Демилгелер Келечек муунга инвестициялоо «Жайлоодогу балдар бакчалары»

28.08.2015

Монголия: Эмне үчүн боз үйлөрдөгү бала бакчалардан улуттук насил-наркы сактоону көрүшөт

Ушул жайда Монголияда өлкөдө алгачкы демократиялык шайлоонун 25 жылдыгын кеңири белгилешти. Улан-Батордо ушул окуяга арналган жогорку деңгээлдеги эл аралык конференция болуп өттү жана меймандарга «кызыкчылыктар боюнча программаны» уюштурууга аракет кылышты. Кыргызстандын мурдагы президенти Роза Отунбаева өлкөнүн алыскы булуң-бурчтарында бала бакчаларын уюштуруу жөнүндө сурады, анан ага Улан-Батордон жүз километрден алыс жерде жайгашкан боз үйдөгү бала бакчалары жөнүндө айтып беришти. Делегацияны коштоп жүргөн EBI Institute Вице-президенти Гунсэн Боркхуу айрым убакыттан кийин «Фергананы» – Монголиядагы боз үйдөгү бала бакчалары жөнүндө макаланы жөнөтүп жиберди, ошондо бул тема бизге кызыктуу болуп калды – Борбордук Азияда, өзгөчө Кыргызстанда, алыскы жайыттардагы боз үйдөгү бала бакчалары малчылардын көп балалуу үй-бүлөлөрүнүн турмушун олуттуу жеңилдете алат.

* * *

2015-жылдын 25-июлунда Монголия алгачкы демократиялык шайлоонун 25 жылдыгын белгиледи, мага эл аралык жыйынга катышуу урматы туш келди, ал жерде көптөгөн өлкөлөрдүн өкүлдөрү бул күндү биз менен бирге белгиледи. Көптөгөн көрүнүктүү адамдардын сүйлөгөн сөздөрүн кунт коюп угуп, мага тоталитардык режимден демократияга өтүү, бардык жарандарыбыздын болбосо да, көпчүлүгүбүздүн жашообузду өзгөрттү деген ой аргасыздан келди. Адамдар эмне кылуу, өзүнүн келечегин кандай уюштуруу, өзүн кантип көрсөтүү керектигин өздөрү чечет. 25 жыл өттү, эми Монголиянын ар бир жараны өзүнүн өнүгүү жолун тандоодо эркин – андыктан өлкөнүн өнүгүшүнө каалаганындай катыша алат.

 

Кыргызстанда (бийик тоолуу алыскы жайыттардагы) жайлоо бала бакчалары жагынан «Роза Отунбаеванын демилгеси» фонду иш алып барууда. Болгону соңку үч жылдын ичинде Фонд 82 бала бакчасын ачты, аларда үч миңге жакын бала кыргыз жана орус тилдерин, математиканы, сүрөт тартууну жана башкаларды үйрөнөт.

 

Биз жолугушкан алгачкы мүнөттөн тартып эле Кыргызстандын мурдагы президенти Роза Отунбаева Монголия үчүн, ошондой эле Кыргызстан үчүн маанилүү болгон ар кандай тармактардагы өзүнүн терең түшүнүктөрү менен мени арбап алды. Бир кичинекей, бирок өтө маанилүү маселе менен көңүлүмдү абдан бурду: өлкөнүн алыскы булуң-бурчтарындагы бала бакчасы. Мен EBI Institute ыйгарым укуктуу вице-президенти катары ушундай балдар бакчаларынын бирине биздин визитти уюштурдум жана эмне үчүн мамлекет бүткүл Монголия боюнча боз үй балдар бакчаларына күчтүү колдоо көрсөтүп жатканы жагынан өз пикиримди жан дилим менен, кымбаттуу окурмандар, сиздер менен бөлүшүүнү чечтим.

