Демилгелер Демократиялык башкаруу Экс-президенттик институт

18.07.2016

Королевалык парктар - Лондондун мыкты жайлары

Роза Отунбаева

КР Улуу Британиядагы жана Түндүк Ирландиядагы биринчи элчиси (1997-2002), “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун негиздөөчүсү


Англиялык парктар жөнүндө өзгөчө баяндагым келди. Лондондо Королевага он парк тиешелүү. Алардын толук эмес тизмесин атап кетейин: Грин-парк - 16 га, Гайд-парк – 140 га, Кенсингтон-парк – 111 га, Рижент-парк – 197 га, Сент-Джеймс парк – 34 га. Биз шаардын Хэмпстед районунда жашадык, ал жерде дөңсөөлөрдө аянты 320 га болгон Хэмпстед багы созулуп жатчу; Ал эми Лондондун башка тарабында, дүйнөлүк убакыт санагын жүргүзүп турган, аянты 73 га болгон Гринвич паркы жайгашкан.


Лондондуктар жана Британиянын башка ири шаарларынын жашоочулары – баары бактылуу адамдар экен. Анткени, Королева букараларына өзүнүн парктарынын баарынын эшигин кенен ачып койгон. Бул парктар жаныңды жай таптырып, эс алып, көңүл ачууга мүмкүнчүлүк берген, миллиондогон чоң адамдар менен балдардын билимине, өнүгүп-өсүүсүнө өбөлгө болгон жерлер. Адамдар күрү-күүгө толгон, 8,7 миллион калк жашаган, кымгуут түшкөн чоң шаардын парктарында балдары, достору, үйдө баккан жан-жаныбарлары менен көңүл ачып басып гана жүрбөстөн, бул жерде алар китеп, гезит, журнал окушат, ойношот, эс алышат, тамак жешет, күнгө күйүшөт, баарлашышат. Гайд-паркта болсо митингге чыгышат, фестивалдарды, концерттерди өткөрүшөт, салтанаттарды уюштурушат.


Британиянын ар бир шаарынын борборунда жакшы каралып, кылдат кыркылган дарактар менен газондорго жык толгон жашыл массивдер орун алган. Европанын бардык шаарлары өтө сонун парктары менен даңазаланып келет. Азыр эс алуу үчүн парк маданияты, жашыл массивдер Азиянын шаарларынын жашоосуна да кеңири кирип калды. Азыр дүйнөнүн кайсы жерине барбагын бардык жерде шаар ичин “бьютификациялоо” (жарашыкка келтирүү жана жашылдандыруу) иши жүрүп жатканын көрөбүз. Чоң жол четиндеги газондорго коюлган клумбаларда өстүрүлгөн гүлдөр өзүнүн ажайып жасалгаланышы жана сулуулугу менен таң калтырат. Жакшынакай жайлуу отургучтар коюлган скверлер, таң калтырган фонтандар, түрдүү, аралаш чөптөрдүн, бадалдардын, дарактардын дүркүрөп өсүп турганы, көбүнчө кытай же жапон бактарындай ажайып жашыл комплекстер дүйнөнүн борбор шаарларын кооздоп турат. Километрлерге созулган көлмөлөрү, ичинде жапайы токой массивдери жана жөө күлүктөр жана велсипед үчүн жолдору бар парктар чындап суктанууну жаратат: ооба, бул жерде адамдар жөнүндө ойлонушат. Шаардыктарга стресстерди жеңип чыгууга жардам беришет. Дүйнөнүн бардык шаарлары дүркүрөгөн урбанизация процессинен өтүштү, массалык түрдө курулуштар жүрдү. Өзгөрбөй турган эч нерсе жок. Шаарлардын тездик менен өсүүсү бизде да өтүп жатат. Адамдарды таң калтырып, жарым жылда эле көчөлөр, кварталдар таанылгыс болуп өзгөрүүдө. Курулуштар болсо эч бир планы жок эле ишке ашып жатат, мектептерди, бала бакчаларды медициналык мекемелерди курганга дээрлик орун калбай калды. Миңдеген шаардыктар аралап басып жүруп чоңойгон скверлер менен токойчолорду курулуш крандары менен дубалдары заматта тепсеп жок кылууда. Курулушчулар жерди түштүк магистралдан тартып Айтматов жана Байтик баатыр проспектилеринин жана тоого чейинки аралыктын оң жана сол тараптарын ээлеген квадраттагы жерди куулук жана билгичтик менен өздөштүруп жатышат: кыш учурунда акырын билдирбей дарактарды кесишип, кафе же химиялык тазалоо үчүн объекттердин ордун ээлеген убактылуу будкаларды коюп коюшат, анан ага тең катар трассаны бойлоп курулуш үчүн уруксат алып алышат, андан соң алар көп өтпөй ушунчалык тездик менен, керек болсо бир түндө ал жерлерге кирпичтен бекем имараттарды салып коюп жатышат. Бул районду бакиевдин тушундагы мэрлер жана премьерлер жүз миллиондогон долларларга үй куруш үчүн басып алышкан. А бул жерлер болсо совет мезгилинен бери шаардын “өпкөсү” катары резервде турган, ал мезгилде эмнеси болсо да шаардыктардын таза аба жутуусу тууралуу ойлонушкан экен...


