Демилгелер Артүрдүүлүк жана маданият «Музейдеги жолугушуулар»

25.11.2014

Немистер Кыргызстандын тарыхында

Айткан убакытта так келип, өзүнүн ишине өтө эле тың адамды «Немис экен» деп коймоюбуз бар. Мыкты сапаттагы үй сатып алсак дагы «Мурда немистин үйү болчу экен» дейбиз. Көп сүт берген ала уйларды «Немис пародасындагы уй» деп мактап калабыз. Мунун баары эмнеден? Кыргызстанда жашаган немис улутундагылардын бизге өзүнүн тактыгы, эмгекке берилген, маданиятты сүйгөн сапаттары менен көп тарабынан үлгү болуп келгени жашыруун эмес.


20-ноябрь күнү Мамлекеттик тарых музейинде «Кыргызстан-Германия: Кыгызстандын тарыхында жана өнүгүүсүндөгү немис диаспорасынын ролу» аттуу илимий-практикалык тегерек үстөл өттү. Аталган иш-чараны «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду, Кыргызстандагы Германия элчилиги, Аденауэр фонду, Интергласс компаниясы, Мамлекеттик тарых музейи жана «Кыргызстандагы немистердин элдик кеңеши» уюштурган. Тегерек үстөл буга чейин уюштурулуп, коомчулукта өзгөчө кызыгууну жараткан «Кыргызстандагы немистер» аттуу жаңы стандарттар менен жасалган көргөзмөнүн уландысы болуп саналат. Конференцияга Кыргызстандагы Германия элчиси Гудрун Срэга, ыргызстандагы немис диаспорасынын өкүлдөрү, Кыргызстандын тарыхчылары, жарандык коомдун өкүлдөрү катышты.


Кыргызстандын экс-президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Роза Отунбаева конференцияны ачып жатып Кыргызстанда жашаган немистер өлкөбүздүн өнүгүшүнө зор салым кошконун белгилеп өттү. «Бир кездерде тагдыр немистерди Кыргызстанга алып келген, бул жерде алар биз менен бирге ысыкка күйүп, суукка тоңду, экономикалык турмуш, адамдардын бакубаттуулугу оңолушунун күбөсү болду. Алар биздин өлкөнүн өнүгүүсүнө өз салымдарын кошушту. Миңдеген этностук немистер – илимпоздор, инженерлер, мугалимдер, куруучулар бүгүнкү күндө дагы биздин арабызда жашап, иштеп жатышат. Биздин немистер – биздин элдин бир бөлүгү. Мурда Кыргызстанда 100 миңдей немис улутунун өкүлү жашаган болсо, азыр алар 10 миңдей калыптыр. Ал эми Германияга барып иштеп, окуп жаткан мекендештерибиздин саны дагы ушул көрсөткүчкө жетип калыптыр. Бул эки өлкөнүн гармонияда жашап жатканынын далили. Биз – эки мамлекет, эки эл азыркы тарыхыбыздан көп нерселерди алып, бардык күч-кубатыбызды, билимибизди ар бирибиздин өсүшүбүзгө, өнүгүшүбүзгө жумшай алабыз» деди Отунбаева.


Кыргызстандагы Германия элчиси Гудрун Срэга өз сөзүндө Кыргызстан менен Германия маанилүү өнөктөштөрдөн экенин айтты. «Кыргызстандагы немистер элдин азчылыгын түзбөйт. Бул немистер Кыргызстандын өнүгүүсүнө өз салымын кошуп, өлкө элинин бөлүнбөгөн бир бөлүгүнө айланган. Германия бүгүнкү күндө Кыргызстандын негизи өнөктөштөрүнүн бири. Аны менен катар эле Германия үчүн дагы Кыргызстан маанилүү өнөктөштөрдүн бири болуп эсептелет» дейт элчи айым.


Тегерек үстөлдүн жүрүшүндө Кыргызстандын белгилүү тарыхчылары Тынчтыкбек Чоротегин, Ташмамбет Кененсариев, Токторбек Өмүрбековдор Кыргызстанга немистердин келип калуу тарыхын, Кыргыз элинин маданиятына, өнүгүүсүнө кошкон салымдары тууралуу докладдарын окушту. Немис режиссеру Ханс-Эрих Виеттанын Кыргызстандагы немис тектүүлөрдүн турмушун чагылдырган «Сүт жана бал» аттуу документалдык тасмасы көрсөтүлдү.