 

Мыкты билим – кайсы курактан тартып болбосун – адамдын калыптанышына, демек, өлкөнүн жана бүтүндөй алганда бүткүл адамзаттын өнүгүшүнө олуттуу таасир этет. Муундан муунга көчмөн жашоо ыңгайын жүргүзгөн адамдарда өз маданияты жана өзүнүн дүйнө таануу ыкмасы калыптанган. Ушул турмуштук жөндөмдөр жана социалдашуунун өзгөчө формасы жаратылыш шарттарынын таасири жана адамдар дуушарланууга аргасыз болгон кырдаалдардын кысымы астында өнүккөн. Мындай эриш-аркак аракеттенүүнүн көрүнүктүү мисалы – боз үй бала бакчалары.

 

Мурдагы социалисттик мезгилде монгол малчылары малды жамаат болуп баккан; албетте, ал мезгилде малдын санын партия аныктаган. Ал учурда балдардын төрөлүшү бүгүнкү күнгө салыштырганда жогору болгон, андыктан, мисалы, жети баласы бар көп балалуу үй-бүлө жүз койдон ашпаган малды баккан жана бул анчалык оор болгон эмес.

 

Бүгүнкү күндө кырдаал өзгөрдү. Өлкөдө рыноктук экономика, балдардын төрөлүшү азайды, мындан тышкары, Монголиянын ар бир жараны жеке менчигинде чектелбеген сандагы малга ээ боло алат (акыркы маалыматтар боюнча Монголиянын калкынын саны 3 млн адам, ал эми малдын саны 70 миллионго жетти – ред.). Бул эмгек ресурстарынын тартыштыгына алып келүүдө: иштин бардык жүгү үй-бүлөнүн чоң мүчөлөрүнүн мойнуна түшөөрү түшүнүктүү. Ал эми эгерде эки гана чоң киши бар болсо, дагы эки-үч бала мектепке чейинки куракта болсо, эмне кылуу керек?

 

Малчылар, президенттин же министрдин буйругун күтүп олтурбастан, бүткүл өлкө боюнча боз үй бала бакчаларын өз алдынча уюштуруп, бул маселени өздөрү чечти. Бүгүнкү күндө бул кубулуш бүткүл Монголия боюнча кеңири жайылтылган: ар бир сумда (райондо) (Монголия администрациялык жактан аймактарга (облустар) жана сумдарга (райондор) бөлүнөт, Монголияда бардыгы болуп 315 сум бар – ред.) бери болгондо экиден ушундай бала бакчасы бар. Адегенде боз үй бала бакчаларын түзүү идеясын Дүйнөлүк банк колдоду, ал долбоорду финансылады. Андан кийин гана Монголиянын билим берүү министрлиги мугалимдерин эмгек акысы (ал шаардагыдай эле) боюнча чыгымдарды өзүнө алды, ошондой эле боз үйлөрдүн жана балдар тамак-ашынын акысын төлөйт.

 

Ата-энелер отун жагынан жардам берет жана мектеп-жазуу буюмдарын сатып алышат, мындан тышкары, алар кээде келип чыккан кошумча чыгымдарды өзүнө алат. Бирок бала бакчасында баланы багуу үчүн ата-энелер акча төлөбөйт.

 

 

Отунбаева айым менен биз Улан-Батордон жүз километр аралыктагы – борбор шаарга эң жакын боз үй бала бакчасына бардык.

 

Чулуут регионунда (Эрдэне суму (району), Тов аймагы (облусу)) боз үй бала бакчасы он жылдан ашык мезгилден бери иштеп келатат. Ага эки жаштан жети жашка чейинки курактагы он сегиз бала барат. Алардын бардыгы бир боз үйдө, бирок сабактар үчүн алар курагы боюнча топторго бөлүнөт. Жалпысынан бала бакчасы эки боз үйдү ээлейт: биринде – ашкана жана тарбиячы (башкы мугалим) менен анын жардамчысы үчүн «үй», экинчисинде – балдар. Бала бакчада балдарды окууга, эсептөөгө үйрөтөт, аларда музыкалык жана дене тарбия сабактары бар. Албетте, алар менен дайыма оюн ойношот.

 

Боз үй бала бакчасы 5-августтан тартып жабылат, бирок кыш мезгилинде эки мугалим боз үйлөрдү кыдырып, жайында бала бакчасына келбеген балдарга барат.

