Келечек муунга инвестициялоо Билим фестивалы Маалымат

16.04.2018

Кыргызстандын элдери: Немецтер

2018-жылы «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү: менин досторума мейманга»деген жалпы тема астында өтө турган VIБилим фестивалынын алдында биз Кыргызстандын аймагында жашаган элдер жөнүндө баамдоолордун циклин ишке киргизебиз.

 

Кыргызстан –бай маданий ар түрдүүлүгү бар көп улуттуу өлкө, анда көп сандаган ар башка маданияттары, салттары жана тилдери бар 80ден ашык ар түрдүү этностор жашайт. Бул көп түрдүүлүк өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчү болуп саналат.

 

Качандыр-бир учурда тагдыр Азиянын дал ортосуна алгачкы немецтерди алып келген

 

Алгачкы немец үй-бүлөлөрү Кыргызстанда XIX кылымдын башында пайда болгон. Алар Россиянын түштүк областтарынын көчүп келген жана азыркы Талас областынын аймагында немецтердин төрт айылын түптөгөн.

 

Кийинчерээк алар Ленинпольдеген аталыштагы бир чоң поселокко бириккен. 1882-жылы Талас областында жашаган немецтерге жер жетпей баштаган жана ошол кездеги бийликтер немецтерге Чүй өрөөнүнө көчүүгө уруксат берген, ал жерде аларга жер бөлүп беришкен. Алсак, Чүй өрөөнүндөТельман деген жаңы айыл пайда болгон, ал эми 1927-жылы Бергталь, азыркыРот Фронтпоселогу негизделген.

 

Этностук немецтер ар кандай тармактарда Кыргызстандын өнүгүшүнө – чарбага, маданиятка, илимге зор салым кошкон.

 

Көчмөн немецтер өздөрү менен бирге малдын жакшыртылганпородаларынжана үрөндөрдүн сортторун алып келген, аларды жергиликтүү шарттарга байыр алдыра алган. Алардын конуштарында татаал дыйканчылык куралдары жана айыл чарба машиналары тараган. Чарбалардын өздөрүнүн айырмаланган товардык мүнөзү болгон. Ушулардын бардыгы көчмөн немец чарбалары регионду чарбалык жактан өздөштүрүүгө кошкондугу жөнүндө айтууга мүмкүндүк берет.

 

Немец колонисттери билиминин жогорку деңгээли, эмгекти сүйгөндүгү, сарамжалдуулугу, өз ара жардамы жана сергектиги менен айырмаланган жана чөлкөмдүн маданий турмушунда да роль ойногон. Алардын арасында таланттуу адамдар, жогорку кесипкөйлөржана өз ишинин чеберлери болгон.

 

Алсак, иш жүзүндө Манас таануучулардын булагынын башында академик В. Радлов турган, ал «Манас»эпосунан үзүндүнү биринчи болуп жарыялаган (бул жарыялоонемец тилинде болгонун белгилөө керек). Кыргызстандын тарых илими үчүн классика болуп бүгүнкү күндө В. Бартольддун эмгектери саналат. Чөлкөмдү изилдөөгө А. Гумбольдттунжана К. Риттердинтүздөн-түз тиешеси бар, алар иш жүзүндөП. Семенова-Тяншанскийди жана башкаларды Тянь-Шанды изилдөөгө түрткөн. Көл кылаасын көрүнүктүү изилдөөчүлөрдүн бири Берг болгон.

 

Музыкалык жана эң ириде опералык көркөм өнөрдүн өнүгүшү эми В. Ференин ысмы менен ажыралгыс байланышкан, ал Власовжана Молдобасановменен катар алгачкы кыргыз операларынын, анын ичинде «Манас» эпосунун экинчи бөлүгүнүн мотивдери боюнча эң алгачкы «Айчүрөк» операсынын автору болуп калды.

 

Кыргыз көркөм сүрөт өнөрүнүн өнүгүшүнүн тарыхында «Манас» эпосунун кайталангыс графикалык сүрөттөрүнүн автору ТеодорГерцендин ысмы түбөлүккө калды.

