Демилгелер Артүрдүүлүк жана маданият Китебине адистин пикири

19.10.2016

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

Окугандан кийинки ой

 

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

 

Менин колумда республиканын “Роза Отунбаеванын демилгеси” атындагы эл аралык фонду (кору) тарабынан даярдалып, үстүбүздөгү жылдын август айында окурмандардын колуна тийген орус тилиндеги “Манас” – героический эпос кыргызов в рисунках” (“Кыргыздардын баатырдык эпосу “Манас” сүрөттөрдө”) деген көлөмдүү китеп турат. Аны- Кыргыз Эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын Баатыры, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, залкар драматург жана белгилүү манастаануучу, профессор Бексултан Жакиев түзүп чыккан. Басылманын негизинде -бул агайдын жети жыл бою изденип иштеп, 2007-жылы жарык көргөн даңазалуу “Манас” эпосунун кысынды вариантынын тексти жатат. Китеп жарыяланаары менен окурмандар тарабынан жылуу кабыл алынып, учурда ал өлкөбүздүн окуу жайларынын бардык баскычтарында илимий-практикалык окуу куралы катары кеңири пайдаланып келүүдө. Эми болсо, минтип, анын экинчи өмүрү жаралып, ал кесипкөйлүк бийик деңгээлде, образдуу жана ынанымдуу тартылган сүрөттөрдүн коштоосунда, орус тилдүү окурмандардын кеңири чөйрөсүнө багытталган көркөм чыгарма катары жарык көрүп олтурат.


Озунуп айта турган сөз-китеп биздин атамекендик адабиятыбызда азырынча сейрек кезиге турган, бирок дүйнө жүзүндө эбактан бери эле өтө кеңири тараган комикс (англ. сomics- кызыктыруучу, комедиялуу) жанрында, тактап айтканда, түшүндүрүүчү, көңүл ачтыруучу мүнөздөгү, ички окуялар менен байланыштарды так баяндап, чечмелеп, коштоп жүрүүчү кыскача тексттери бар, элестүү сүрөттөрдүн сериясы калыбында жазылган. Мындай ыкма – аны жеңил, элпек окууга, андагы сүрөттөрдүн жардамы анын идеясын, мазмунун жана маани-маңызын терең түшүнүүгө ыңгайлуу мүмкүнчүлүктөрдү түзүп берет. Басылма, эң алды, ар кандай кырдаалдарга жараша, эне тилинде жеткиликтүү сүйлөй албай жүрүшкөн балдар, өспүрүмдөр менен менен жаштар үчүн өзгөчө маанилүү жана пайдалуу чыгарма болуп саналат дээр элем.


Ушул кыйырдан алып караганда, китептин баштан аяк кылдаттык менен жасалгалап чыккан таланттуу сүрөтчү-Замир Илиповдун эмгеги бийик баага татыктуу.Китептеги башкы каармандардын аты-жөнү, кийим-кечеги, буюм-тайымдары, географиялык аталыштар, жан-жаныбарлар, курал-жарак ж.б. көөнө сөздөрдүн глоссарийин (түшүндүрмө сөздүгүн) белгилүү манастаануучулар:КРдин Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, филолологиялык илимдердин доктору, профессор Раиса Кыдырбаева жана Академиянын кол жазмалар фондунун бөлүм башчысы, филологиялык илимдердин кандидаты –Асель Исаева түзүп чыгышкан. Анын көркөм жасалгалоочусу –КР дин сүрөтчүлөр кошунунун мүчөсү- Урмат Осмоев.


Жалпы көлөмү - 13 басма табакты түзүп, 200 миң даана нуска менен, жогорку полиграфиялык сапатта жарык көргөн бул китептин мазмуну: – «Алтайдагы өмүр», « Мекенге кайтып келүү». «Улуу жүрүш» деген үч ири бөлүмдөн жана аларга байланган 23 баптан турат.


Биринчи бөлүм: «Алооке хандын кыргыздарга кол салышы», «Кыргыздар Алтайда», «Жакып, Чыйырды жана Бакдөөлөттөн көргөн түштөрү», «Манастын төрөлүшү», «Манастын балалык чагы», «Манастын Эсенкандын тыңчылдарынын үстүнөн жеңиши», «Орозду менен Байдын тагдырлары», «Манасты каган кылып шайлоо», «Манастын Кошой-балбанга барышы». Аталаш бир тууганы Бакай менен кезигишүүсү деген 9 баптан турат.