Бирок акыркы жаңылыктар мени кубантты: мэрия Түштүк магистралдан тартып, Байтик Баатыр проспектисинен өйдө Орто-Сайга чейинки аралыкка пландуу түрдө, жаңы Көз карандысыздык паркын, 24- март скверин куруу тууралуу кабарлады. Азыр Бакаев жана Айни атындагы көчөлөрдүн кесилишиндеги скверди куруу иши толук түрдө жүрүп жатат. Мэрия мурдагы-азыркы БУМдун алдындагы скверди тарыхый көрүнүшүн, бак-дарактарын сактоо менен оңдоп жатат. Түштүк магистралды бойлоп Фучик паркынын жоголгон жер участокторун кайтарып алуу маселеси менен активдүү иш алып барып жатат.


Муз ордунан козголду окшойт! Биз мэриянын , активдүү шаардыктардын иш-аракеттерин, ким шаарыбызды кооз, эстен кеткис, кайталангыс кылгысы келгендерди, мыкты тажырыйбаларды жайылтууну каалагандарды чын дилибизден колдоого алышыбыз керек. Азыр шаарыбызда активдүү, кээ бир жерлерде агрессивдүү жүрүп жаткан курулуштардын фонунда табият өзүнүн каршылыгын көрсөтүп, бизге каршы козголоң чыгарып жибербесин десек шаардын жашыл аймактарынын балансын сактап калуу зарыл, табият-эне өзүн кысымга алган көрүнүшкө кантип жооп береээрди билет, мындайлар жер шарынын бардык жеринде кездешип жүрөт. Ушул күндөрү, айлары климаттын чындап өзгөрүп жатканы тууралуу сигналдар бизге келип жатканы калппы: адамдар кызыл тосмону ачык эле кесип өтүп кетишти, жаратылыш менчигине жарып кирип, кол салышты. Кайрагач токоюндагы, Фучик, Ата-Түрк жана Дубовый парктарындагы жерлерди үй салабыз деп басып алгандар тууралуу баш-аягы жок көп окуяларды уга берүүдөн тажадык. Бийликтегилерди каратып туруп парктарды четинен “тиштеп” жулуп алып, анан көз ачып жумганча ресторандарды, кафелерди куруп коюп жатышат. Бул жерде мыйзам бузгандык ачык эле көрүнүп турат. Бийлик коомдук кызыкчылыкты бул уяты жок курулушчулардан коргоп ала турган жөндөмгө ээби деген маселе жаралып отурат. Көгөрүп өсүп турган бак-дарактарды коргоо боюнча барган сайын шаардын бардык булуң-бурчтарынан коомчулуктун коркунучка толгон кабатыр үнү улам бийиктеп, коңгуроону жарандар да, Интернет да кагып жатат. Шаарга жашыл курулуштарды пландоо жана райондоштуруу абдан зарыл экендиги бүгүн күн тартибине коюлуп турат. Мүмкүн “Зленестройго” караштуу өзүнчө структураны – парктардын биргелешкен шаардык дирекциясын түзүү керектир. Ал иштеп жаткан парктарды, токойлорду, скверлерди жана аллеяларды өздөштүрүү жана ондоп-түзөп куруу, орто мөөнөткө пландоо иштери менен алектенмек. Шаардын бийлиги шаардагы бак-дарактардын эпидемиялары, дубдардын оор ылаңдары тууралуу кандайдыр бир чараларды көрүп жатабы? Булар тууралуу эки жылдан бери биздин ММКлар айтып, жазып келишет. Үйлөрдүн жаныныдагы жер аянттарын, үйлөр ортосундагы жашыл бурчтарды, балдар аянтчаларын өздөштүрүү, жарашыктуу жашылдандыруу боюнча шаардагы райондор аралык конкурс-мелдештер өз деңгээлинде өтүп турабы? Илимдер Академиясынын Ботаникалык багын калыбына келтирүү боюнча аракеттенип, реалдуу иштерди аткарганы үчүн “Арча” фондуна жана анын активисттерине алкыш ! Бирок ушул эле учурда шаардын борборунда жайгашкан Улуттук Университеттин Ботаникалык багы тууралуу эч ким ооз ачпаганы таң калтырат! Кантип эле аны да акырын четинен “кескилеп” жатышпасын, биз болсо бул тууралу качан гана ал бактын ордуна эки кабаттуу заңгыраган тамдар пайда болгондо, же аны шектүү “инвесторлор” колуна берип койгондо гана билип жүрбөйлү!?


