Демилгелер Артүрдүүлүк жана маданият Китебине адистин пикири

19.10.2016

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

Окугандан кийинки ой

 

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

 

Менин колумда республиканын “Роза Отунбаеванын демилгеси” атындагы эл аралык фонду (кору) тарабынан даярдалып, үстүбүздөгү жылдын август айында окурмандардын колуна тийген орус тилиндеги “Манас” – героический эпос кыргызов в рисунках” (“Кыргыздардын баатырдык эпосу “Манас” сүрөттөрдө”) деген көлөмдүү китеп турат. Аны- Кыргыз Эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын Баатыры, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, залкар драматург жана белгилүү манастаануучу, профессор Бексултан Жакиев түзүп чыккан. Басылманын негизинде -бул агайдын жети жыл бою изденип иштеп, 2007-жылы жарык көргөн даңазалуу “Манас” эпосунун кысынды вариантынын тексти жатат. Китеп жарыяланаары менен окурмандар тарабынан жылуу кабыл алынып, учурда ал өлкөбүздүн окуу жайларынын бардык баскычтарында илимий-практикалык окуу куралы катары кеңири пайдаланып келүүдө. Эми болсо, минтип, анын экинчи өмүрү жаралып, ал кесипкөйлүк бийик деңгээлде, образдуу жана ынанымдуу тартылган сүрөттөрдүн коштоосунда, орус тилдүү окурмандардын кеңири чөйрөсүнө багытталган көркөм чыгарма катары жарык көрүп олтурат.


Озунуп айта турган сөз-китеп биздин атамекендик адабиятыбызда азырынча сейрек кезиге турган, бирок дүйнө жүзүндө эбактан бери эле өтө кеңири тараган комикс (англ. сomics- кызыктыруучу, комедиялуу) жанрында, тактап айтканда, түшүндүрүүчү, көңүл ачтыруучу мүнөздөгү, ички окуялар менен байланыштарды так баяндап, чечмелеп, коштоп жүрүүчү кыскача тексттери бар, элестүү сүрөттөрдүн сериясы калыбында жазылган. Мындай ыкма – аны жеңил, элпек окууга, андагы сүрөттөрдүн жардамы анын идеясын, мазмунун жана маани-маңызын терең түшүнүүгө ыңгайлуу мүмкүнчүлүктөрдү түзүп берет. Басылма, эң алды, ар кандай кырдаалдарга жараша, эне тилинде жеткиликтүү сүйлөй албай жүрүшкөн балдар, өспүрүмдөр менен менен жаштар үчүн өзгөчө маанилүү жана пайдалуу чыгарма болуп саналат дээр элем.


Ушул кыйырдан алып караганда, китептин баштан аяк кылдаттык менен жасалгалап чыккан таланттуу сүрөтчү-Замир Илиповдун эмгеги бийик баага татыктуу.Китептеги башкы каармандардын аты-жөнү, кийим-кечеги, буюм-тайымдары, географиялык аталыштар, жан-жаныбарлар, курал-жарак ж.б. көөнө сөздөрдүн глоссарийин (түшүндүрмө сөздүгүн) белгилүү манастаануучулар:КРдин Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, филолологиялык илимдердин доктору, профессор Раиса Кыдырбаева жана Академиянын кол жазмалар фондунун бөлүм башчысы, филологиялык илимдердин кандидаты –Асель Исаева түзүп чыгышкан. Анын көркөм жасалгалоочусу –КР дин сүрөтчүлөр кошунунун мүчөсү- Урмат Осмоев.


Жалпы көлөмү - 13 басма табакты түзүп, 200 миң даана нуска менен, жогорку полиграфиялык сапатта жарык көргөн бул китептин мазмуну: – «Алтайдагы өмүр», « Мекенге кайтып келүү». «Улуу жүрүш» деген үч ири бөлүмдөн жана аларга байланган 23 баптан турат.


Биринчи бөлүм: «Алооке хандын кыргыздарга кол салышы», «Кыргыздар Алтайда», «Жакып, Чыйырды жана Бакдөөлөттөн көргөн түштөрү», «Манастын төрөлүшү», «Манастын балалык чагы», «Манастын Эсенкандын тыңчылдарынын үстүнөн жеңиши», «Орозду менен Байдын тагдырлары», «Манасты каган кылып шайлоо», «Манастын Кошой-балбанга барышы». Аталаш бир тууганы Бакай менен кезигишүүсү деген 9 баптан турат.


Экинчи бөлүм: «Ата-бабалардын жерлерин басып алуучулардан бошотуу”. “ Кыз-Сайкалдын Манас менен жекеме - жеке чыгышы”, «Алтайдан Ала-Тоого көчүп келиши», «Алакөөнүн качышы», «Аккула –буудан жөнүндөгү дастан», «Алмамбеттин Манаска келиши», «Манастын Каныкейге үйлөнүшү» деген жети бапты өзүнө камтыйт.


