Келечек муунга инвестициялоо Билим фестивалы Маалымат

16.04.2018

Кыргызстандын элдери: Немецтер

2018-жылы «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү: менин досторума мейманга»деген жалпы тема астында өтө турган VIБилим фестивалынын алдында биз Кыргызстандын аймагында жашаган элдер жөнүндө баамдоолордун циклин ишке киргизебиз.

 

Кыргызстан –бай маданий ар түрдүүлүгү бар көп улуттуу өлкө, анда көп сандаган ар башка маданияттары, салттары жана тилдери бар 80ден ашык ар түрдүү этностор жашайт. Бул көп түрдүүлүк өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчү болуп саналат.

 

Качандыр-бир учурда тагдыр Азиянын дал ортосуна алгачкы немецтерди алып келген

 

Алгачкы немец үй-бүлөлөрү Кыргызстанда XIX кылымдын башында пайда болгон. Алар Россиянын түштүк областтарынын көчүп келген жана азыркы Талас областынын аймагында немецтердин төрт айылын түптөгөн.

 

Кийинчерээк алар Ленинпольдеген аталыштагы бир чоң поселокко бириккен. 1882-жылы Талас областында жашаган немецтерге жер жетпей баштаган жана ошол кездеги бийликтер немецтерге Чүй өрөөнүнө көчүүгө уруксат берген, ал жерде аларга жер бөлүп беришкен. Алсак, Чүй өрөөнүндөТельман деген жаңы айыл пайда болгон, ал эми 1927-жылы Бергталь, азыркыРот Фронтпоселогу негизделген.

 

Этностук немецтер ар кандай тармактарда Кыргызстандын өнүгүшүнө – чарбага, маданиятка, илимге зор салым кошкон.

 

Көчмөн немецтер өздөрү менен бирге малдын жакшыртылганпородаларынжана үрөндөрдүн сортторун алып келген, аларды жергиликтүү шарттарга байыр алдыра алган. Алардын конуштарында татаал дыйканчылык куралдары жана айыл чарба машиналары тараган. Чарбалардын өздөрүнүн айырмаланган товардык мүнөзү болгон. Ушулардын бардыгы көчмөн немец чарбалары регионду чарбалык жактан өздөштүрүүгө кошкондугу жөнүндө айтууга мүмкүндүк берет.

 

Немец колонисттери билиминин жогорку деңгээли, эмгекти сүйгөндүгү, сарамжалдуулугу, өз ара жардамы жана сергектиги менен айырмаланган жана чөлкөмдүн маданий турмушунда да роль ойногон. Алардын арасында таланттуу адамдар, жогорку кесипкөйлөржана өз ишинин чеберлери болгон.

 

Алсак, иш жүзүндө Манас таануучулардын булагынын башында академик В. Радлов турган, ал «Манас»эпосунан үзүндүнү биринчи болуп жарыялаган (бул жарыялоонемец тилинде болгонун белгилөө керек). Кыргызстандын тарых илими үчүн классика болуп бүгүнкү күндө В. Бартольддун эмгектери саналат. Чөлкөмдү изилдөөгө А. Гумбольдттунжана К. Риттердинтүздөн-түз тиешеси бар, алар иш жүзүндөП. Семенова-Тяншанскийди жана башкаларды Тянь-Шанды изилдөөгө түрткөн. Көл кылаасын көрүнүктүү изилдөөчүлөрдүн бири Берг болгон.

 

Музыкалык жана эң ириде опералык көркөм өнөрдүн өнүгүшү эми В. Ференин ысмы менен ажыралгыс байланышкан, ал Власовжана Молдобасановменен катар алгачкы кыргыз операларынын, анын ичинде «Манас» эпосунун экинчи бөлүгүнүн мотивдери боюнча эң алгачкы «Айчүрөк» операсынын автору болуп калды.

 

Кыргыз көркөм сүрөт өнөрүнүн өнүгүшүнүн тарыхында «Манас» эпосунун кайталангыс графикалык сүрөттөрүнүн автору ТеодорГерцендин ысмы түбөлүккө калды.

 

Кыргызстандын көркөм өнөрүнүн өнүгүшүнө өз алдынчалуу скульптор ЯковВеделдин, ошондой эле немец илимпоздору П. Гандын, Г. Мерцбахердин, Г. Кронгарттын салымы кыйла.

 

Ошентип, немец элинин өкүлдөрү кыргыз маданиятын баалап жана кабыл алып гана тим болбостон, ошондой эле анын бир бөлүгү болуп калды, анын дүйнөлүк маданиятка аралашуусуна түрткү болду.

 

1989-жылы Кыргызстандын аймагында 100 миңден ашык немец жашап турган жана бул этностук топ өлкөдө саны боюнча бешинчи болгон. Бирок пост-советтик эмиграциянын жүрүшүндө алардын көп бөлүгү Орто Азиядан кетип калган. Калкты каттоонун соңку маалыматтары боюнча, Кыргызстанда этностук немецтерден 10 миңден ашпаган адам калган. Кыргыздар менен бир нече мууну жанаша жашап, алардын бардыгы Кыргызстанды өзүнүн мекени деп эсептейт.

