Демилгелер Артүрдүүлүк жана маданият Китебине адистин пикири

19.10.2016

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

Окугандан кийинки ой

 

Балдарга гана эмес, баарыбызга багышталган басылма

 

Менин колумда республиканын “Роза Отунбаеванын демилгеси” атындагы эл аралык фонду (кору) тарабынан даярдалып, үстүбүздөгү жылдын август айында окурмандардын колуна тийген орус тилиндеги “Манас” – героический эпос кыргызов в рисунках” (“Кыргыздардын баатырдык эпосу “Манас” сүрөттөрдө”) деген көлөмдүү китеп турат. Аны- Кыргыз Эл жазуучусу, Кыргыз Республикасынын Баатыры, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, залкар драматург жана белгилүү манастаануучу, профессор Бексултан Жакиев түзүп чыккан. Басылманын негизинде -бул агайдын жети жыл бою изденип иштеп, 2007-жылы жарык көргөн даңазалуу “Манас” эпосунун кысынды вариантынын тексти жатат. Китеп жарыяланаары менен окурмандар тарабынан жылуу кабыл алынып, учурда ал өлкөбүздүн окуу жайларынын бардык баскычтарында илимий-практикалык окуу куралы катары кеңири пайдаланып келүүдө. Эми болсо, минтип, анын экинчи өмүрү жаралып, ал кесипкөйлүк бийик деңгээлде, образдуу жана ынанымдуу тартылган сүрөттөрдүн коштоосунда, орус тилдүү окурмандардын кеңири чөйрөсүнө багытталган көркөм чыгарма катары жарык көрүп олтурат.


Озунуп айта турган сөз-китеп биздин атамекендик адабиятыбызда азырынча сейрек кезиге турган, бирок дүйнө жүзүндө эбактан бери эле өтө кеңири тараган комикс (англ. сomics- кызыктыруучу, комедиялуу) жанрында, тактап айтканда, түшүндүрүүчү, көңүл ачтыруучу мүнөздөгү, ички окуялар менен байланыштарды так баяндап, чечмелеп, коштоп жүрүүчү кыскача тексттери бар, элестүү сүрөттөрдүн сериясы калыбында жазылган. Мындай ыкма – аны жеңил, элпек окууга, андагы сүрөттөрдүн жардамы анын идеясын, мазмунун жана маани-маңызын терең түшүнүүгө ыңгайлуу мүмкүнчүлүктөрдү түзүп берет. Басылма, эң алды, ар кандай кырдаалдарга жараша, эне тилинде жеткиликтүү сүйлөй албай жүрүшкөн балдар, өспүрүмдөр менен менен жаштар үчүн өзгөчө маанилүү жана пайдалуу чыгарма болуп саналат дээр элем.


Ушул кыйырдан алып караганда, китептин баштан аяк кылдаттык менен жасалгалап чыккан таланттуу сүрөтчү-Замир Илиповдун эмгеги бийик баага татыктуу.Китептеги башкы каармандардын аты-жөнү, кийим-кечеги, буюм-тайымдары, географиялык аталыштар, жан-жаныбарлар, курал-жарак ж.б. көөнө сөздөрдүн глоссарийин (түшүндүрмө сөздүгүн) белгилүү манастаануучулар:КРдин Улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, филолологиялык илимдердин доктору, профессор Раиса Кыдырбаева жана Академиянын кол жазмалар фондунун бөлүм башчысы, филологиялык илимдердин кандидаты –Асель Исаева түзүп чыгышкан. Анын көркөм жасалгалоочусу –КР дин сүрөтчүлөр кошунунун мүчөсү- Урмат Осмоев.


Жалпы көлөмү - 13 басма табакты түзүп, 200 миң даана нуска менен, жогорку полиграфиялык сапатта жарык көргөн бул китептин мазмуну: – «Алтайдагы өмүр», « Мекенге кайтып келүү». «Улуу жүрүш» деген үч ири бөлүмдөн жана аларга байланган 23 баптан турат.


Биринчи бөлүм: «Алооке хандын кыргыздарга кол салышы», «Кыргыздар Алтайда», «Жакып, Чыйырды жана Бакдөөлөттөн көргөн түштөрү», «Манастын төрөлүшү», «Манастын балалык чагы», «Манастын Эсенкандын тыңчылдарынын үстүнөн жеңиши», «Орозду менен Байдын тагдырлары», «Манасты каган кылып шайлоо», «Манастын Кошой-балбанга барышы». Аталаш бир тууганы Бакай менен кезигишүүсү деген 9 баптан турат.