Немистер Кыргызстанга кандайча келип калган?


Орто Азиядагы алгачкы немис конуштары Түркстандын генерал-губернатору Константин Петрович Кауфмандын колдоосу менен 1880-жылдардын башталышында Сыр-Дарыя облусунун Аулиета уездинде пайда болгон. Аларды Таврия губерниясынын Новоузенск уездинин, Самара жана Бердянск уездинин меннонит немистери негиздеген. Меннониттердин жүзгө жакын үй-бүлөсү Талас өрөөнүндө 1882-жылы төрт айылды (Николайполь, Коппенталь, Гнаденталь, Гнаденфельд) негиздеген, алар бир Никола йполь коомуна бириккен. Андан кийин дагы Россиянын немис колонияларынын ичинен XIX кылымдын 60-70-жылдары Кыргызстанга массалык түрдө көчүп келе башташкан. Бул айыл советтик мезгилде Ленинполь айылы аталып калган. Немис айылдары негизинен дыйканчылык жана мал-чарбачылык менен дагы алектенген. Динге берилген, тартипти сүйгөн, билимге умтулган, таза калк катары өздөрүн көрсөтө алган. Көчкүн немистер өздөрү менен бирге малдын жакшыртылган пародаларын жана үрөндүн жакшы сортторун алып келип, аларды жергиликтүү шартта пайдаланышкан. XIX кылымдын аягында – XX кылымдын башталышында Кыргызстандын аймагында «Братья Крупп», «Жалпы электр компаниясы», «Густав лист», «Дейуксел», «Руд жана акка» жана башкалар германиялык өнөр жай ишканалары иштеп турган. Аны менен катар эле немис өндүрүшчүлөрү Кызыл-Кыядагы көмүр өнөр жайын иштетүүгө, аны менен катар эле соода иштеринин өнүгүшүнө дагы дагы өз салымын кошкон. 90-жылдары бул жактагы немистер массалык түрдө көчүп кетип учурда, расмий маалыматтарга караганда, 10 миңдей немис калган.


Немистердин кыргыз маданиятына кошкон салымы


Немис элинин өкүлдөрү Кыргызстандын маданиятынын өнүгүшүнө да зор салым кошушкан. Мисалы, Василий Радлов Манас таануунун башында туруп, «Манас» эпосунан үзүндүлөрдү биринчи болуп жарыялаган. Ал үзүндүлөр алгачкылардан болуп немис тилинде жарыяланган. В.А. Каллаур Таластагы руникалык жазуусу бар эстеликтерди ачса, В.Кляйн суу астындагы археологияны изилдеген. Ал эми Василий Бартольддун эмгектери болсо Кыргызстандын тарых илими үчүн чоң табылга. Немистер кыргыздардын музыкалык чыгармачылыгын изилдөөгө да кайрылган. Орто Азиянын элдеринин, анын ичинде кыргыздардын музыкалык фольклоруна кайрылган европалык музыканттардын ичинен биринчиси Пржевальскидеги аскердик оркестрдин капельмейстери А.Эйхторн болгон. Ал аскердик үйлөмө аспаптар оркестри аткарышы үчүн аймактын түпкү тургундарынын мелодияларын жана күүлөрүн аранжировкалаган.


Азыркы немистер тууралуу


Бүгүнкү күндө Кыргызстан Германия менен өтө тыгыз байланышта. Кыргыз-герман ишканалары, германия каржылаган долбоорлор, мамлекеттик программалар тууралуу көп угуп келебиз. Германия Кыргызстанга колдон келген жардамын берип келет. Социалдык коргоо тармагында Кургак учукка, СПИДге каршы күрөшүү боюнча, эне жана баланы коргоо программалары, Милдеттүү түрдө медициналык коопсуздандыруу фонду, тез жардам кызматын жакшыртуу боюнча программалар активдүү каржыланып келатканы Кыргызстанга чоң жардам болуп эсептелет.


