Келечек муунга инвестициялоо Билим фестивалы Маалымат

16.04.2018

Кыргызстандын элдери: Немецтер

2018-жылы «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү: менин досторума мейманга»деген жалпы тема астында өтө турган VIБилим фестивалынын алдында биз Кыргызстандын аймагында жашаган элдер жөнүндө баамдоолордун циклин ишке киргизебиз.

 

Кыргызстан –бай маданий ар түрдүүлүгү бар көп улуттуу өлкө, анда көп сандаган ар башка маданияттары, салттары жана тилдери бар 80ден ашык ар түрдүү этностор жашайт. Бул көп түрдүүлүк өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчү болуп саналат.

 

Качандыр-бир учурда тагдыр Азиянын дал ортосуна алгачкы немецтерди алып келген

 

Алгачкы немец үй-бүлөлөрү Кыргызстанда XIX кылымдын башында пайда болгон. Алар Россиянын түштүк областтарынын көчүп келген жана азыркы Талас областынын аймагында немецтердин төрт айылын түптөгөн.

 

Кийинчерээк алар Ленинпольдеген аталыштагы бир чоң поселокко бириккен. 1882-жылы Талас областында жашаган немецтерге жер жетпей баштаган жана ошол кездеги бийликтер немецтерге Чүй өрөөнүнө көчүүгө уруксат берген, ал жерде аларга жер бөлүп беришкен. Алсак, Чүй өрөөнүндөТельман деген жаңы айыл пайда болгон, ал эми 1927-жылы Бергталь, азыркыРот Фронтпоселогу негизделген.

 

Этностук немецтер ар кандай тармактарда Кыргызстандын өнүгүшүнө – чарбага, маданиятка, илимге зор салым кошкон.

 

Көчмөн немецтер өздөрү менен бирге малдын жакшыртылганпородаларынжана үрөндөрдүн сортторун алып келген, аларды жергиликтүү шарттарга байыр алдыра алган. Алардын конуштарында татаал дыйканчылык куралдары жана айыл чарба машиналары тараган. Чарбалардын өздөрүнүн айырмаланган товардык мүнөзү болгон. Ушулардын бардыгы көчмөн немец чарбалары регионду чарбалык жактан өздөштүрүүгө кошкондугу жөнүндө айтууга мүмкүндүк берет.

 

Немец колонисттери билиминин жогорку деңгээли, эмгекти сүйгөндүгү, сарамжалдуулугу, өз ара жардамы жана сергектиги менен айырмаланган жана чөлкөмдүн маданий турмушунда да роль ойногон. Алардын арасында таланттуу адамдар, жогорку кесипкөйлөржана өз ишинин чеберлери болгон.

 

Алсак, иш жүзүндө Манас таануучулардын булагынын башында академик В. Радлов турган, ал «Манас»эпосунан үзүндүнү биринчи болуп жарыялаган (бул жарыялоонемец тилинде болгонун белгилөө керек). Кыргызстандын тарых илими үчүн классика болуп бүгүнкү күндө В. Бартольддун эмгектери саналат. Чөлкөмдү изилдөөгө А. Гумбольдттунжана К. Риттердинтүздөн-түз тиешеси бар, алар иш жүзүндөП. Семенова-Тяншанскийди жана башкаларды Тянь-Шанды изилдөөгө түрткөн. Көл кылаасын көрүнүктүү изилдөөчүлөрдүн бири Берг болгон.

 

Музыкалык жана эң ириде опералык көркөм өнөрдүн өнүгүшү эми В. Ференин ысмы менен ажыралгыс байланышкан, ал Власовжана Молдобасановменен катар алгачкы кыргыз операларынын, анын ичинде «Манас» эпосунун экинчи бөлүгүнүн мотивдери боюнча эң алгачкы «Айчүрөк» операсынын автору болуп калды.

 

Кыргыз көркөм сүрөт өнөрүнүн өнүгүшүнүн тарыхында «Манас» эпосунун кайталангыс графикалык сүрөттөрүнүн автору ТеодорГерцендин ысмы түбөлүккө калды.

 

Кыргызстандын көркөм өнөрүнүн өнүгүшүнө өз алдынчалуу скульптор ЯковВеделдин, ошондой эле немец илимпоздору П. Гандын, Г. Мерцбахердин, Г. Кронгарттын салымы кыйла.