Экинчи бөлүм: «Ата-бабалардын жерлерин басып алуучулардан бошотуу”. “ Кыз-Сайкалдын Манас менен жекеме - жеке чыгышы”, «Алтайдан Ала-Тоого көчүп келиши», «Алакөөнүн качышы», «Аккула –буудан жөнүндөгү дастан», «Алмамбеттин Манаска келиши», «Манастын Каныкейге үйлөнүшү» деген жети бапты өзүнө камтыйт.


Үчүнчү бөлүм: “Чыккынчылык”, “Көкөтөйдүн ашы”, “Хандардын Манаска каршы чыгышы9заговору)”, “Улуу жүрүш”, “Баатырдын курман болушу”, “Манастын дүйнөдөн өтүшү” деген жети баптан куралган.


Менин булардын баарын баштан-аяк бирден санап отурганымдын себеби - океанга тең келе турган, жарым миллиондон арбын саптан турган теңдешсиз улуу эпосту ушундай кыска-нуска, алаканга салган сымал, кабыл алганга жеңил, түшүнүктүү кылып иштеп чыккан Бексултан-агайдын жана сүрөтчү З.Илиповдун бийик таланты менен устаттыгына таң берип, таазим кылганымдын белгиси болуп саналат. Кайсы жагынан алып карабайлы, бул-өтө чоң, маанилүү, бышып жетилген, абдан пайдалуу жана кайтарымдуу эмгек экендигинде эч кандай күмөн жок. Менимче, китеп менен таанышып чыккан ар бир окурман да дал ушундай бүтүмгө келет деп ишенем.


Тилекке каршы, балдарды ары коелу, басса-турса «Манасты» оозунан түшүрбөй, өзүн аны жакшы билгендей түр көрсөткөн бирок, кала берсе, анын башкы каармандарын да санап бере албаган чоң эле адамдар бизде аз эмес. Демек, китеп ошондой жарандарыбыз үчүн да өтө пайдалуу демекчимин. Ырас, кийинки чактарда биздин коомубузда бул эпоско болгон кызыгуулардын улам арбын баратканы даана сезилет. Совет заманында атактуу котормочу Семен Липкиндин орус тилинде кара сөз менен жазылган «Манас великодушный» (“Айкөл Манас” жана эпостун айрым бөлүктөрүнүн орусча котормолорунан сырткары, алгылыктуу чыгармалар жок эле. Өлкөбүз эгемендүүлүккө эгедер болгондон кийин бизде “Манас” эпосу боюнча бир нече кандидаттык жана докторлук диссертациялар жакталып, мезгилдүү басма сөздө ондогон макалаллар, прозалык, поэтикалык чыгрмалар жарык көрдү жана жарык көрүп жатат. Алардын ичинен манилүү жана ирдүүлөрү болуп, Ашым Жакыпбековдун “Теңирим Манас” (Токтогул сыйлыгына татыган), Мар Байжиевдин орус тилинде жарык көргөн “Сказание о Манасе” ( “Манас жөнүндө дастан”) үч томдугу ,акын Шайлообек Дүйшеевдин “Эки дөөнүн кармашы” поэмасы саналат .Биз кеп кылып жаткан бул китепти өйдөдө саналып өткөн чыгарамалардын катарын кыйла деңгээлде кеңейтип, манастаануу илимине кошкон ири салым катары кабыл алганыбыз оң .


Басылма жарык көрөөрү менен, “Манастын” сүйүүчүлөрү жана күйөрмандарынын табыгый кызыгуусун жаратканына көпчүлүгүбүз күбөбүз. Алсак, анын алгачкы бет ачаары биздин БГУда уюштурулуп, чоң ийгилик менен өткөн эле. Баса, фонддун демилгеси менен мурда жарык көргөн “Менин атам- Дэн Сяопин” деген капиталдык чыгарма да биздин окуу жайыбызда, ошондой эле бийик деңгээлде ишке ашырылган болчу.


Бул баалуу чыгарма-аны окуп чыккан ар бир адамды, бөтөнчө, жетилип келе жаткан жаш муундарды мекенчилидикке, эли менен жерин бекем сүйүүгө, алардын тарыхын, маданиятын, ата-салтын, руханий дөөлөттөрүн терең үйрөнүүгө, бабалардын басып өткөн барктуу да, даңктуу да жолуна таазим кылууга үндөгөн, аларга нукура тарбия-таалим берүүчү кубаттуу курал болуп саналат деп айта алам. Китептин үстүндө чыныгы чыгармачылык дем менен иштешкен жазуучу Б.Жакиев менен сүрөтчү З.Илиповдун чыныгы чыгрмачылык дем менен жараткан бул барандуу эмгеги окурмандардын жүрөгүнөн түнөк таап, аларга нукура эстетикалык кумар тартуулайт деген ишеничим күч. Анын быйылкы - “Тарых жана маданият жылында” жарык көрүшү- ага кошумча жаңы маани, жаңы салмак кошоорунда шек жок.