Экинчи бөлүм: «Ата-бабалардын жерлерин басып алуучулардан бошотуу”. “ Кыз-Сайкалдын Манас менен жекеме - жеке чыгышы”, «Алтайдан Ала-Тоого көчүп келиши», «Алакөөнүн качышы», «Аккула –буудан жөнүндөгү дастан», «Алмамбеттин Манаска келиши», «Манастын Каныкейге үйлөнүшү» деген жети бапты өзүнө камтыйт.


Үчүнчү бөлүм: “Чыккынчылык”, “Көкөтөйдүн ашы”, “Хандардын Манаска каршы чыгышы9заговору)”, “Улуу жүрүш”, “Баатырдын курман болушу”, “Манастын дүйнөдөн өтүшү” деген жети баптан куралган.


Менин булардын баарын баштан-аяк бирден санап отурганымдын себеби - океанга тең келе турган, жарым миллиондон арбын саптан турган теңдешсиз улуу эпосту ушундай кыска-нуска, алаканга салган сымал, кабыл алганга жеңил, түшүнүктүү кылып иштеп чыккан Бексултан-агайдын жана сүрөтчү З.Илиповдун бийик таланты менен устаттыгына таң берип, таазим кылганымдын белгиси болуп саналат. Кайсы жагынан алып карабайлы, бул-өтө чоң, маанилүү, бышып жетилген, абдан пайдалуу жана кайтарымдуу эмгек экендигинде эч кандай күмөн жок. Менимче, китеп менен таанышып чыккан ар бир окурман да дал ушундай бүтүмгө келет деп ишенем.


Тилекке каршы, балдарды ары коелу, басса-турса «Манасты» оозунан түшүрбөй, өзүн аны жакшы билгендей түр көрсөткөн бирок, кала берсе, анын башкы каармандарын да санап бере албаган чоң эле адамдар бизде аз эмес. Демек, китеп ошондой жарандарыбыз үчүн да өтө пайдалуу демекчимин. Ырас, кийинки чактарда биздин коомубузда бул эпоско болгон кызыгуулардын улам арбын баратканы даана сезилет. Совет заманында атактуу котормочу Семен Липкиндин орус тилинде кара сөз менен жазылган «Манас великодушный» (“Айкөл Манас” жана эпостун айрым бөлүктөрүнүн орусча котормолорунан сырткары, алгылыктуу чыгармалар жок эле. Өлкөбүз эгемендүүлүккө эгедер болгондон кийин бизде “Манас” эпосу боюнча бир нече кандидаттык жана докторлук диссертациялар жакталып, мезгилдүү басма сөздө ондогон макалаллар, прозалык, поэтикалык чыгрмалар жарык көрдү жана жарык көрүп жатат. Алардын ичинен манилүү жана ирдүүлөрү болуп, Ашым Жакыпбековдун “Теңирим Манас” (Токтогул сыйлыгына татыган), Мар Байжиевдин орус тилинде жарык көргөн “Сказание о Манасе” ( “Манас жөнүндө дастан”) үч томдугу ,акын Шайлообек Дүйшеевдин “Эки дөөнүн кармашы” поэмасы саналат .Биз кеп кылып жаткан бул китепти өйдөдө саналып өткөн чыгарамалардын катарын кыйла деңгээлде кеңейтип, манастаануу илимине кошкон ири салым катары кабыл алганыбыз оң .


Басылма жарык көрөөрү менен, “Манастын” сүйүүчүлөрү жана күйөрмандарынын табыгый кызыгуусун жаратканына көпчүлүгүбүз күбөбүз. Алсак, анын алгачкы бет ачаары биздин БГУда уюштурулуп, чоң ийгилик менен өткөн эле. Баса, фонддун демилгеси менен мурда жарык көргөн “Менин атам- Дэн Сяопин” деген капиталдык чыгарма да биздин окуу жайыбызда, ошондой эле бийик деңгээлде ишке ашырылган болчу.