 

Бүгүнкү күндө Кыргызстан менен Германия тыгыз байланышты үзбөйт. Немецтер Кыргызстандын өнүгүшүнө өз салымын кошту жана анын калкынын ажыралгыс бөлүгү болуп калды, дал ошондуктан «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ 2014-жылы «Кыргызстан-Германия: Кыргызстандын тарыхында жана өнүгүшүндө немец диаспорасынын ролу» деген илимий-практикалык конференцияны уюштурду, ошондой эле «Кыргызстандн тарыхындагы немецтер» этнографиялык көргөзмөсүнүн ачылышын демилгеледи, ал Бишкекте ачылып, андан соң өлкөбүздүн региондору боюнча гана турне кылбастан, ошондой эле Германияда да болду.

 

2014-2015-жылдары Фонд  «Музыка – элдин жан-дүйнөсү»долбоорун ишке ашырды, ал көрүүчүлөргө Кыргызстандын этносторунун музыкалык маданиятынын 12 концерт-презентациясын сунуш кылды.

 

Бардык ушул материалдар балдар үчүн «Менин досторума мейманга»китебинин негизин түздү, анын автору мыкты жаш жазуучу, көркөм өнөрдү таануучу жана үч баланын энеси Алтын Аман болуп калды. Китептин башкы каарманы – Бекжан деген бала өз окурмандарын өзүнүн достору жана алардын үй-бүлөлөрү менен тааныштырат. Ал ошолор менен бир класста окуйт, алар менен бир үйдө жана бир короодо жашайт, спорттуксекцияларга барат. Анын достору өтө ар түрдүү жана алардын ар бири өз үй-бүлөсү жөнүндө, алардын үйүндө ырдалуучу ырлар, анын үй-бүлөсү белгилеген майрамдар жөнүндө айтып берет. Китепте жаш окурман корейже дунган, уйгур же түрк тилдериндеги сөздөрдү жаттай ала турган сөздөр бар; Кыргызстандын этносторунун бүткүл короо же класс ойной ала турган оюндары бар; Кыргызстандын этносторунун маданияты жөнүндө көптөгөн кызыктуу жана пайдалуу маалыматтар бар, аны окуп чыгып бала алда канча бай, боорукер жана акылман болуп калат.

 

Китепти Фонд кыргыз тилине которду жана кыргыз тилдүү окурмандарга жеткиликтүү. Аны сатып алуу маселелери боюнча төмөнкү телефондор боюнча кайрылуу керек 0312-660382, 0552-085161, 0700-648904 Асель Джумагулова.


Акыркы жаңылыктар

18.01.2019

«Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте эл сүймөнчүгүнө ээ болгон акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү улантууда. Кезектеги кече белгилүү акын Самыйкожо уулу Мирландын чыгармачылыгына арналат жана ал “Ызгаардагы ыр” деп аталат. Бул поэзия кечеси үстүбуздөгү жылдын 25-январында Филармониянын Кичи залында өтөт. Саат 17.00 башталат. Кирүү акысыз.   Акын Самыйкожо уулу Мирлан Ак-Талаа ...
08.01.2019

«50+ адамдар үчүн мобилдүү технологиялар» демилгесинин алкагында 12 машыктыруучу үчүн тренинг өттү

2018-жылдын декабрында 50+ курактагы адамдар үчүн санариптик технологияларды башкаруу жөндөмдөрүн калыптандыруу боюнча «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын жаңы демилгеси старт алды.   Бул демилгенин максаты – «50+» категориясындагы адамдарды смартфондор менен иштөөгө, дүйнөлүк тармакты өздөштүрүүгө, интернетте баарлашуу жөндөмдөрүнө ээ болууга, ошондой эле коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр үчүн накталай эмес операцияларды жүргүзүү жана ...
26.12.2018

КР ЖК депутаты К.Иманалиев балдарга китеп окуп берди

2018-жылдын 25-декабрь күнү Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаты Каныбек Иманалиев «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомлук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте уюштурган «Балдарга жаңы жылга белек- Акылдуу китеп» акциясынын алкагында Бишкек шаарындагы №5 Улуттук компьютердик гимназия мектебинде балдарга китеп окуп берди. Эл өкүлү окуган «Ынтымак сыры» китебин аталган мектептин окуучулары өтө кунт ...
24.12.2018

ЖМК биз жөнүндө: Балдарды искусствого үндөгөн китептер

"Роза Отунбаеванын демилгелери" фондунун колдоосу менен балдарга арналган искусство жөнүндөгү китептердин сериясынын бет ачары өттү. Аларда Кыргызстандын, Казакстандын жана Өзбекстандын даңазалуу өнөр адамдарынын өмүр баяны, ийгиликке карай жолу тууралуу баяндалат. Композитор Муратбек Бегалиевдин, казакстандык скрипка чебери Айман Мусаходжаеванын, опералык ырчы Исмаил Жалиловдун, сүрөтчү Юристанбек Шыгаевдин кантип өз максатына жеткени ...
19.12.2018