Лондондо темир менен тосулган терезелер, эшиктер, палисадниктер, парктар, подвалдар, подъезддер көзгө урунат. Ушундай эле темир торлор менен тосуу Парижде да орун алган. Кээ бир адамдардын мыйзамсыз жоруктарынан коргонуу үчүн убагында башка жолду таба албагандан ушундай болгонун түшүнсө болот. Демек, эзелтен келаткан коргонуунун ишенимдүү ыкмасы темир тор менен тосуу! Биз деле сактап калалы десек бул ыкмадан кача албайбыз го: бардык парктарды, бактарды, токойчолорду темир тор менен курчап коргоого мажбурбуз. Королеванын парктарында атайын бекитилген полициялар да иштешет. Биздин парктардагы коопсуздук маселеси бүгүн ачык коюлуп, чечүүнү талап кылган учуру.


Бишкекте чөпкө отуруп алып, китеп окуй турган парктар, скверлер жок. Королеванын парктарында атайын бөлүнгөн жерлерде адамдар жатып алып эс ала турган толтура керебетчелер прокатка берилет.


Москвадагы Горький паркы акыркы маалда аттракциондорго жык толуп кеткен эле, бүгүн таң калганым, аларды толук тазалап, чөптөрдү эгип, газонго айлантышты. Азыр тээ дарыяга дейре чөптүн үстүндө тынч отуруп, күнгө күйүп, пикник жасаса болот. Биздин парктарда оркестрлер чанда гана ойношот, ал жакта дээрлик концерт беришпейт. Лондондо болсо мындай иш чаралар дайыма болуп турат. Парктарда өткөн мезгилден калган артисттер жана бийлөөчүлөр үчүн секилер дагы эле турат. Бул жерлерде коомдук иш чараларды өткөрүү үчүн атайын аянттарды –амфитеатрларды көп көрөсүң. Билим берүү багытындагы иштер абдан көп өткөрүлөт: балдар, багбандар, жаратылышты сүйүүчүлөр менен өз- өзүнчө иштеген бүтүндөй комплекстер бар, дайыма лекторийлер болуп турат, кызыккан багыттар боюнча ондогон ийримдер иштейт. Бул аралда жайгашкан өлкөдө эзелтен бир чындыкка таянышат: аң сезимдүү, ойлоно билген, табиятка этият мамиле жасаган жаранды тарбилоо үчүн адамдан эч нерсени аябоо керек. Парктар абдан акылдуулук менен тынч аймактарга бөлүнгөн, ал жерлерде отуруп алып китеп окуса болот, мындагы бардык жакшынакай бак отургучтары жарандар тарабынан паркка белекке берилгенин белгилеп кетсек болот. Ал отургучтарда эстелик табличкалар турат. Парктын башка аймактары ызы-чуулуу, алар спорттук сабактарга , балдар ойной турган атайын шаарчага арналган. Анда кум гана эмес, ары-бери чыгып-түшүп, тайгаланып ойной турган дөбөчөлөр бар. Парктардан же токойпарктарынан, айрыкча дарыянын жээктеринен велосипедге же чуркаганга , же ролик менен жүргөнгө ылайыкташып курулган жолдорду көрө аласыз. Азыр заманбап кооз материалдардан воркаут-аянттарды жасап коюп жатышат, алар өзүнүн ачык түсү менен балдарды, кары-картаңдарды өзүнө тартып турат. Европанын бардык парктарында асфальбетонго, тротуарга коюлган плиткалардын ордуна майда таштарды, чоң таштардын сыныктарын, түрдүү түстөгү жылмакай таштарды төшөшөт. Биз болсо плиткаларды жаңы эле көргөнсүп, аны менен жолдордун баарын дымдап жаап салып жатабыз. Музейлер, мини-зоопарктар, билим берүү борборлору, сүйлөшүп отура турган кооз жайлар, бак ичине орнотулган скульптуралар, анан албетте, Эдем багындагыдай болуп чексиз көп, көк чөптөрдүн түркүн-түсү жайнайт- Лондон шаарынын парктары мына ушундай.

