Демилгелер Келечек муунга инвестициялоо Аларда кандай болду экен?

22.01.2016

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү

Сөз инклюзивдик билим берүү жөнүндө жүргөн учурда, ата-эненин көз карашынан алганда, көп нерселер чаржайыт жана бүдөмүк бойдон калат. Өзгөчө анын инклюзивдик мүнөздөгү мектепке чейинки билим берүү сыяктуу түрү жөнүндө сөз жүргөндө ушундай болот.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү дени сак балдарды жана өзгөчө муктаждыктары бар балдарды мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде бирге окутууну билдирет. Бул макалада мектепке чейинки инклюзивдик билим берүүнү козгогон, өтө көп берилүүчү суроолорго жооптор берилген.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү кайсы мыйзам актыларына негизделген?

 

Россия Федерациясынын аймагында инклюзивдик билим берүү жөнүндө жобо РФ Конституциясында, «Билим берүү жөнүндө» мыйзамда, ошондой эле «РФда майыптарды социалдык коргоо жөнүндө» мыйзамда бекемделген. Эл аралык деңгээлде инклюзивдик билим берүү (анын ичинде мектепке чейинки билим берүү) жагынан долбоорлорду ар тараптан турмушка ашыруу жана киргизүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылган укуктук база Баланын укуктары жөнүндө конвенцияга жана Адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо жөнүндө европалык конвенциянын № 1 протоколуна таянат.

 

Бүткүл дүйнөдө инклюзивдик мүнөздөгү мектепке чейинки билим берүүгө негизделген негизги принциптер 1994-жылдагы Саламан декларациясында бекемделген. Азыркы учурга карата Москвада болгону 96 мектепке чейинки билим берүү уюму иштейт, ал жерде инклюзивдик жана интегративдик мүнөздөгү мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү бир нече жылдардан бери ийгиликтүү ишке ашырылып келатат. Иш жүзүндө Россиянын бардык ири шаарларында инклюзивдик багыттагы билим берүү мекемелери бар.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү кандай болот?

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү эки негизги формада ишке ашырылат.

 

Мектепке чейинки билим берүү мекемелеринде өзгөчө муктаждыктары бар балдар үчүн атайын топтор уюштурулган. Өзгөчөлүү балдар өзүнчө окуганына карабастан, алар мектепке чейинки билим берүү мекемелеринин социалдык турмушуна кошулган бойдон калат, дени сак балдар менен катар коомдук иш-чараларга жана башкаларга катышат. Адатта, атайын топтордо демейдегиден башкача, психикалык жана интеллектуалдык жактан өнүгүүдө артта калган балдар атайын топтордо окуйт.

 

Башка формада мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү өзгөчө муктаждыктары бар балдарды алар бардык башка балдар менен жалпы негиздерде сабак окуй турган топтордун курамына түздөн-түз кошуу аркылуу ишке ашырылат. Бул вариант көп учурда майып балдарда интеллект сакталган шартта колдонулат.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүү балдарды окутуунун жана социалдык интеграциялоонун натыйжаларына кандай таасир этет?

 

Дени сак балдарды жана өзгөчө муктаждыктары бар балдарды бирге окутуу жана өнүктүрүү, биринчи кезекте, кийинкилерди социалдык адаптациялоо жагындагы маселелерди чечүү үчүн зарыл. Балдар коомчулугунда майып балдарга карата сабырдуулук жана тең укуктуу мамиле тарбияланат. Дал мектепке чейинки билим берүү инклюзивдик болуп калган кырдаалда ушул жол алда канча натыйжалуу, анткени мектепке чейинки куракта балдар тагдырынан улам башкалардай болуп жаралбай калган теңтуштары жагынан коркунучтуу ойлору болбойт.

 

Англияда инклюзивдик билим берүүнүн көп жылдык тажрыйбасы изилдөөчүлөргө ушундай топтордо окуган балдар алда канча жогорку натыйжаларды көрсөтө тургандыгын далилдөөгө мүмкүндүк берди. Анын үстүнө, дени сак балдардын натыйжалары, ошондой эле өзгөчө муктаждыктары бар балдардын натыйжалары эске алынып жатат.

 

Мектепке чейинки инклюзивдик билим берүүнүн эки тарап үчүн кесепеттери барбы?