ЖМК биз жөнүндө: Искусство жөнүндө балдарга арналган китептер жарык көрдү

Искусство жөнүндөгү балдар китептеринин кезектеги сериясы жарык көрдү. Китептерди даярдап, чыгаруу идеясы Роза Отунбаеванын фондуна тиешелүү. Китептер “Заманбап искусство балдарга” долбоорунун алкагында басылып чыгарылды. Китептердин каармандары, авторлору Токтогул Сатылганов атындагы улуттук филармонияда чогулуп, бет ачары өзгөчө форматта өттү.   Искусство жөнүндөгү балдарга арналган төрт китеп. Каармандары биздин белгилүү замандаштарыбыз, бири ...
18.12.2018

Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы болуп өттү

2018-жылдын 17-декабрында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясынын чоң залында искусство жөнүндөгү балдарга арналган «Муратбек жана анын музыкага чапкан жолу», «Биринчи скрипка», «Юристанбек неге юрист болбой калды эле…» жана «Исмаилдин керемет үнү» китептеринин бет ачаары чоң салтанат жана аншлаг менен өттү. Иш-чара «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук Фонду тарабынан уюштурулду. Бул төрт китептин каармандары ...
17.12.2018

Роза Отунбаева: Айтматовдун чыгармалары аркылуу дүйнө Кыргызстанды тааныйт

Дүйнө көрүнүктүү жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгын эскесалып жатат, ал 12-декабрда 90 жашка чыкмак. Кыргыз Республикасынын Экс-президент Роза Отунбаева аны автор катары гана эмес, ошондой эле дипломат катары таанычу. «МИР» телеканалына эксклюзивдүү интервьюсунда ал Айтматов менен өзүнүн биринчи жолугушуусу жөнүндө жана жазуучу жеке ал үчүн жана бүткүл Кыргызстан үчүн ким болуп калгандыгы жөнүндө айтып берди.
17.12.2018

50 жаштан ашкан жарандарды санариптик мобилдүү технологияларды колдонуу жөндөмдөрүнө окутушат

Азыркы коомдун жашоосун технологияларсыз элестетүү мүмкүн эмес, бардык процесстер санариптик жана компьютердик технологиялардын коштоосунда өтөт. Маалыматтык-коммуникациялык технологиялардын тез өнүгүшү маалыматтык глобалдаштыруу процессин тездетет жана убакыт менен үзөңгүлөш жүрүү үчүн адамдардан өзгөчө жөндөмдөрдү талап кылат. Интернет маалымат алуу үчүн гана эмес, ошондой эле ар түрдүү ишкер операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн шайманга айланды. ...
16.12.2018

Кыргызстандын Экс-президенти Р.И.Отунбаева Гуанчжоуда Imperial Springs эл аралык форумунун ишине катышты

2018-жылдагы Imperial Springs эл аралык форуму 10-декабрдан 11-декабрга чейин Гуанчжоуда өттү.   Мамлекеттердин жана өкмөттөрдүн мурдагы кырк башчысы, эл аралык уюмдардын жетекчилери, ошондой эле 80ден ашык эксперттер жана бизнестин лидерлери ар түрдүү маселелерди талкуулоо үчүн Империал Спрингсге чогулду. Быйылкы жылы Кытайдын реформаларынын жана ачыктыгынын 40 жылдыгы белгиленип жаткандыктан, форумдун темасы «Реформа, ачыктык жана өз ара пайдалуу кызматташтык» ...
15.12.2018

Кыргызстандына Экс-президенти Роза Отунбаева Пекинде Чыңгыз Айтматовдун туулган күнүнүн 90 жылдыгынын урматындагы салтанаттуу кечеге катышты

Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) башкы катчысы Рашид Алимов кыргыз жана совет жазуучусу Чыңгыз Айтматовду кылымдын кубулушу, доордун күзгүсү, цивилизациялардын жана маданияттардын кеңири диалогунун жарчысы деп атады. Бул жөнүндө ал Пекинде прозаиктин туулган күнүнүн 90 жылдыгынын урматындагы салтанаттуу кечеде айтты, деп билдирет ТАСС.   «Жаш советтик журналист жана жазуучу Чыңгыз Айтматов күтүүсүздөн кылымдын кубулушуна тез өсүп ...
15.12.2018

Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы

Пресс-релиз Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы Датасы: 17 декабрь, 2018 -жыл Убактысы: 12.00-13.30 Өтө турган жери: Улуттук Филармониянын Чоң залы 2018-жылдын 17-декабарында саат 12.00 Кыргыз Улуттук Филармониясынын Чоӊ залында Искусство жөнүндөгү балдар китептеринин сериясынын презентациясы болот. Бул төрт китептин каармандары биздин белгилүү замандаштарыбыз_КР Эл артисти, К.Молдобасанов атындагы Кыргыз Улуттук Консерваториясынын ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Р.И.Отунбаева номинирована на первую премию NABU «Снежный барс»

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»