 

Улуу Британиянын шаарларынын борборундагы Королевага таандык жерлер адамдардын кароосуна берилген. Бейжин менен Токиодо да императорго таандык сарайлар менен храмдардын тегерегиндеги абдан чоң көк мейкин аянттарга азыр шаардыктардын баары келип эс ала алышат. Биз социализмден калгандарды жаңы рынок шартында кантип сактап кала алабыз? Качан биздин бир паста таң калыштуу байып кеткендерибиз супермаркеттерди, универмагдарды гана курганды токтотуп, парк аймактарын , адамдар эс алчу аймактарды, шаарды жашылдандырган курулушка өтүшөт? Биздин олчойгон соода борборлорун вертикалдуу жашылдандыруу, машине токтоочу жайды жашылдандыруу, жашыл тосмолор – буларды жасоо силерге милдет жана акчаңар жетет! Шаарды жашоо үчүн жагымдуу акыбалга алып чыгуу, жашылдандыруу аркылуу жашоо сапатын жакшыртуу- бизнес үчүн эң асыл милдет. Биз кетебиз, ал эми жаңыланган парктар жана скверлер биздин балдарга жана неберелерге өз көлөкөсүн чачат. Өмүр кечирүүнүн маани-маңызы да ушунда эмеспи?!

http://www.bbc.com/

Акыркы жаңылыктар

14.10.2019

18-октябрда Поэзия кечесинин жаңы сезону ачылат! Сиздерди кайрадан Поэзия кечесине чакырабыз! Калтырбаңыздар! Шашылыңыздар!

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Кыргыз Республикасынын Жазуучулар Союзу, Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармония менен биргеликте эл сүймөнчүгүнө ээ болгон акындардын поэзия кечелерин өткөрүүнү улантууда. Кезектеги кече белгилүү акын , сатирачы, КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер Жолочу Рысбаев жана Жазуучулар Союзунун “Алтын калем” сыйлыгынын ээси Мая Осмонкулованын чыгармачылыгына арналат жана ал “Жүрөк ырдайт” деп аталат. Бул ...
14.10.2019

Пресс-релиз «Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде»

Үстүбүздөгү жылдын 15-16-17-октябрында КР экс-Президенти Роза Отунбаеванын катышуусу менен Жалал-Абад, Ош жана Баткен областтарында “Санариптештирүү: Дүйнөдө жана Бизде” аттуу санариптештирүү процессиндеги дүйнөдөгү жана өлкөбүздөгү жетишкендиктер жана мүмкүнчүлүктөр боюнча конференция өтөт. Конференцияга областтын активдери, мекеме жетекчилери, айыл өкмөт башчылары, агартуу, саламаттык сактоо жана маданий тармагынын өкүлдөрү катышат. КР Илимдер ...
12.10.2019

Чакан гранттар социалдык жактан маанилүү маселелерди чечет

Талас областынын Талас айылында (Манас району) сентябрдын башында демейдегиден башкача долбоор старт алды.   Бул долбоордун алкагында Манас районунун Талас айылындагы ооруканада эски терезелерди энергияны үнөмдөчү жылчыксыз жаңы терезелерге алмаштыруу боюнча иштер аткарылып жатат. Долбоор ФРГнын КРдагы Элчилигинин Калктын аялуу катмарларынын жашоо деңгээлин жакшыртуу боюнча чакан долбоорлору программасынын алкагында ишке ашырылып ...
10.10.2019

«Кыргызстаныбызды окуп-үйрөнөбүз» аттуу билим сандыгы тартууланат

“Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык коомдук фондунун эко-долбоору 2018-жылы – Аймактарды өнүктүрүү жылы – 5-10 жаш курактагы балдар үчүн "Изучаем наш Кыргызстан" жана "Кыргызстаныбызды кыдырабыз" аттуу кооз иллюстрацияланган китептерди кыргыз жана орус тилдеринде чыгарды. Башкы каармандар Эркинай менен Бекжан жана алардын ата-энесинин саякатына ортоктош болуп, окурман биздин өлкөнүн баардык облустарын кыдырат да, ар кайсы аймактардагы ...
07.10.2019

Билим берүүчү уюмдарга жана китепканаларга «Кыргызстандын илимдеги жана техникадагы айымдары» китеби берилди

4-октябрда Бишкек шаарынын билим берүүчү уюмдарына жана китепканаларына “Кыргызстандын илимдеги жана техникадагы айымдары” китептерин берүү аземи болуп өттү. Китепти АКШнын КРдагы Элчилигинин Демократиялык Комиссиясынын финансылык колдоосу менен «SТЕМ’деги айымдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана ролун жогоурлатуу» долбоорунун алкагында «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФ басып чыгарды.   Кыргызстандагы STEM жагынан көрүнүктүү илимпоз ...
04.10.2019