 

Көпчүлүк ата-энелер педагог же тарбиячы өзүнүн баалуу убактысын дайыма өзгөчөлүү балдарга жумшоого туура келет деген себептен улам дени сак балдарга жетиштүү көңүл бурбайт деп санааркашат. Бирок демейки топко өзгөчө муктаждыктары бар 2-3төн ашпаган бала кошулат жана педагог дени сак балдарга канча көңүл бурса, муктаждыктары бар балдарга ошончолук көңүл бурат. Эгерде сөз интеллекти толук сакталган балдар жөнүндө жүрүп жатса, анда аларда, эреже катары, окутуу процессинде педагогду балдардын бүткүл калган топторун таштап коюуга мажбурлай турган кошумча муктаждыктары таптакыр болбойт.

 

Мүмкүнчүлүктөрү чектелген балдар үчүн жалпы негиздерде алынган мектепке чейинки билим берүү – бул майып балдардын көпчүлүгү аргасыздан дуушар болуучу социалдык-психологиялык мүнөздөгү көптөгөн оорчулуктардан арылуу үчүн реалдуу мүмкүнчүлүк.

 

Өзгөчө муктаждыктары бар баланы билим берүү мекемесине кабыл алуу үчүн эмнелер зарыл?

 

Өзгөчөлүү баланын ата-энеси экөөнүн бирөө кол койгон арызды, өз паспортунун көчүрмөсүн, баланын туулгандыгы жөнүндө күбөлүктү жана 286-у формасындагы медициналык картаны берүүсү жетиштүү. Анын алдында майып бала реабилитациялоонун атайын программасын алышы дурус, аны медициналык-социалдык экспертизанын федералдык мекемеси берет.

 

Балада өзгөчө муктаждыктардын болушунун негизинде сизге каалаган формада жана каалаган мектепке чейинки мекемеде билим алуудан баш тартууга укуксуз. Жолтоо боло турган жалгыз гана нерсе – эгерде майып баланы толук баалуу окутуу үчүн өзгөчө техникалык каражаттар талап кылынса, тигил же бул мектепке чейинки билим берүү мекемесинин техникалык жактан камсыз болушунун жетишсиздиги.

 

Азыр «окутууга болбойт» деген диагнозду медициналык-психологиялык комиссиянын бири да койбойт жана мыйзамдар ар бир бала жашаган жери боюнча каалаган мекемеде жалпы негиздерде окуй ала тургандыгына кепилдик берет. 

 

Автор — педагог-психолог Анна Макарова. 

Акыркы жаңылыктар

23.03.2019

Бишкекте «Жибек жолу» интерактивдүү көргөзмөсү өтөт

2019-жылдын 5-28-апрелинде Г. Айтиев атындагы Улуттук Көркөм Сүрөт музейинде “Жибек Жолу” интерактивдүү көргөзмөсү өтөт. Көргөзмө көрүүчүлөрдүн баарына арналган. Көргөзмөнүн идеясы: Интерактивдүү ыкмаларды колдонуу аркылуу көрүүчүлөргө Улуу Жибек жолу боюндагы өлкөлөр жөнүндө негизги маалыматтарды берүү, шаарларды жана мамлекеттерди бириктирген бул байыркы жана жаӊы жолдун азыркы статусун жана келечегин көрсөтүү. Бул болсо адамдар жана ...
22.03.2019

КР экс-Президенти Р.И.Отунбаева Чыгаан айымдар үчүн Кувейт сыйлыгына ээ болду

Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык Коомдук фондунун негиздөөчүсү Р.И. Отунбаева Кувейт мамлекетиндеги "Дүйнөдөгү чыгаан аялдар үчүн Кувейт Премиясы" сыйлыгына татыктуу болду. Чыгаан Айымдар үчүн Кувейт Сыйлыгы (ЧАКС) Кувейт мамлекеттик жана жеке сектордук, жарандык коом жашоосунун сапатынын өнүгүүсүнө чыгаан айымдардын кошкон салымын баса белгилейт. ЧАКС чыгаан айымдарды гана сыйлоо менен ...
22.03.2019

Ак-Талаа районундагы «Жайлоо өнүгүү борборлоруна» алты боз үй берилет

Нарын облусунун Ак-Талаа районундагы “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун “Жайлоо өнүгүү борборлоруна” райондук жайыт департаменти алты боз үй, күн-шам чырактары менен берет. Бул тууралуу 2019-жылдын 15-мартында Ак-Талаа районунда “Жайыттарды башкаруу жана колдонуу, инвестиция тартуу, келечек план-2019” темасындагы тегерек столдо айтылды. Тегерек столду райондук агрардык өнүктүрүү башкармалыгы уюштуруп, ...
21.03.2019

Чыгыш мейманы - жаркын Нооруз майрамы!