 

Ошентип, немец элинин өкүлдөрү кыргыз маданиятын баалап жана кабыл алып гана тим болбостон, ошондой эле анын бир бөлүгү болуп калды, анын дүйнөлүк маданиятка аралашуусуна түрткү болду.

 

1989-жылы Кыргызстандын аймагында 100 миңден ашык немец жашап турган жана бул этностук топ өлкөдө саны боюнча бешинчи болгон. Бирок пост-советтик эмиграциянын жүрүшүндө алардын көп бөлүгү Орто Азиядан кетип калган. Калкты каттоонун соңку маалыматтары боюнча, Кыргызстанда этностук немецтерден 10 миңден ашпаган адам калган. Кыргыздар менен бир нече мууну жанаша жашап, алардын бардыгы Кыргызстанды өзүнүн мекени деп эсептейт.

 

Бүгүнкү күндө Кыргызстан менен Германия тыгыз байланышты үзбөйт. Немецтер Кыргызстандын өнүгүшүнө өз салымын кошту жана анын калкынын ажыралгыс бөлүгү болуп калды, дал ошондуктан «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ 2014-жылы «Кыргызстан-Германия: Кыргызстандын тарыхында жана өнүгүшүндө немец диаспорасынын ролу» деген илимий-практикалык конференцияны уюштурду, ошондой эле «Кыргызстандн тарыхындагы немецтер» этнографиялык көргөзмөсүнүн ачылышын демилгеледи, ал Бишкекте ачылып, андан соң өлкөбүздүн региондору боюнча гана турне кылбастан, ошондой эле Германияда да болду.

 

2014-2015-жылдары Фонд  «Музыка – элдин жан-дүйнөсү»долбоорун ишке ашырды, ал көрүүчүлөргө Кыргызстандын этносторунун музыкалык маданиятынын 12 концерт-презентациясын сунуш кылды.

 

Бардык ушул материалдар балдар үчүн «Менин досторума мейманга»китебинин негизин түздү, анын автору мыкты жаш жазуучу, көркөм өнөрдү таануучу жана үч баланын энеси Алтын Аман болуп калды. Китептин башкы каарманы – Бекжан деген бала өз окурмандарын өзүнүн достору жана алардын үй-бүлөлөрү менен тааныштырат. Ал ошолор менен бир класста окуйт, алар менен бир үйдө жана бир короодо жашайт, спорттуксекцияларга барат. Анын достору өтө ар түрдүү жана алардын ар бири өз үй-бүлөсү жөнүндө, алардын үйүндө ырдалуучу ырлар, анын үй-бүлөсү белгилеген майрамдар жөнүндө айтып берет. Китепте жаш окурман корейже дунган, уйгур же түрк тилдериндеги сөздөрдү жаттай ала турган сөздөр бар; Кыргызстандын этносторунун бүткүл короо же класс ойной ала турган оюндары бар; Кыргызстандын этносторунун маданияты жөнүндө көптөгөн кызыктуу жана пайдалуу маалыматтар бар, аны окуп чыгып бала алда канча бай, боорукер жана акылман болуп калат.

 

Китепти Фонд кыргыз тилине которду жана кыргыз тилдүү окурмандарга жеткиликтүү. Аны сатып алуу маселелери боюнча төмөнкү телефондор боюнча кайрылуу керек 0312-660382, 0552-085161, 0700-648904 Асель Джумагулова.


Акыркы жаңылыктар

13.08.2018

Келечек муундун өсүүсүнө салым кошкон өнөктөштөр

Элде демилге болсо дагы, ар тараптуу колдоо болбосо, бир нерсени ойдогудай ишке ашыруу мүмкүн эмес. Ошол себептен Жайлоо Өнүгүү борборлорун ачууда өнөктөштөрдүн колдоосуз уюштуруу кыйын. Жайлоо өнүгүү борборлорун окуу процессин жүргүзүүдө, ар кандай мастер-класстарды өткөрүүдө керектелүүчү материалдарды өнөктөштөр камсыздайт. Кумтөр компаниясы 214 930 сом акча каражатына Жети-Өгүз жана Тоӊ райондорунун жайлоо бала бакчаларын канцелярдык буюмдардан ...
13.08.2018