Бүгүн бүт дүйнө жүзү эң сонун жана абдан маанилүү кесиптеги адамдарды кадырлап жатат

Кымбаттуу мугалимдерибиз, мына силердин кесиптик майрамыңар – Мугалимдер күнү кайрадан босогого келип калды!     Силер – маанайы жарык жана таланттуу адамсыңар – силерге адамдар эң баалуу болгон өз балдарын ишенип берет. Силердин акылмандыгыңар жана билимиңер – татыктуу, прогрессивдүү муунду ийгиликтүү тарбиялоонун уюткусу. Силер күн сайын өз билимиңерди жана турмуштук тажрыйбаңарды жаңы муундун акыл-эсине жана жан-дүйнөсүнө жеткирип, ...
01.10.2019

Роза Отунбаева Пенсильвания университетинде жаңы технологияларды жана алардын глобалдык таасирин талкуулоого катышты

Пенсильвания университетинде (АКШ) «Жаңы технологиялар жана алардын глобалдык таасири» темасына илимий семинар болуп өттү. Иш-чарага Кыргызстандын мурдагы Президенти Роза Отунбаева, АКШнын мурдагы мамлекеттик катчысы Джон Керри, АКШнын мурдагы коргоо министри Эшу Картеру, Human Rights Watch’тун аткаруучу директору Кеннет Рот, Uber’дин башкы илимий кызматкери Ракель Уртасун, ошондой эле Пенсильвания университетинин ректору Эми Гутман ...
30.09.2019

Барскоон жана Сузак айыл аймактары гендердик ыкманы Кыргызстанда миграция жана жергиликтүү деңгээлде өнүктүрүү боюнча артыкчылыктарга киргизүү менен 2020-2022-жылдарга социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын бекитти

2019-жылдын 23-сентябрында Барскоон айыл аймагында коомдук угууга жана Барскоон айыл аймагынын сессиясына карата Социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасын даярдоо боюнча практикалык семинар болуп өттү. Практикалык семинардын максаты – өңүттөрдү, артыкчылыктуу максаттарды жана милдеттерди, ошондой эле гендердик курамды кошуу жана миграция боюнча артыкчылыктарды аныктоо менен ар бир тармак боюнча күтүлгөн натыйжаларды жана көрсөткүчтөрдү ...
29.09.2019

Ошто коопсуз миграция маселелерин талкуулоо болуп өттү

Үстүбүздөгү жылдын 27-сентябрында Кыргыз Республикасынын Президентинин Ош шаарындагы Түштүк резиденциясында USAID’дин «Татыктуулук жана укук» долбоорунун алкагында жергиликтүү бийликтин өкүлдөрүнүн жана кайтып келген мигранттардын ичинен коомдоштуктардын келечектеги лидерлеринин ортосунда диалог болуп өттү.   Диалогго 40тан ашык адам, анын ичинде өз коомдоштуктарында волонтер/ активист болууну каалаган демилгелүү мигранттар, айыл ...
27.09.2019

Бишкекте 50 жаштан өткөн адамдарды санариптик технология жөндөмдөрүнө окутушат

Бишкекте улуу муун үчүн «Санарип 50+» долбоору старт алды, анда санариптик жана финансылык сабаттуулукка үйрөнүүгө болот.   Курс төмөнкүдөй темаларды камтыйт: смартфондун функциялары, смартфон аркылуу маалымат издөө, социалдык тармак аркылуу баарлашуу, расмий кат алышууну жүргүзүү үчүн электрондук почтаны пайдалануу, ошондой эле накталай эмес операциялар үчүн Элсом электрондук капчыгын жана финансылык санариптик өбөлгөлөрдүн негиздерин ...
25.09.2019

Жаңы конушка жаштардын демилгеси менен универсалдуу спорттук аянтча салынды

Бишкек шаарынын Ак-Тилек конушунда универсалдуу спорттук аянтчанын ачылышы болду.   Иш-чарага конуштун тургундары, жаштары, ак-сакалдары, Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрү, Муниципалдык аймактык башкармалыгынын өкүлдөрү, БУУ Калкты жайгаштыруу Фондунун жана “Роза Отунбаеванын демилгеси” Эл аралык коомдук фондунун өкүлдөрү катышты.   Алгач “Ынтымактуу конуштар” долбооруна активдүү катышкандыгы үчүн конуштун бир катар тургундары ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Ключевые факторы успешности женщин в инновациях и технологиях

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»