 

Кыргызстандын көркөм өнөрүнүн өнүгүшүнө өз алдынчалуу скульптор ЯковВеделдин, ошондой эле немец илимпоздору П. Гандын, Г. Мерцбахердин, Г. Кронгарттын салымы кыйла.

 

Ошентип, немец элинин өкүлдөрү кыргыз маданиятын баалап жана кабыл алып гана тим болбостон, ошондой эле анын бир бөлүгү болуп калды, анын дүйнөлүк маданиятка аралашуусуна түрткү болду.

 

1989-жылы Кыргызстандын аймагында 100 миңден ашык немец жашап турган жана бул этностук топ өлкөдө саны боюнча бешинчи болгон. Бирок пост-советтик эмиграциянын жүрүшүндө алардын көп бөлүгү Орто Азиядан кетип калган. Калкты каттоонун соңку маалыматтары боюнча, Кыргызстанда этностук немецтерден 10 миңден ашпаган адам калган. Кыргыздар менен бир нече мууну жанаша жашап, алардын бардыгы Кыргызстанды өзүнүн мекени деп эсептейт.

 

Бүгүнкү күндө Кыргызстан менен Германия тыгыз байланышты үзбөйт. Немецтер Кыргызстандын өнүгүшүнө өз салымын кошту жана анын калкынын ажыралгыс бөлүгү болуп калды, дал ошондуктан «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ 2014-жылы «Кыргызстан-Германия: Кыргызстандын тарыхында жана өнүгүшүндө немец диаспорасынын ролу» деген илимий-практикалык конференцияны уюштурду, ошондой эле «Кыргызстандн тарыхындагы немецтер» этнографиялык көргөзмөсүнүн ачылышын демилгеледи, ал Бишкекте ачылып, андан соң өлкөбүздүн региондору боюнча гана турне кылбастан, ошондой эле Германияда да болду.

 

2014-2015-жылдары Фонд  «Музыка – элдин жан-дүйнөсү»долбоорун ишке ашырды, ал көрүүчүлөргө Кыргызстандын этносторунун музыкалык маданиятынын 12 концерт-презентациясын сунуш кылды.

 

Бардык ушул материалдар балдар үчүн «Менин досторума мейманга»китебинин негизин түздү, анын автору мыкты жаш жазуучу, көркөм өнөрдү таануучу жана үч баланын энеси Алтын Аман болуп калды. Китептин башкы каарманы – Бекжан деген бала өз окурмандарын өзүнүн достору жана алардын үй-бүлөлөрү менен тааныштырат. Ал ошолор менен бир класста окуйт, алар менен бир үйдө жана бир короодо жашайт, спорттуксекцияларга барат. Анын достору өтө ар түрдүү жана алардын ар бири өз үй-бүлөсү жөнүндө, алардын үйүндө ырдалуучу ырлар, анын үй-бүлөсү белгилеген майрамдар жөнүндө айтып берет. Китепте жаш окурман корейже дунган, уйгур же түрк тилдериндеги сөздөрдү жаттай ала турган сөздөр бар; Кыргызстандын этносторунун бүткүл короо же класс ойной ала турган оюндары бар; Кыргызстандын этносторунун маданияты жөнүндө көптөгөн кызыктуу жана пайдалуу маалыматтар бар, аны окуп чыгып бала алда канча бай, боорукер жана акылман болуп калат.

 

Китепти Фонд кыргыз тилине которду жана кыргыз тилдүү окурмандарга жеткиликтүү. Аны сатып алуу маселелери боюнча төмөнкү телефондор боюнча кайрылуу керек 0312-660382, 0552-085161, 0700-648904 Асель Джумагулова.