Кызыл Чырым немис уюму бүгүнкү күндө Кыргызстандын медициналык мекемелерине жана социалдык структураларына жардамын аябай келет. Немистик маркадагы товарларды, мисалы, машине, тиричилик техникаларын, тиричилик химияларын, кийимдерди, азык-түлүктөрдү Кыргызстандын ар бир бурчунан, көбүнчө борборубуз Бишкектен жолуктурууга болот. Аны менен катар эле бир катар билим берүү долбоорлору иштеп келет.


«Жаңы дем» журналисттик агенттиги, Дильбар Алимова


Акыркы жаңылыктар

25.02.2020

Түркия мектепке чейинки билим берүү чөйрөсүндөгү тажрыйбасы менен бөлүшүүдө. 2-бөлүк

16-февралдан 18-февралга чейинки сапардын программасы жөнүндө материалдын биринчи бөлүгү мурдагы макалада, шилтеме боюнча: https://roza.kg/ 19-февралда делегация Кучукчекмедже Муниципалитетиндеги “Папатия” балдар бакчасына барды, ал, башкаларга салыштырганда, чоң аянтка ээ. Балдар бакчасынын аймагында кемпинг үчүн участоктор, өрдөктөрдү, коендорду жана башкаларды багуу үчүн участоктор, өсүмдүктөрдү өстүрүү үчүн участоктор бар жана кала берсе ...
21.02.2020

КР мектепке чейинки билим берүү тутумунун өкүлдөрү Түркияда таанышуу сапары менен жүрөт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фондунун «Жайлоо өнүгүү борборлору», долбоорунун 2019-жылдагы ишинин жыйынтыктары боюнча жигердүү катышуучулар, уюштуруучулар жана өнөктөр Түркияга сапар менен сыйланган. Түркияга сапар алмашуу сапардын программасы Түрк дүйнөсү муниципалитеттердин союзу (TDBB) колдоосу менен уюштурулуп жатат. КРнын билим берүү тутумунун 12 өкүлү Стамбул шаарынын Муниципалитет теринин билим берүүсүнүн мектепке ...
19.02.2020

Тынчтыкты жана тынчтыкты орнотууну колдоо маселелери Женевада каралып жатат (Швейцария)

2020-жылдын 18-19-февралында Женева шаарында (Швейцария) Бириккен Улуттар Уюмунун тынчтык орнотуу архитектурасын обзору боюнча тематикалык консультациялар өтүп жатат, ал изилдөө борборлордун тобу менен уюштурулган, тактап айтканда, тынчтык орнотуу боюнча Женеа платформасы тарабынан Швейцария Өкмөтү менен биргеликте. Консультациянын максаты БУУнун тынчтык орнотуу боюнча соңку 5 жылдык иштерине обзор кылуу.БУУнун башкы катчысы А.Гуттериш 5 көрүнүктүү эл ...
18.02.2020

Сиздерди 2020-жылдын 8-чи Билим берүү фестивалына жана Билим берүү кызмат көрсөтүү жарманкеге катышууга чакырабыз

БФ өткөрүүнүн датасы жана убактысы:  2020-ж. 18-апрель (суббота), саат 10:00дөн 18:00гө чейин.  Жери:  Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясынын аймагы жана  айланасындагы 10дон ашуун аянтчалар,  Кыргызстандын Эл аралык Университети (КЭУ). Сизге маалым болгондой, Бишкек шаарында  жыл сайын соңку 7 жылдын ичинде шаардын жашоосунун ажырагыс бөлүгү болуп калган жана анын жакшы салттарынын бирине айланган Билим берүү фестивалы өткөрүлүп ...
11.02.2020

Кечээ борбордо «Илимдеги кыздардын жана аялдардын эл аралык күнү» белгиленди

10-февралды бүткүл дүйнө “Илимдеги кыздардын жана аялдардын эл аралык күнү” катары белгилөөдө. Бул күн кыздардын адатынча “эркектердин” деп эсептелинген илим, техника, технологиялар жана IТ менен байланыштуу кесиптерди тандоодогу кыздардын укуктарын коргоого арналган. Бишкекте бул күндү илимдин өнүгүшүнө чоң салым кошкон белгилүү аялдар-илимпоздордун, ошондой эле илимди жана IT ни кесип кылып тандап алган жана өз жаатында ийгиликтерге жетишкен ...
08.02.2020