Сөз соңунда, “Роза Отунбаеванын демилгеси” фондунун калкыбыздын бардык катмарларында ыраттуулук менен жүргүзүп келе жаткан көп багыттуу, көп максаттуу ишмердигин кубаттоо менен, ага мындан аркы да күрдөөлдүү ийгиликтерди каалап кеткибиз келет. 

 

Т.Ишемкулов,

Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер,
К. Карасаев атындагы БГУнун профессору 

Акыркы жаңылыктар

17.06.2019

Жайлоолордо «Жайлоо өнүгүү борборлору» ачылууда

Кыргызстандын тоолуу райондорунда “Жайлоо өнүгүү борборлору” өз иштерин баштады. “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду тарабынан демилгеленген, Кыргызстандын жети дубанынын тоолуу райондорунда 100дөн ашык, балдарды ар тараптуу өнүктүрүүгө багытталган “Жайлоо өнүгүү борборлору” өз ишин баштоодо. Нарын облусунун Кочкор районуна караштуу Үкөк жайлоосундагы “Ата-бала” жайлоо өнүгүү борборунун ачылышына райондук ...
13.06.2019

Мектеп-интернатка компьютерлер жана китеп баштыктар белекке берилди

Бишкек шаарындагы Т.Молдо атындагы №71 жалпы орто билим берүүчү мектеп-интернатына Кытай Эл Республикасынын Кыргызстандагы “Китеп нуру” кайрымдуулук иш-чарасынын алкагында 10 компьютер жана 800 китеп баштыкча белекке берилди. Иш-чарага “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун аткаруучу директору Д.Кендирбаева, Бишкек шаарынын Билим берүү башкармалыгынын жетекчиси С.Мейрманова, ККП БКнын Пропаганда бөлүмүнүн министринин туруктуу ...
12.06.2019

Г.Айтиев атындагы музейде өтүп жаткан «Хуася» көргөзмөдөн сатылган сүрөттөрдөн түшкөн акча-каражаттары Жайлоо өнүгүү борборлоруна берилет

Бишкек шаарындагы Гапар Айтиев атындагы көркөм сүрөт искусство музейинде “Хуася салттуу искусствонун каллиграфия жана живописи” аттуу көргөзмө Чжунюань маданий баарлашуу борбору, Бишкек гуманитардык университетинин алдындагы Конфуций институту, Кытай Каллиграфиясы Борборазиялык Ассоциациясы жана “Хенань Аяншоу” ЖЧК тарабынан уюштурулуп, расмий түрдө 11-июнда ачылды. Ачылыш аземине “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун ...
11.06.2019

Кыргызстанда активист-мигранттар үчүн жайкы үйрөтүү лагерлери өткөрүлөт

USAIDдин "Адамдын укугу жана кадыр-баркы" долбоорунун алкагында мигранттар үчүн жайкы үйрөтүү лагерлери өткөрүлөт. Катышуучулар өз коомдорунда маселелерди чечүү үчүн зарыл болгон, ошондой эле адам укуктарын жана Кыргызстандын эмгек мигранттарынын кызыкчылыктарын жайылтуу үчүн ар түрдүү көндүмдөрдү үйрөнүшөт. Бул иш-чарага мигрант болгон, коомдук лидер болууга жана коомдун өнүгүшүнө салым кошууга даяр болгон 40 коомдук-активдүү жарандар катышат.   Лагерлер Эл ...
10.06.2019

Р.И. Отунбаева. Кытайдын лидеринин китебинин презентациясында сүйлөгөн сөз Си Цзинпин «Мамлекеттик башкаруу жөнүндө»

Р.И. Отунбаева. Кытайдын лидеринин китебинин презентациясында сүйлөгөн сөз Си Цзинпин «Мамлекеттик башкаруу жөнүндө» Бишкек, 8.06.2019 Биздин алдыбызда Кытайдын Төрагасы, ККПнын Башкы катчысы Си Цзиньпиндин демейдегиден башкача, мазмуну боюнча терең, руху боюнча күчтүү китеп турат. Мен, дейт Президент Си, айрым өлкөлөрдүн лидерлери менен жолукканда, алар түшүнө албай: «Кытай сыяктуу ушунчалык зор өлкөнү кантип башкарууга болот?» деп сурашат. ...
09.06.2019