Үчүнчү бөлүм: “Чыккынчылык”, “Көкөтөйдүн ашы”, “Хандардын Манаска каршы чыгышы9заговору)”, “Улуу жүрүш”, “Баатырдын курман болушу”, “Манастын дүйнөдөн өтүшү” деген жети баптан куралган.


Менин булардын баарын баштан-аяк бирден санап отурганымдын себеби - океанга тең келе турган, жарым миллиондон арбын саптан турган теңдешсиз улуу эпосту ушундай кыска-нуска, алаканга салган сымал, кабыл алганга жеңил, түшүнүктүү кылып иштеп чыккан Бексултан-агайдын жана сүрөтчү З.Илиповдун бийик таланты менен устаттыгына таң берип, таазим кылганымдын белгиси болуп саналат. Кайсы жагынан алып карабайлы, бул-өтө чоң, маанилүү, бышып жетилген, абдан пайдалуу жана кайтарымдуу эмгек экендигинде эч кандай күмөн жок. Менимче, китеп менен таанышып чыккан ар бир окурман да дал ушундай бүтүмгө келет деп ишенем.


Тилекке каршы, балдарды ары коелу, басса-турса «Манасты» оозунан түшүрбөй, өзүн аны жакшы билгендей түр көрсөткөн бирок, кала берсе, анын башкы каармандарын да санап бере албаган чоң эле адамдар бизде аз эмес. Демек, китеп ошондой жарандарыбыз үчүн да өтө пайдалуу демекчимин. Ырас, кийинки чактарда биздин коомубузда бул эпоско болгон кызыгуулардын улам арбын баратканы даана сезилет. Совет заманында атактуу котормочу Семен Липкиндин орус тилинде кара сөз менен жазылган «Манас великодушный» (“Айкөл Манас” жана эпостун айрым бөлүктөрүнүн орусча котормолорунан сырткары, алгылыктуу чыгармалар жок эле. Өлкөбүз эгемендүүлүккө эгедер болгондон кийин бизде “Манас” эпосу боюнча бир нече кандидаттык жана докторлук диссертациялар жакталып, мезгилдүү басма сөздө ондогон макалаллар, прозалык, поэтикалык чыгрмалар жарык көрдү жана жарык көрүп жатат. Алардын ичинен манилүү жана ирдүүлөрү болуп, Ашым Жакыпбековдун “Теңирим Манас” (Токтогул сыйлыгына татыган), Мар Байжиевдин орус тилинде жарык көргөн “Сказание о Манасе” ( “Манас жөнүндө дастан”) үч томдугу ,акын Шайлообек Дүйшеевдин “Эки дөөнүн кармашы” поэмасы саналат .Биз кеп кылып жаткан бул китепти өйдөдө саналып өткөн чыгарамалардын катарын кыйла деңгээлде кеңейтип, манастаануу илимине кошкон ири салым катары кабыл алганыбыз оң .


Басылма жарык көрөөрү менен, “Манастын” сүйүүчүлөрү жана күйөрмандарынын табыгый кызыгуусун жаратканына көпчүлүгүбүз күбөбүз. Алсак, анын алгачкы бет ачаары биздин БГУда уюштурулуп, чоң ийгилик менен өткөн эле. Баса, фонддун демилгеси менен мурда жарык көргөн “Менин атам- Дэн Сяопин” деген капиталдык чыгарма да биздин окуу жайыбызда, ошондой эле бийик деңгээлде ишке ашырылган болчу.


Бул баалуу чыгарма-аны окуп чыккан ар бир адамды, бөтөнчө, жетилип келе жаткан жаш муундарды мекенчилидикке, эли менен жерин бекем сүйүүгө, алардын тарыхын, маданиятын, ата-салтын, руханий дөөлөттөрүн терең үйрөнүүгө, бабалардын басып өткөн барктуу да, даңктуу да жолуна таазим кылууга үндөгөн, аларга нукура тарбия-таалим берүүчү кубаттуу курал болуп саналат деп айта алам. Китептин үстүндө чыныгы чыгармачылык дем менен иштешкен жазуучу Б.Жакиев менен сүрөтчү З.Илиповдун чыныгы чыгрмачылык дем менен жараткан бул барандуу эмгеги окурмандардын жүрөгүнөн түнөк таап, аларга нукура эстетикалык кумар тартуулайт деген ишеничим күч. Анын быйылкы - “Тарых жана маданият жылында” жарык көрүшү- ага кошумча жаңы маани, жаңы салмак кошоорунда шек жок.


Сөз соңунда, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фондунун калкыбыздын бардык катмарларында ыраттуулук менен жүргүзүп келе жаткан көп багыттуу, көп максаттуу ишмердигин кубаттоо менен, ага мындан аркы да күрдөөлдүү ийгиликтерди каалап кеткибиз келет. 