 

Бала бакчасы эртең мененки тогуздан кечки бешке чейин иштейт. Балдарга күнүнө үч жолу (эртең мененки, түшкү жана кечки тамак) тамактандырышат, мындан тышкары, негизги тамактын ортосундагы тыныгууларда печенье менен чай же май менен нан беришет. Балдар күндүз бир жарым саат, 13.00дөн 14.30га чейин уктайт.

 

Бала бакчасынын директору Өлзийсүрэн айым, бизди кучак жайып тосуп алды. Ал боз үй бала бакчасы малчылардын азыркы үй-бүлөлөрүнө жардам берип гана тим болбостон, ошондой эле Монголиянын улуттук насил-наркын жана маданиятын сактоого түрткү берет деп айтты.

 

Өлкөнүн же адамдын өнүгүшү ойдогудай жүрбөгөнү маанилүү эмес. Бүгүнкү күндө Монголияда демократия жана бизде келечегибизди кандай курууну эркин тандоо мүмкүнчүлүгү бар экендиги маанилүү.

 

Гунсэн Боркхуу, EBI Institute аткаруучу вице-президенти, Улан-Батор, Монголия – атайын «Фергана» үчүн

«Фергана» эл аралык маалымат агенттиги

 

Акыркы жаңылыктар

13.09.2019

«Гений» радиоберүүсү: Балдарды мектепке туура даярдоо боюнча кеңеш

“Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду менен Биринчи радионун биргелешкен “Гений” радиоберүүсүнүн кезектеги чыгарылышында балдарды мектепке туура даярдоо жөнүндө сөз болду.   Жаңы окуу жылы башталаарда, айрыкча 1-класска бара турган баланы психологиялык жактан даярдоо керектигинин маанилүүлүгү жөнүндө Бишкек шаарынын №69 окуу тарбия комплекс-гимназиясынын психологу Абдужапарова Элиза, Бишкек шаарынын билим берүү башкармалыгынын ...
09.09.2019

Калыс-Ордо конушунда балдар үчүн оюн жана машыгуу аянтча ачылды

Үстүбүздөгү жылдын 5-сентябрында Бишкек шаарынын Калыс-Ордо жаңы конушунда балдар үчүн оюн жана машыгуу аянтчанын ачылышы болду. Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, ак-сакалдары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Биринчи май районунун акиминин орун басары Мавлян Аскаров, Муниципалдык аймактык башкармалыгынын башчысы Талант Мусуркулов, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун ...
09.09.2019

Жаңы конушка жаңы воркаут аянтча

Үстүбүздөгү жылдын 5-сентябрында Бишкек шаарынын Мурас-Ордо конушунда ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелгендерге ылайыкталган воркаут аянтча ачылды. Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Биринчи май районунун акиминин орун басары Мавлян Аскаров, Муниципалдык аймактык башкармалыгынын башчысы Талант Мусуркулов, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук ...
05.09.2019

Цукуба Университетинен келген студенттерге «Айымдар техникада жана илимде» долбоору жөнүндө айтып беришти

2019-жылдын 5-сентябрында Кыргыз-Япон адамды өнүктүрүү борборунда «Айымдар техникада жана илимде» долбоорунун презентациясы өттү. Презентациянын максаты – Цукуба Университетинен (Япония) келген студенттерге долбоор жөнүндө кең-кесири маалымат берүү.   Долбоордун катышуучусу, «КР айымдары STEM’де» тармагынын мүчөсү Айнура Чокморова студенттерге STEM’дин жаралышынын тарыхы жөнүндө, КРдагы илим жана техника жагындары айымдардын ролу жөнүндө ...
05.09.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын сентябрына иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын   2019-жылдын сентябрына   иш-чараларынын дайджести 5-сентябрь - «Айымдар техникада жана илимде» долбоорунун презентациясы Качан: 5-сентябрь, саат 14.00-15.00дө Кайда: Кыргыз-Япон адамды өнүктүрүү борбору Презентациянын максаты – Цукуба Университетинен (Япония) келген студенттерге долбоор жөнүндө кең-кесири маалымат берүү. Спикер - долбоордун катышуучусу, «КР айымдары STEM’де» тармагынын мүчөсү Айнура ...
04.09.2019