Бул баалуу чыгарма-аны окуп чыккан ар бир адамды, бөтөнчө, жетилип келе жаткан жаш муундарды мекенчилидикке, эли менен жерин бекем сүйүүгө, алардын тарыхын, маданиятын, ата-салтын, руханий дөөлөттөрүн терең үйрөнүүгө, бабалардын басып өткөн барктуу да, даңктуу да жолуна таазим кылууга үндөгөн, аларга нукура тарбия-таалим берүүчү кубаттуу курал болуп саналат деп айта алам. Китептин үстүндө чыныгы чыгармачылык дем менен иштешкен жазуучу Б.Жакиев менен сүрөтчү З.Илиповдун чыныгы чыгрмачылык дем менен жараткан бул барандуу эмгеги окурмандардын жүрөгүнөн түнөк таап, аларга нукура эстетикалык кумар тартуулайт деген ишеничим күч. Анын быйылкы - “Тарых жана маданият жылында” жарык көрүшү- ага кошумча жаңы маани, жаңы салмак кошоорунда шек жок.


Сөз соңунда, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фондунун калкыбыздын бардык катмарларында ыраттуулук менен жүргүзүп келе жаткан көп багыттуу, көп максаттуу ишмердигин кубаттоо менен, ага мындан аркы да күрдөөлдүү ийгиликтерди каалап кеткибиз келет. 

 

Т.Ишемкулов,

Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер,
К. Карасаев атындагы БГУнун профессору 

Акыркы жаңылыктар

18.01.2019

«Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте эл сүймөнчүгүнө ээ болгон акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү улантууда. Кезектеги кече белгилүү акын Самыйкожо уулу Мирландын чыгармачылыгына арналат жана ал “Ызгаардагы ыр” деп аталат. Бул поэзия кечеси үстүбуздөгү жылдын 25-январында Филармониянын Кичи залында өтөт. Саат 17.00 башталат. Кирүү акысыз.   Акын Самыйкожо уулу Мирлан Ак-Талаа ...
08.01.2019

«50+ адамдар үчүн мобилдүү технологиялар» демилгесинин алкагында 12 машыктыруучу үчүн тренинг өттү

2018-жылдын декабрында 50+ курактагы адамдар үчүн санариптик технологияларды башкаруу жөндөмдөрүн калыптандыруу боюнча «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын жаңы демилгеси старт алды.   Бул демилгенин максаты – «50+» категориясындагы адамдарды смартфондор менен иштөөгө, дүйнөлүк тармакты өздөштүрүүгө, интернетте баарлашуу жөндөмдөрүнө ээ болууга, ошондой эле коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр үчүн накталай эмес операцияларды жүргүзүү жана ...
26.12.2018

КР ЖК депутаты К.Иманалиев балдарга китеп окуп берди

2018-жылдын 25-декабрь күнү Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаты Каныбек Иманалиев «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомлук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте уюштурган «Балдарга жаңы жылга белек- Акылдуу китеп» акциясынын алкагында Бишкек шаарындагы №5 Улуттук компьютердик гимназия мектебинде балдарга китеп окуп берди. Эл өкүлү окуган «Ынтымак сыры» китебин аталган мектептин окуучулары өтө кунт ...
24.12.2018

ЖМК биз жөнүндө: Балдарды искусствого үндөгөн китептер

"Роза Отунбаеванын демилгелери" фондунун колдоосу менен балдарга арналган искусство жөнүндөгү китептердин сериясынын бет ачары өттү. Аларда Кыргызстандын, Казакстандын жана Өзбекстандын даңазалуу өнөр адамдарынын өмүр баяны, ийгиликке карай жолу тууралуу баяндалат. Композитор Муратбек Бегалиевдин, казакстандык скрипка чебери Айман Мусаходжаеванын, опералык ырчы Исмаил Жалиловдун, сүрөтчү Юристанбек Шыгаевдин кантип өз максатына жеткени ...
19.12.2018

ЖМК биз жөнүндө: Искусство жөнүндө балдарга арналган китептер жарык көрдү

Искусство жөнүндөгү балдар китептеринин кезектеги сериясы жарык көрдү. Китептерди даярдап, чыгаруу идеясы Роза Отунбаеванын фондуна тиешелүү. Китептер “Заманбап искусство балдарга” долбоорунун алкагында басылып чыгарылды. Китептердин каармандары, авторлору Токтогул Сатылганов атындагы улуттук филармонияда чогулуп, бет ачары өзгөчө форматта өттү.   Искусство жөнүндөгү балдарга арналган төрт китеп. Каармандары биздин белгилүү замандаштарыбыз, бири ...
18.12.2018

Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы болуп өттү

2018-жылдын 17-декабрында Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясынын чоң залында искусство жөнүндөгү балдарга арналган «Муратбек жана анын музыкага чапкан жолу», «Биринчи скрипка», «Юристанбек неге юрист болбой калды эле…» жана «Исмаилдин керемет үнү» китептеринин бет ачаары чоң салтанат жана аншлаг менен өттү. Иш-чара «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук Фонду тарабынан уюштурулду. Бул төрт китептин каармандары ...
17.12.2018

Роза Отунбаева: Айтматовдун чыгармалары аркылуу дүйнө Кыргызстанды тааныйт

Дүйнө көрүнүктүү жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгын эскесалып жатат, ал 12-декабрда 90 жашка чыкмак. Кыргыз Республикасынын Экс-президент Роза Отунбаева аны автор катары гана эмес, ошондой эле дипломат катары таанычу. «МИР» телеканалына эксклюзивдүү интервьюсунда ал Айтматов менен өзүнүн биринчи жолугушуусу жөнүндө жана жазуучу жеке ал үчүн жана бүткүл Кыргызстан үчүн ким болуп калгандыгы жөнүндө айтып берди.
17.12.2018

50 жаштан ашкан жарандарды санариптик мобилдүү технологияларды колдонуу жөндөмдөрүнө окутушат

Азыркы коомдун жашоосун технологияларсыз элестетүү мүмкүн эмес, бардык процесстер санариптик жана компьютердик технологиялардын коштоосунда өтөт. Маалыматтык-коммуникациялык технологиялардын тез өнүгүшү маалыматтык глобалдаштыруу процессин тездетет жана убакыт менен үзөңгүлөш жүрүү үчүн адамдардан өзгөчө жөндөмдөрдү талап кылат. Интернет маалымат алуу үчүн гана эмес, ошондой эле ар түрдүү ишкер операцияларды жүзөгө ашыруу үчүн шайманга айланды. ...
16.12.2018

Кыргызстандын Экс-президенти Р.И.Отунбаева Гуанчжоуда Imperial Springs эл аралык форумунун ишине катышты

2018-жылдагы Imperial Springs эл аралык форуму 10-декабрдан 11-декабрга чейин Гуанчжоуда өттү.   Мамлекеттердин жана өкмөттөрдүн мурдагы кырк башчысы, эл аралык уюмдардын жетекчилери, ошондой эле 80ден ашык эксперттер жана бизнестин лидерлери ар түрдүү маселелерди талкуулоо үчүн Империал Спрингсге чогулду. Быйылкы жылы Кытайдын реформаларынын жана ачыктыгынын 40 жылдыгы белгиленип жаткандыктан, форумдун темасы «Реформа, ачыктык жана өз ара пайдалуу кызматташтык» ...
15.12.2018

Кыргызстандына Экс-президенти Роза Отунбаева Пекинде Чыңгыз Айтматовдун туулган күнүнүн 90 жылдыгынын урматындагы салтанаттуу кечеге катышты

Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) башкы катчысы Рашид Алимов кыргыз жана совет жазуучусу Чыңгыз Айтматовду кылымдын кубулушу, доордун күзгүсү, цивилизациялардын жана маданияттардын кеңири диалогунун жарчысы деп атады. Бул жөнүндө ал Пекинде прозаиктин туулган күнүнүн 90 жылдыгынын урматындагы салтанаттуу кечеде айтты, деп билдирет ТАСС.   «Жаш советтик журналист жана жазуучу Чыңгыз Айтматов күтүүсүздөн кылымдын кубулушуна тез өсүп ...
15.12.2018

Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы

Пресс-релиз Искусство жөнүндөгү балдарга арналган китептердин презентациясы Датасы: 17 декабрь, 2018 -жыл Убактысы: 12.00-13.30 Өтө турган жери: Улуттук Филармониянын Чоң залы 2018-жылдын 17-декабарында саат 12.00 Кыргыз Улуттук Филармониясынын Чоӊ залында Искусство жөнүндөгү балдар китептеринин сериясынын презентациясы болот. Бул төрт китептин каармандары биздин белгилүү замандаштарыбыз_КР Эл артисти, К.Молдобасанов атындагы Кыргыз Улуттук Консерваториясынын ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Р.И.Отунбаева номинирована на первую премию NABU «Снежный барс»

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»