык көйнөк кийген аялдардын турум-турпаты мусулмандарды таң калтырбай калды. Жыл өткөн сайын аралаш никелер улам көбөйө баштады. Орто Азияда туулган балдар айырмачылыктарды байкабай да калды.

 

Соңку эл каттоого ылайык, орустар – Кыргызстанда эң көп сандагы диаспоралардын бири жана 350 миңге жакын адамды бириктирип турат. Ал эми орус тили республикада эң артыкчылыктуу – расмий статуска ээ. Бардык көчөлөрдүн аталыштары, анын ичинде мамлекеттик, ошондой элежеке мекемелердин аталыштары да сөзсүз түрдө орус тилинде кайталанат. Өлкөдө көп мектептерде орус тилинде окушат, өз ара сүйлөшөт, көптөгөн белгилүү ЖМКлар да орус тилинде басып чыгарылат.

 

Ошондуктан республикада орустар эң жакын улуттардын бири катары кабылданганында таң кала турган эч нерсе жок.

 

Өз учурунда «Музыка – элдин жан-дүйнөсү» долбоорунун алкагында көрүүчүлөрдү орус маданиятынын өзгөчөлүктөрү менен тааныштырган концерт-презентация аншлаг менен өткөн. Бул эң сонун концерт болгон, анын учурунда көрүүчүлөр орус музыкалык маданиятынын: орус элдик ырларынан тартып романстарга чейинки бардык жанрлары менен, музыкалык үрп-адаттары, бийлери менен таанышып, байыркы музыкалык аспаптардын презентациясын көрүп, орус улуттук кийимин карап көрүп жана анын тарыхын уга алган (фотодогу фоторепортаж).

 

Бардык ушул материалдар орус маданияты жөнүндө балдар үчүн «Менин досторума мейманга» китебинин главасынын негизин түздү, анын автору мыкты жаш жазуучу, көркөм өнөрдү таануучу жана үч баланын энеси Алтын Аман болуп калды.

 

Китептин башкы каарманы – Бекжан деген бала өз окурмандарын өзүнүн достору жана алардын үй-бүлөлөрү менен тааныштырат. Ал ошолор менен бир класста окуйт, алар менен бир үйдө жана бир короодо жашайт, спорттуксекцияларга барат. Анын достору ар түрдүү жана алардын ар бири өз үй-бүлөсү жөнүндө, алардын үйүндө ырдалуучу ырлар, анын үй-бүлөсү белгилеген майрамдар жөнүндө айтып берет. Китепте жаш окурман корейже дунган, уйгур же түрк тилдериндеги сөздөрдү жаттай ала турган сөздөр бар; Кыргызстандын этносторунун бүткүл короо же класс ойной ала турган оюндары бар; Кыргызстандын этносторунун маданияты жөнүндө көптөгөн кызыктуу жана пайдалуу маалыматтар бар, аны окуп чыгып бала алда канча бай, боорукер жана акылман болуп калат.

 

Китепти Фонд кыргыз тилине которду жана кыргыз тилдүү окурмандарга жеткиликтүү. Аны сатып алуу маселелери боюнча төмөнкү телефондор боюнча кайрылуу керек 0312-660382, 0552-085161, 0700-648904 Асель Джумагулова. 


Акыркы жаңылыктар

15.02.2019

Жоопкерчиликтүү ата-эне болуунун жолдору

“Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык фонду “Балдарга, кыздарга, аялдарга жасалган зомбулукту алдын алууда, үй-бүлөнү пландоодогу жоопкерчиликтүү ата-энелик” аталышында Бишкек шаарынын он жаңы конуштарындагы Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрүнө тренинг өткөрүүдө. Тренингдин максаты – дени сак, ар тараптан өнүккөн балдарды тарбиялап өстүрүүдөгү ата-энелердин ролун чечмелөө, жоопкерчиликтүү ата-эненин милдеттери менен ...
13.02.2019

Армениянын маалыматтык-коммуникативдик технологиялары, инновациялык билим берүү тажрыйбасы менен таанышуу сапары

Үстүбүздөгү жылдын 6-7 февралында «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фондунун аткаруучу директору Кендирбаева Д.Ш., долбоордун координатору Маражаббай к. А., "Аскар Салымбековдун Фонду" коомдук фондунун башкы директору Жумадилов А.Ж. жана аткаруучу директору Жумадилов Э.Ж. Армениянын маалыматтык-коммуникативдик технологиялары (МКТ), инновациялык билим берүү тажрыйбасы менен таанышып келишти. Сапардын максаты - МКТ боюнча алдынкы ...
07.02.2019

«Поэзия поезди» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон жаш акын, Ч.Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын ээси Максат Жангазиевдин, акындар Мырзайым Айтимбетованын жана Умар Нусубалиевдин ...
04.02.2019

2019-жылды экология менен улантабыз!