8- Билим берүү фестивалын тосуп алуу: жогорку класстын окуучулары менен жолугушуулар

4-8-февралда программалык камсыздоолорду жана тейлөөлөрдү иштеп чыгуучулардын Кыргыз Ассоциациясынын жана IT академиясынын негиздөөчүсү А. Абакировдун № 91, 96 жана 28 мектептеринин жогорку класстын окуучулары менен жолугушуулары улантылды. Презентациянын жүрүшүндө А. Абакиров санариптик дүйнөдө билим берүүнүн маанилүүлүгүнө токтолуп, окуучуларды Кыргызстандагы IT рыноктун өсүшү менен тааныштырды, мындан тышкары заманбап дүйнөдөгү жоголуп бара ...
07.02.2020

Бишкекте тынчтыкты жана социалдык биримдикти сактоодо билим берүүнүн ролу талкууланды

Бишкекте 6-февралда “Социалдык биримдик жана тынчтык үчүн билим берүү” конференциясы өттү. Конференциянын иши мамлекеттик сектордун өкүлдөрүнүн, билим берүү жана илимий-изилдөө институттарынын, билим берүү жаатындагы жаш активисттердин, эксперттердин жана практиктердин арасындагы социалдык биримдик жана тынчтык, туруктуу өнүгүү кызыкчылыгында билим берүүнүн негизги аспекттери боюнча тажрыйба, билим жана идеялар менен алмашууга көмөктөшүүгө ...
06.02.2020

«КҮТТҮРГӨН ЖАЗ» поэзия кечеси өтөт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фонду, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясы жана Кыргыз Улуттук Жазуучулар союзу менен биргеликте жумурай журтка таанымал белгилүү акындардын жана элдин сүймөнчүлүгүнө арзып келаткан жаш акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү төрт жылдан бери үзгүлтүксүз улантып келүүдө. Кезектеги кече эсеп боюнча кыркынчы жана ал акындар Курманалиева Бактыгүл, Сыдыкбекова Айсалкын жана Токтосунов ...
04.02.2020

«Модерн vs Классика» концерт-презентацияга чакырабыз

"Бий – бул дененин кыймылы аркылуу бошолуп чыккан жан сезимдеринин чагылдыруусу” – деп, бийди, тактап айтканда заманбап/модерн бийди мүнөздөгөн хореограф Марта Грэм. Сиздердин ар бириңиздер бийдеги жандуу кыймылдан кийин ушул эркиндикти, жыргалчылыкты, жеңилдикти сезген болсо керек. Билим берүү системасында балдарды дүйнө таануу, жаратылыштын, же химиялык процесстердин мыйзамдары менен тааныштырууга көп убакыт бөлүнөт, бирок баланын өзүн жана өз ...
04.02.2020

Джон Кеннединин «Каарманды көрнөктөрү» (Профили мужества) китебинин бет ачаары болуп өттү

Жакында КР Президентине караштуу Башкаруу Академиясында Джон Кеннединин англис тилинен кыргыз тилине которулган «Профили мужества» - "Каарманды көрнөктөрү" китебинин бет ачаары болуп өттү. Китепти белгилүү тарыхчы, котормочу жана журналист Тынчтыкбек Чоротегин которгон. Аталган китеп Джон Кеннеди сенатор учурунда, 1956-жылы жазылган. Ошондон бери китеп 50 ирет кайрадан басылып чыккан. Иш чара учурунда КР экс-Президенти Р.И.Отунбаева, КР ...
03.02.2020

Жогорку технологиялар паркындагы «Z муундар менен меймандык жолугушуулар»

Бүгүн 3-февралда «Z муундар менен меймандык жолугушуулар» акциясынын алкагында Бишкек шаарынын №84 мектебинин жогорку класстын окуучулары жогорку технологиялар паркына (ЖТП) барышты, ал жерде алардын астында ЖТПнын директору Алтынбек Исмаилов сөз сүйлөдү. Ал ЖТПнын иштердүүлүгү, анын 2019-жылдагы жетишкендиктери жана натыйжалары, IT тармагындагы талап кылынган кесиптер жана кадрлар тууралуу айтып берип, азыркы учурдагы Кыргызстандагы ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»