 

Т.Ишемкулов,

Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер,
К. Карасаев атындагы БГУнун профессору 

Акыркы жаңылыктар

23.05.2018

Президент Сооронбай Жээнбеков көп балалуу энелерди «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады жана көрүнүктүү кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков, 18-майда, Энерлер күнүн майрамдоонун алдында Кыргызстандын бардык региондорунан келген көп балалуу энелерди салтанаттуу кырдаалда «Баатыр Эне» ордени менен сыйлады, ошондой эле эл аралык аренада өлкөнү даңазалаган жана өлкөнүн өнүгүшүнө зор салым кошкон кыргызстандыктардын энелерине ыраазычылык катты тапшырды.   «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фондунун атынан Дамира ...
22.05.2018

Благодарственное письмо в адрес экс-Президента КР Р.И.Отунбаевой от Мирослава Лайчака - Председателя Генеральной Ассамблеи ООН

В адрес экс-Президента КР, учредителя Международного общественного фонда "Инициатива Розы Отунбаевой" Р.И. Отунбаевой поступило благодарственное письмо от имени от Мирослава Лайчака - Председателя Генеральной Ассамблеи ООН.ПРЕДСЕДАТЕЛЬ ГЕНЕРАЛЬНОЙ АССАМБЛЕИ 16 мая 2018 г. Ваше Превосходительство, Я хотел бы выразить Вам свою искреннюю признательность за участие на Встрече высокого уровня по вопросам миростроительства и сохранения мира, состоявшемся 24, 25 ...
21.05.2018

«Мезгил ыргактары» поэзия кечеси болуп өттү

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон белгилүү акындар Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасынын, Алыкул атындагы жана “Алтын калем” адабий сыйлыктарынын ээси Мукан Асаналиевдин ...
20.05.2018

VI Билим фестивалынын бардык боектору биздин фоторепортажда

Ишембиде Бишкекте филармониянын жанында 2018 - «Маданий көп түрдүүлүк: менин досторума мейманга» VI Билим фестивалынын экинчи күнү өттү.   Фестивалда борбордун тургундары жана меймандары боло алды. Жаш артисттер өз алдынчалуу музыкалык жана бий номерлерин көрсөттү. Элдик уздар өз буюмдарын алып келди – ар бир каалаган адам сувенирлерди сатып ала алды. Фестивалдын меймандарын көргөзмөлөр жана концерттик номерлер аркылуу ар түрдүү ...
18.05.2018

Кыргызстанда «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук Форуму ишин аяктады

«Ала-Арча-1» мамлекеттик резиденциясында 2018-жылдын 15-16-майында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» биринчи Улуттук Форуму ишин аяктады.   Иш-чара Кыргызстандын Өкмөтүнүн колдоосу менен Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хан Фонду менен өнөктөштүктө өттү.   Иш-чарага Кыргыз Республикасынын экс-Президенти Роза Отунбаева, ...
17.05.2018

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы жөнүндө жарыялайт

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду АКШнын Кыргыз Республикасындагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен ишке ашырылып жаткан жана экономика жана мамлекеттик башкаруу тармактарына инновациялык технологияларды алга илгерилетүүдө кыз-келиндердин жигердүү катышуусу үчүн алардын демилгелерин колдоого багытталган Инновациялык долбоорлордун конкурсуна катышуу үчүн арыздарды кабыл алуу башталгандыгы ...
15.05.2018

Кыргызстанда балдардын эрте куракта өнүгүүсүнө арналган форум башталды

Бүгүн, 15-майда Кыргызстанда балдардын эрте жашта өнүгүүсүнө байланыштуу биринчи улуттук форум башталды. Анда балдардын мектепке чейинки билим берүү менен камсыздалуусу, адистердин даярдалышы, ата-энелердин баланын өнүгүүсүндө таасирлеринин тегерегинде сөз болот.   Иш-чара Юнисеф балдар уюму, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фонду жана Ага Хан фондунун өнөктөштүгү менен уюштурулууда.   Уюштуруучулардын айтымында, форумдун жыйынтыгында ...
11.05.2018

«Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү» VI Билим фестивалынын экинчи күнүнүн программасы

Билим фестивалынын «Кыргызстандын маданий көп түрдүүлүгү:досторума мейманга» деген темасы бекеринен тандап алынган жок. Кыргызстанда өзүнүн маданиятын, тилин жана салттарын алып жүргөн 80ден ашык ар түрдүү этностордун өкүлдөрү жашайт. Бул көп түрдүүлүк жалпы өлкөбүздүн өнүгүшүнүн кыймылдаткыч күчүжана байлыгы болуп саналат. Биз ааламдашкан дүйнөдө жашап жатабыз, биздин өлкөдө көптөгөн чет өлкөлүк студенттер жана башка өлкөлөрдүн ...
10.05.2018

Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум

Пресс-релиз  Бишкекте Балдарды эрте өнүктүрүү маселелери боюнча 1-Улуттук Форум өтөт   БИШКЕК, 2018-жылдын 15-16-майы – Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фонду (ЮНИСЕФ), «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Ага Хана Фонду менен өнөктөштүктө Кыргызстан Өкмөтүнүн колдоосу астында «Балдарды эрте өнүктүрүүнүн маанилүүлүгү жана кесипкөйлөштүрүүнүн келечектери» 1-Улуттук форуму өтөт.   «Ар кандай өлкөдө кедейликтен арылуу ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

Видео

Фестиваль образования 2018

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»