Акыркы жаңылыктар

23.05.2018

Президент Сооронбай Жээнбеков көп балалуу энелерди «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады жана көрүнүктүү кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков, 18-майда, Энерлер күнүн майрамдоонун алдында Кыргызстандын бардык региондорунан келген көп балалуу энелерди салтанаттуу кырдаалда «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады, ошондой эле эл аралык аренада өлкөнү даңазалаган жана өлкөнүн өнүгүшүнө зор салым кошкон кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды.   «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун атынан Дамира ...
21.05.2018

«Мезгил ыргактары» поэзия кечеси болуп өттү

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон белгилүү акындар Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасынын, Алыкул атындагы жана “Алтын калем” адабий сыйлыктарынын ээси Мукан Асаналиевдин ...
20.05.2018

VI Билим фестивалынын бардык боектору биздин фоторепортажда

Ишембиде Бишкекте филармониянын жанында 2018 - «Маданий көп түрдүүлүк: менин досторума мейманга» VI Билим фестивалынын экинчи күнү өттү.   Фестивалда борбордун тургундары жана меймандары боло алды. Жаш артисттер өз алдынчалуу музыкалык жана бий номерлерин көрсөттү. Элдик уздар өз буюмдарын алып келди – ар бир каалаган адам сувенирлерди сатып ала алды. Фестивалдын меймандарын көргөзмөлөр жана концерттик номерлер аркылуу ар түрдүү ...
18.05.2018

Кыргызстанда «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук Форуму ишин аяктады

«Ала-Арча-1» мамлекеттик резиденциясында 2018-жылдын 15-16-майында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» биринчи Улуттук Форуму ишин аяктады.   Иш-чара Кыргызстандын Өкмөтүнүн колдоосу менен Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хан Фонду менен өнөктөштүктө өттү.   Иш-чарага Кыргыз Республикасынын экс-Президенти Роза Отунбаева, ...
17.05.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы жөнүндө жарыялайт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду АКШнын Кыргыз Республикасындагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан жана экономика жана мамлекеттик башкаруу тармактарына инновациялык технологияларды алга илгерилетүүдө кыз-келиндердин жигердүү катышуусу үчүн алардын демилгелерин колдоого багытталган Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы ...
15.05.2018

Кыргызстанда балдардын эрте куракта өнүгүүсүнө арналган форум башталды

Бүгүн, 15-майда Кыргызстанда балдардын эрте жашта өнүгүүсүнө байланыштуу биринчи улуттук форум башталды. Анда балдардын мектепке чейинки билим берүү менен камсыздалуусу, адистердин даярдалышы, ата-энелердин баланын өнүгүүсүндө таасирлеринин тегерегинде сөз болот.   Иш-чара Юнисеф балдар уюму, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фонду жана Ага Хан фондунун өнөктөштүгү менен уюштурулууда.   Уюштуруучулардын айтымында, форумдун жыйынтыгында ...
11.05.2018

«Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү» VI Билим фестивалынын экинчи күнүнүн программасы

Билим фестивалынын «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү:досторума мейманга» деген темасы бекеринен тандап алынган жок. Кыргызстанда өзүнүн маданиятын, тилин жана салттарын алып жүргөн 80ден ашык ар түрдүү этностордун өкүлдөрү жашайт. Бул көп түрдүүлүк жалпы өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчүжана байлыгы болуп саналат. Биз ааламдашкан дүйнөдө жашап жатабыз, биздин өлкөдө көптөгөн чет өлкөлүк студенттер жана башка өлкөлөрдүн ...
10.05.2018

Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум

Пресс-релиз  Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум өтөт   БИШКЕК, 2018-жылдын 15-16-майы – Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хана Фонду менен өнөктөштүктө Кыргызстан Өкмөтүнүн колдоосу астында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук форуму өтөт.   «Ар кандай өлкөдө кедейликтен арылуу ...
08.05.2018

«Мезгил ыргактары» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон белгилүү акындар Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасынын, Алыкул атындагы жана “Алтын калем” адабий сыйлыктарынын ээси Мукан Асаналиевдин жана СССР ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

Видео

Фестиваль образования 2018

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»