«Си Цзиньпин мамлекеттик башкаруу жөнүндө» китебинин презентациясы жана илимий конференция болуп өттү

2019-жылдын 8-юнунда Кыргыз Республикасынын Президентинин Мамлекеттик резиденциясында кыргыз тилинде жарык көргөн «Си Цзиньпин мамлекеттик башкаруу жөнүндө» китебинин презентациясы жана илимий конференция болуп өттү. Кытай лидеринин китебине арналган иш чарага Кыргыз Республикасынын Президенти С.Ш.Жээнбеков, Кыргыз Республикасынын экс-Президенти, «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү Р.И.Отунбаева, ККП ...
06.06.2019

«STEMдеги айымдар-Кыргызстандын келечеги» Форуму болурп өттү

2019-жылдын 4-июнунда И.Раззаков атындагы Кыргыз Техникалык университетинде “STEMдеги аялдар –Кыргызстандын келечеги” аталышындагы Форум болуп өттү. Иш чара “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фонду тарабынан жүзөгө ашырылган “STEMде кыз-келиндердин мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүү жана ролун жогорулатуу” долбоорунун алкагында өттү. Аталган долбоор Кыргыз Республикасындагы АКШ элчилигине караштуу Демократиялык комиссия тарабынан ...
05.06.2019

SТЕМ: Илимдеги кыз-келиндерге дем

Кыз-келиндердин илим менен технологиядагы ролу Бишкекте өткөн эл аралык жыйында талкууланды.   STEM деген аталыш илим, технология, инженерия жана математика деген сөздөрдүн англисче аталышынын баш тамгаларынан куралган. АКШ элчилигин колдоосу астында уюштулган STEM боюнча иш-чарага геология-минералогия илимдеринин доктору, профессор Розалия Жээнчороева, Кыргыз Республикасынын энергетика тармагында эмгек ...
05.06.2019

Илимде да аял орду бийик

Бүгүнкү күндө Кыргызстанда аялдар калктын 52%ы түзөт, жана өтө чоң интеллектуалдык потенциалга ээ. Бирок, алардын эмгеги тиешелүү деңгээлде бааланбайт. Аталган маселе боюнча, бүгүн республикалык деңгээлдеги аялдардын форуму өткөрүлдү.Бешинчи канал - Пятый канал
04.06.2019

Балдарды коргоо күнүндө борбордо «Кыргызстандын өнүгүүсүнө балдардын кошкон салымы» деген балдар фестивалы болуп өттү

2019-жылдын 1-июнунда КР Президентинин Аппараты, «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду жана Кыргызстандагы ЮНИСЕФ интернат үйлөрдөгү жана социалдык жактан аялуу үй-бүлөлөрдөгү 170 бала үчүн «Кыргызстандын өнүгүүсүнө балдардын кошкон салымы» деген балдар фестивалын өткөрдү.   Фестивалдын өзгөчөлүгү жаш меймандар үчүн алардай эле жаш мугалимдер мастер-класстарды өткөргөнүндө болду. Химия боюнча кызыктуу тажрыйбалар, бир нече ...
02.06.2019

Экс-президент Роза Отунбаева балдардын келечегине кам көрүүгө чакырды

Экс-президент Роза Отунбаева 1-июнь Балдарды коргоонун Эл аралык күнүнө карата атайын макала жазып, балдардын билим алуусу жана саламаттыгына өзгөчө көңүл бурууга чакырды.   Макалада өлкөдөгү үч жашка чейинки балдардын 44 пайызга жакыны жетишпеген турмушта, керектүү тамак-аш, витамин менен камсыз болбой жашап жатканы айтылат.   “Бүгүн 20 миңге жакын бала жакырчылыкта жашап жатат. Алар айына 1420 сомго бааланган тамактануу үчүн керектүү рационду алууга ...
01.06.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын июнуна иш-чараларынын дайджести

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын июнуна иш-чараларынын дайджести       1-июнь - «Кыргызстанды өнүктүрүүгө балдардын салымы» балдар фестивалы Качан: 1-июнь Кайда: К. Баялинов атындагы Республикалык балдар жана өспүрүмдөр үчүн китепкана 1-июнда – Балдарды эл аралык коргоо күнүндө чемпион балдар жана «жылдыз» балдар интернат үйлөрдөгү 170 бала үчүн мастер-класс өтөт жана көрсөтмөлүү оюндарды көрсөтөт. Жетим балдар, аз камсыз болгон ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»