Улуттук Кызыл Ай коомунун ыктыярчылары жайлоо бала бакчаларында

Жакында Улуттук Кызыл Ай коомунун ыктыярчылары жайлоо бала бакчаларына барышты. Алар балдарга кесиптин түрлөрүн боюнча маалымат берип, ар кесиптин өзгөчөлүгүнө токтолушту. “Мен ар дайым балдарга кубаныч тартуулагым келет. Себеби азыркы кээ бир жаштардын өзүлөрүн пассивдүү алып жүрүшкөнү капа кылаар эле. Ошондуктан, балалык позитивдүү эмоцияларга толсо, коомдо жакшы таасир берген муун тарбияланат эмеспи. Ошол себептүү жайлоо бала бакчаларына ...
11.08.2018

Балдардын ар тараптуу өнүгүүсүнө таасир берген Жайлоо өнүгүү борборлору

Жыл сайын «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду ишке ашырып жаткан «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору » өнөктөштөрдүн салымы менен жүргүзүлөт. 2018-жылда бул долбоорду «Аскар Салымбековдун Фонду» колдоого алып, алыскы тоолуу райондордогу балдарга мектепке чейинки зарыл билимди алууга мүмкүнчүлүк түзүүгө салымын кошту. Баардыгы болуп 15 Жайлоо өнүгүү борборлору 150 000 сомго канцеляриялык жана окуу куралдар менен камсыз ...
06.08.2018

Пост релиз «Түштүккө сапар. Конок мугалим-2018»

3 жылдан бери «Жайлоо онугуу борбору» долбоорунун алкагында долбоордун эң мыкты өнөктөштөрүн аймактардагы Жайлоо ѳнүгүү борборлорун кѳргѳзүп, тажрыйба алмашуу жана ал жерлердеги тарыхый- маданий жайлар менен тааныштыруу ишке ашырылууда. “Конок мугалим-2018” күндөлүгүнөн: 28.07-2.08 чейин Тундук аймагынан Туштук аймагына 6 адам, Туштуктөн Тундуккө 7 адам –бала бакчалардын, балдардын чыгармачылык борборлорунун жетекчилери, тарбиячылары ...
05.08.2018

«Бакай Банк» өлкөбүздүн калк арасында сабаттуулукту жогорулатууга салым кошууда

Билим деңгээлин жогорулатуу боюнча өлкөбүздүн ар аймагында өткөрүлгөн иш чараларды « Бака Банкы» туруктуулук менен колдоп келет. Бир нече жылдан бери биздин компания “Жайлоо Өнүгүү борборлору” билим берүү долбооруна каржылык жардам көрсөтүп келет. Үстүбүздөгү жылы которулган акча каражаты балдарга ар кандай мастер класстарды өткөрүүгө чыгармачыл топторду жана мугалимдерди тартууга ошондой эле, тарбиячыларды кыска мөөнөттө жайлоо бала ...
01.08.2018

КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Ысык-Көл облусуна болгон сапары

2018-жылдын 28-июлунда КР экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондусунун негиздөөчүсү Отунбаева Роза Исаковна, «Мекендешер» мекендештер форумунун катышуучуларынын чакыруусу боюнча ар жылдык Өрүк фест - 2018» фестивалына катышты. Бул жылы Фестиваль үчүнчү ирет Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунун Ак-Терек айылында өттү. Р.И. Отунбаева өз сөзүндө фестивалдын уюштуруучуларын жана меймандарын ангын ачылышы менен куттуктап, ...
31.07.2018

Ыраазылык

ОО "Айкол Борборунун" негиздөөчүсү Кубанычбек Осмонбековго жаамы мекендештер атынан алкыш айтабыз! Ал өзүнүн Москва шаарынан чыгуучу "Деловая аудитория" журналынын бир номерин "Мекендештер-2018" Форумуна толук арнап, аны акысыз чыгарып алып келип берди. Журнал чет жактарда ийгиликтүү иштеп жаткан биздин мекендештерибиздин тажырыйбалары, тагдыры, Кыргызстанды өнүктүрүүгө кошуп жаткан салымдары тууралуу абдан мазмундуу жана кызыктуу макалаларды жана ...
25.07.2018

КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Чүй жана Талас областтары боюнча иш сапары

2018-жылдын 20-июлунда Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Отунбаева Роза Исаковна Кыргызстандын малчыларынын V Республикалык слетуна катышты, слет Чүй областынын Суусамыр өрөөнүндө өттү.   Слетто Р.И. Отунбаева «Жайлоодогу балдарды өнүктүрүү борборлорунун» иши жөнүндө айтып берди, малчылардын слетун тажрыйба алмашуу жана алдыңкы малчыларды жана айыл чарба кооперативдерин ...
25.07.2018

Компаньон Банкы «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору» долбоорунун алкагында беш борборду ачууну колдоду

Компаньон Банкы «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору» долбоорунун алкагында беш борборду ачууну колдоду, анын максаты калкка мектепке чейинки билимди алууга бирдей жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу болуп саналат. Жайлоодогу балдар бакчаларында жай мезгилин алыскы тоолуу райондордо өткөрүп жаткан малчылардын балдары окутуунун атайын иштелип чыккан программасы боюнча базалык билимдерди алат. Долбоорду уюштуруучу болуп «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ ...
24.07.2018

«Мекендештер-2018» форуму дүйнөнүн 20 өлкөсүнөн келген мигранттарды Чолпон-Атада чогултат

Чолпон-Атадагы Чыңгыз Айтматов атындагы «Рух Ордо» маданий борборунда 8-августтан 9-августка чейин ар жылдагы «Мекендештер-2018» форуму өтөт. Алдыдагы иш-чарадан күткөн үмүт-тилектери жөнүндө анын уюштуруучулары Бишкектеги пресс-конференцияда айтып берди.   Программа жөнүндө маалымдоо алдында брифингдин уюштуруучулары жана катышуучулары «Азаттык» радиосунун курман болгон журналисти Улан Эгизбаевди бир мүнөт унчукпай туруу менен ...
24.07.2018

Борбордо жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын (ЖӨБО) кызматкерлери үчүн гендердик жана чыр-чатак сезимталдыгын пландаштыруу боюнча тренинг өтөт

2018-жылдын 25-27-июлунда «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана БУУнун Калк жагынан фонду (ЮНФПА) ЖӨБОнун кызматкерлери үчүн гендердик жана чыр-чатак сезимталдыгын пландаштыруу боюнча тренингди өткөрүп жатат, ал БУУнун агенттиктеринин (ЮНФПА, ЮНИСЕФ, БУУ УНП) «Бишкек шаарынын турак жай конуштарында тынчтыкты жана стабилдүүлүктү бекемдөө үчүн социалдык жана гендердик теңчиликти алга илгерилетүү» деген биргелешкен долбоорун ишке ...
24.07.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ «Кыргызстандын жайлоолорундагы өнүктүрүү борборлору» темасына арналган видео-роликтердин байгелүү конкурсун жарыялайт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ «Кыргызстандын жайлоолорундагы өнүктүрүү борборлору» темасына арналган видео-роликтердин байгелүү конкурсун жарыялайт Конкурстун башталышы: 2018-жылдын 15-июлу Конкурстун аякташы: 2018-жылдын 25-августу Статистика боюнча Кыргызстанда балдардын 20%ынын гана балдар бакчаларына баруу мүмкүнчүлүгү бар, айрым областтарда бул цифра андан да аз – 14%. Айылдык балдардын, малчылардын балдарынын мектепке чейинки ...
23.07.2018

«Бай-Түшүм» Банкы «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун Жайлоодогу өнүктүрүү борборлорун 5 жыл бою колдоп келатат

«Бай Түшүм» Банкы «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду ишке ашырып жаткан «Жайлоодогу өнүктүрүү борборлору - 2018» долбоорун кезектеги жолу колдоого алды, ал алыскы райондордогу балдарга мектепке чейинки зарыл билимди алууга мүмкүнчүлүк берет.   Быйылкы жылы «Бай Түшүм» Банкы жайлоодогу 7 өнүктүрүү борборуна: Баткен областынын «Ак-Шумкар», Талас областынын «Бөбөктай», Нарын областынын «Айзирек» жана «Бирлик - Таазим», Жалал-Абад ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Форум Мекендештер-2018

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»