Рухий-Мурас конушунда воркаут аянтча жана жаштар үчүн борбор ачылды

Үстүбүздөгү жылдын 29-августунда Бишкек шаарынын Рухий-Мурас жаңы конушунда жаштардын демилгеси менен салынган воркаут аянтчанын жана жаштар үчүн борбордун ачылышы болду.   Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Муниципалдык аймактык башкармалыктын өкүлдөрү, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун өкүлдөрү катышты.   Конуштун тургундары ...
01.09.2019

С.Жээнбеков менен Р.Отунбаева - Көзкарандысыздык күнүн майрадоодо тартылган кадрлар

31-августта, Көзкарандысыздык күнү, КР президенти Сооронбай Жээнбеков, өткөөл мезгилдеги президент Роза Отунбаева, парламенттин спикери жана Кыргызстандын Премьер-министри Кыргызстандын Көзкарандысыздык күнүн майрамдоого байланыштуу салтанаттуу аземге келди, ал Ала-Тоо аянтында өттү.   Президент Сооронбай Жээнбеков кыргызстандыктарды Көзкарандысыздык күнү менен куттуктады жана көзкарандысыздык менен эркиндик – коомубуздун башкы ...
30.08.2019

Бакай-Ата конушунда «Ынтымактуу кошуналар - ынтымактуу конуштар!» аттуу Ден cоолук жана биримдик фестивалы өттү

28-августта Бишкек шаарындагы Бакай-Ата конушунда "Ынтымактуу кошуналар-ынтымактуу конуштар" аттуу Ден соолук жана биримдик фестивалы өттү. Фестивалга Бишкек шаарынын 10 конушунун (Ак-Ордо, Ак-Бата, Ак-Тилек, Бакай-Ата, Жеңиш, Көлмө, Калыс-Ордо, Рухий-Мурас, Мурас-Ордо, Эне-Сай) тургундары, жаш лидерлери, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Муниципалдык аймактык башкармалыктардын башчылары, адистери, Бишкек шаарынын мэриясынын өкүлдөрү жана ...
22.08.2019

«Бакай Банк» балдардын өнүгүүсүнө салым кошууну улантууда

«Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду тарабынан 2014-жылдан бери «Жайлоо өнүгүү борборлору» долбоору Кыргызстандын бардык аймагында иштеп келет. 2019-жылы 114 ЖӨБ ачылып, жай мезгилинде 3200 ашык бала билим алды.   Бир нече жылдан бери «Бакай Банк» балдардын билим берүүсүнө багытталган “Жайлоо Өнүгүү борборлору” долбооруна каржылык жактан жардам берип келет. 2019-жылы которулган акча каражаты балдарга ар кандай мастер класстарды өткөрүүгө, ...
21.08.2019

«Гений» радиоберүүсү: Мектепте англис тили сабагынын саатынын көбөйүшү жана натыйжасы

“Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду менен Биринчи радионун биргелешкен “Гений” радиоберүүсүнүн кезектеги чыгарылышында мектеп окуучуларынын англис тили сабагынын сааттарынын көбөйүшү жана анын натыйжалары жөнүндө сөз болду. Мектептерде чет тилдерди окутуу 3-класстан 11-класска чейин жүргүзүлөт, англис тилинин сааттары быйыл 5-класстар үчүн 5 саат, 6-класстарга 4 саат, 7-класстарга 3 саат кошулду.   Чет тилдердин маанилүүлүгү, ...
21.08.2019

Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу электрондук система аркылуу иштөөгө өтүүдө

Үстүбүздөгү жылдын 15-16-августтарында “Ынтымактуу конуштар” долбооруна пилоттук болуп кирген Бишкек шаарынын Калыс-Ордо, Ак-Ордо, Ак-Бата жана Көлмө жаңы конуштарынын Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобунун (ҮДТ) кызматкерлерине жана Коомдук ден соолук комитеттеринин (КДК) мүчөлөрүнө персоналдык компьютер жана электрондук почта аркылуу иштөөгө үйрөтүү окутуулар өткөрүлдү. Окутуунун максаты – Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу менен Коомдук ден соолук ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»