Билим кербени 2019-жылдан тартып Бишкек шаарынын мектеп окуучулары үчүн экологиялык тарбиялоо боюнча лекцияны улантат. Эко команданын лектору Данияр Суйундук уулу быйылкы жылы № 62, 11, 26 жана 71 мектептерге барды, ал жерлерде 8- 9-класстардын окуучулары үчүн экология темасына лекция – презентацияны өткөрдү, ошондой эле эко долбоордун алкагында Фонд тарабынан түзүлгөн эко роликтер көрсөтүлдү. Жогорку класстардын окуучулары активдүүлүгүн жана ...
03.02.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын февралына иш-чараларынын дайджести

Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын   2019-жылдын февралына   иш-чараларынын дайджести       1-февраль - "Гений" радиоберүүсү Качан: 1-февраль, 13:30дан - 14:00гө чейин Кайда: Биринчи Радио Тема "Ата-эне болуу: укук гана эмес, ошондой эле милдеттер". Спикер - Эльмира Каримова, монтессори-педагог, социалдык педагог, психолог. Тили: орус Телефон: 0707471879 (Джакыпбекова Асель, координатор)     8-февралда -  КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Жеңиш жана ...
31.01.2019

Барскоон жана Сузак айыл аймактарынын өкүлдөр «Миграция жана өнүктүрүүнүн жергиликтүү пландарында гендердик теңчилик маселелери» лагеринде окутуудан өттү

2019-жылдын 28-январында «Миграция жана өнүктүрүүнүн жергиликтүү пландарында гендердик теңчилик маселелери» үч күндүк лагери аяктады. Лагердин ишине Барскоон жана Сузак айыл аймактарынын өкүлдөрү: айыл аймактарынын башчылары, башчылардын орун басарлары, жооптуу катчылар, айылдык кеңештин депутаттары, аялдар кеңештеринин мүчөлөрү, башкы бухгалтерлер, лидерлер жана активисттер катышты. Лагердин максаты – жергиликтүү өнүктүрүү стратегиясын, анын ...
30.01.2019

STEM - 2019 кышкы мектебинин ачылышы болуп өттү

29-январда И.Раззаков атындагы КМТУда STEM кышкы мектебинин ачылышы болуп өттү. Ачылышта ФРГнын КРдагы Элчиси М.Иверсен, И.Раззаков атындагы КМТУнун ректору М.Ж. Джаманбаев, «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын аткаруучу директору Д.Кендирбаева, КРдагы ДААД маалымат борборунун аткаруучу директору К.Тевс, КГТИнин директору А.А. Усупкожоева саламдашуу менен сөз сүйлөдү. Сөз сүйлөгөндөр техникалык багыттар боюнча окутуунун келечектери жөнүндө, ...
27.01.2019

«Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси чоң аншлаг менен өттү

2019-жылдын 25-январь күнү Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясынын Кичи залында белгилүү акын Мирлан Самыйкожонун «Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси чоң аншлаг менен болуп өттү. Жүздөгөн поэзия сүйүүчүлөрү кечеге келип, залга батпай калды. Аталган ыр кече буга чейинкилерден өзүнүн сценарийинин кызыктуулугу жана динамикалуулугу менен айырмаланды. Мирлан Самыйкожо өзүнүн кечесин кыргыз поэзиясынын атактуу өкүлдөрүнө арнаган ыры ...
26.01.2019

Роза Отунбаева: Креативдүү индустрия музейлерден башталат

Туризм өлкөнүн ички дүң продукциясына 5 пайыздык киреше алып келет, бул чек эмес, башталышы десек туура болчудай. Бийликтин “Ачык асман” жөнүндөгү чечими да буга кол кабыш кылмакчы: кыймылдардын интенсивдүүлүгү көбөйөт, адамдардын, жүктөрдүн ички жана эл аралык каттоолору күчөйт. Бүгүн эле Кыргызстан: кышкысын жана жайкысын кыска мөөнөттүү эс алууну, трекингдерди жана хайкингдерди (узун жана кыска багыттуу жөө туризми), лыжа туризмин сунуштаган ар ...
23.01.2019

«50+»долбоору «Мобилдүү технологиялар» курстарына чакырат

«50 ПЛЮС» долбоору – өз ниеттерин жүзөгө ашырууну, кызыктуу, жигердүү, узак жашоону каалагандар үчүн!     Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү,   Сиздер мобилдүү телефонду пайдаланууда ишенимдүү болууну, социалдык тармактар аркылуу баарлашууга, электрондук почтаны пайдаланууга үйрөнүүнү, коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрдү үйдөн чыкпай туруп телефон аркылуу төлөөнү каалайсыздарбы?   Биз Сиздерди «Мобилдүү технологиялар» курстарына чакырабыз, ал жерде ...
23.01.2019

КР ЖК депутаты Садык Шер балдарга китеп окуп берди

2019-жылдын 18-январь күнү Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаты Садык Шер «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомлук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте уюштурган «Китеп билим булагы, билим өнөр чырагы» акциясынын алкагында Бишкек шаарындагы №68 мектеп-гимназиясында балдарга китеп окуп берди. Эл өкүлү окуган «Ынтымак сыры» китебин аталган мектептин 200 дөн ашуун окуучулары өтө кунт коюп, зор ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Р.И.Отунбаева номинирована на первую премию NABU «Снежный барс»

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»