Күн менен түн теңелген жаз күнүндө, узакка созулган кыштан кийин күн узактыгы боюнча түндү кубалап жеткенде, дүйнөдөгү бардык мусулмандар эң сүйүктүү майрамдардын бирин – жазгы Нооруз майрамын тосуп алат.   Күн менен түн теңелген жаз күнү, жаз майрамы жашоонун жаңыланышын билдирет! Нооруз Сиздин турмушуңузга кандайдыр-бир жаңы жана жакшы нерселерди алып келип, жаңы жетишкендиктер жана максаттар пайда болушунун башталышы жана символу болуп ...
20.03.2019

Талас шаарында көркөм сүрөт студияларынын иши улантылууда

Талас шаарынын № 6 мектебинин алдындагы «Заманбап көркөм өнөр – балдарга» долбоорунун алкагында көркөм сүрөт студиясы иштеп жатат, ага Талас шаарынын үч мектебинен ар кандай курактагы 20 бала барат. Бардык сабактар акысыз. Балдар үчүн бул сүрөт тартуу жагынан өзүнүн талантын ачуу же, тескерисинче, сүрөт тартууда өзүнүн күчүн сынап көрүү мүмкүнчүлүгү. Өткөн 2018-жылы, Герцен атындагы музейдин алдындагы студиядагы сабактарга катышып жаткан үч бала ...
20.03.2019

Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде «Кыз-келиндер илимде жана техникада» аталышындагы жолугушуу болду

Үстүбүздөгү жылдын 19-мартында Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду тарабынан АКШнын КРдагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан «STEM’деги айымдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана ролун жогорулатуу» долбоорунун алкагында “Кыз-келиндер илимде жана техникада” аталышындагы университеттин табигый илимдер факультетинин ...
15.03.2019

Жетинчи Билим фестивалы 2019 жакын арада кайрадан меймандарды чогултат!

Силерге салам!     Биз эң сонун жаңылыктар менен келдик – алдыдагы  Жетинчи Билим фестивалы 2019  жөнүндө айтып берүүнү баштайбыз!       Фестиваль 13-апрелде шаарыбыздын алдыңкы жана кызыктуу ЖОЖдорунун биринин – Асанбай кичи районунда жайгашкан АУЦАнын (Борбордук Азиядагы Америкалык Университеттин) аймагында өтөт.   Экинчи күн – 4-май биз жакшы көргөн жерде – "Курманжан Датка" эстелигинин жанындагы башкы сахна, ал эми ...
12.03.2019

Жергиликтүү кеңештерде аялдар азайды

Бийлик башчылары аялдардын мамлекеттин коомдук-саясий турмушка аралашуусуна кайдыгерби же кыз-келиндердин пассивдүүлүгү кедергисин тийгизип жатабы, дегеле аялдардын коомдогу ролун көтөрүү үчүн дагы эмне кылуу керек?Азаттык
11.03.2019

КР ЖК депутаты Эмил Токтошев балдарга китеп окуп берди

Үстүбүздөгү жылдын 5-март күнү Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаты Эмил Токтошев, «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык Коомдук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте уюштуруп келе жаткан, китеп окуп берүү акциясынын алкагында Бигкек шаарындагы №91 мектепте балдарга залкар жазуучубуз Чынгыз Айтматовдун “Ак кеме” повестинен үзүндү окуп берди. Аталган чыгарманы китеп окууга ынтызар болгон 200 дөн ...
07.03.2019

«КР айымдары STEM’де (Women of KR in STEM)» тармагынын мүчөлөрү тармактын ишин активдештирүү маселелерин талкуулады

6-мартта саат 13.00дө И.Раззаков атындагы КМТУда АКШнын КРдагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ ишке ашырып жаткан «STEM’деги айымдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана ролун жогорулатуу» долбоорунун алкагында «КР айымдары STEM’де (Women of KR in STEM)» тармагынын мүчөлөрүнүн жолугушуусу болуп өттү. Бул жолугушуунун максаты тармактын ишин активдештирүү маселелерин талкуулоо ...
06.03.2019

Отунбаева: жалаң эркектерди дайындаган өкмөт башчыга нааразыбыз (видео)

Кыргызстанда жетектөөчү кызматтарга аялдар дайындалбай жатат. Мындай сын 6-мартта Бишкектеги «Ала-Арча» мамлекеттик резиденцияда өткөн форумда айтылды. Экс-президент Роза Отунбаева көп учурда Кыргызстандын жүзүп көрсөтүп, желегин аялдар көтөрүп жатканын белгиледи:   - Аймактык диалогдо кара түндөй болуп отурган эркектерди көрүп чочуп да кеттик. Эркек парламент келген учурда да мындай эмес эле. Форумга премьер-министр келсе анын көзүнө да айтат ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Р.И.Отунбаева номинирована на первую премию NABU «Снежный барс»

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»