10.11.2018

Зомбулук - коомдун вирусу

Борбор Азия мамлекеттеринин адистери кыз-келиндерге каршы зомбулукту биргелешип жок кылууга чакырууда.

 

"Үй-бүлөдөгү зомбулук - вирус сыяктуу". "Аны менен терроризмге каршы күрөшкөндөй эле күрөшүү керек".

 

Бул пикирлер Бишкекте 6-ноябрда өткөн "Саясий чечимдерден аракетти карай. Борбор Азиядагы аялдарга жана секелектерге каршы гендердик зомбулукту жок кылуу” деп аталган эл аралык жыйында айтылды.

 

Иш-чарага чөлкөмдөгү 60тан ашуун ушул багытта иштеген адистер чогулуп, кыз-келиндерге каршы зомбулукту биргелешип жок кылууга чакырды.

 

Изилдөөлөргө караганда, дүйнөдө ар үчүнчү аял өз жакындарынан запкы көрөт. Борбор Азия мамлекеттеринде зомбулукка каршы мыйзамдар кабыл алынганы менен маселе дагы эле актуалдуу бойдон калууда.

 

Буга чейин Кризистик борборлор ассоциациясы өз иликтөөсүнө таянып, Кыргызстанда ар бир экинчи аял күйөөсүнөн таяк жеп же зордук-зомбулуктун башка, экономикалык, психикалык түрлөрүнө кабыларын жарыялаган. Бирок укугу бузулган бардык эле кыз-келиндер тартип коргоо органдарына кайрыла бербейт.

 

Мындай шартта коомдук пикирди түзүп, аны күчтөндүрүү, бириктирүү зарыл экенин экс-президент Роза Отунбаева белгилеп жатат.

 

Анын айтымында, бул багытта иш алып барган эксперттердин күчүн пайдалануу мезгил талабы. Мындан сырткары зомбулуктун себептери менен кесепетин терең изилдеп, анын натыйжасында чечүү жолдорун табуу зарыл.


​- Бул жалаң эле аялдардын иши эмес да. Коомдо болуп жаткан зомбулук - үйдөн башталат. Атасы энесин күн сайын уруп жатканын көрүп чоңойгон бала кийин өзү да ошону кайталап жатпайбы. Ушунун негизинде коомдо да зомбулук өсүп жатат. Башкача айтканда, бул вирус, жугуштуу оору сыяктуу. Биз ар бир үй-бүлөдөн башташыбыз керек деп жатам. Азыр Кыргызстандагы 50 окуу жайдын жок дегенде биринде гендердик кафедра болушу керек. Ал жакта изилдөөлөр жүргүзүлүп, санын көрсөтүп дегендей. Ушундай нерселерди жасабасак баары эле үстүртөн болуп калат. Ошондон анан мыйзам ченемдүүлүк келип чыгат.

 

Отунбаева үй-бүлөдөгү зомбулуктун кесепети оор болорун жана ири чыгымды алып келерин белгилеп жатат. Ошондой эле саясаттан ишке өтүп, бул көйгөйдү артыкчылыктуу багыт катары кабыл алуу үчүн өкмөттө саясий эрк талап кылынат.

 

Бириккен Улуттар Уюмунун төрт агенттиги уюштурган иш-чарага катышкан вице-премьер-министр Алтынай Өмүрбекова жашына, жашаган жерине, билим деңгээлине, мүлкүнө же социалдык статусуна жана башка социалдык-демографиялык айырмачылыктарга карабастан адамдар зомбулукка кабылышы мүмкүн экенин белгиледи.

 

Анын айтымында, Жазык-процессуалдык мыйзамдарды реформалоонун натыйжасында 2019-жылдын 1-январынан тарта үй-бүлөлүк зомбулук административдик бузуудан кылмыштык укук бузууга которулат.

 

Ал эми Британиянын Кыргызстандагы элчиси Робин Орд-Смит үй-бүлөдөгү зомбулук Кыргызстанда эле эмес, өнүккөн, адам укуктары сакталган өлкөлөрдө да кездешет. Ошондуктан зомбулук менен терроризмге каршы күрөшкөндөй эле күрөшүү керек деп эсептейт:

 

​- Үй-бүлөлүк зомбулук бир гана Кыргызстанда эле эмес, дүйнөдө да орчундуу проблемалардын бири. Бул терроризм сыяктуу эле чоң көйгөй. Ошондуктан үй-бүлөлүк зомбулукту кыскартуу үчүн ырааттуу, үзгүлтүксүз иш алып баруу зарыл. Мыйзамдарды кабыл алып коюу жетишсиз, аны ишке ашыруу керек. Британияда милициянын бергени отчетунда зомбулукка кабылган аялдар 10% түзөрү көрсөтүлгөн. Бул абдан көп көрсөткүч.

 

Эл аралык иш-чарада ала качуунун курмандыгы болгон Бурулайдын окуясы да козголду. Бул окуяга бийлик башындагылар көңүл бурган менен ала качуу фактысы дале токтой элек. Ар кандай изилдөөлөрдө Кыргызстанда орто эсеп менен никенин 20% ала качуунун же кыздын каршылыгына карабастан куралары белгиленген.

 

Түркмөнстан Борбор Азияда жабык өлкөлөргө киргендиктен адам укуктарынын абалы көп айтыла бербейт. Бул өлкөдөн келген Аялдар бирикмесинин өкүлү Бахар Сардарова ала качуу бул өлкөдө кездешпей турганын айтып жатат. Анын белгилешинче, үй-бүлөдөгү чыр-чатакты сотко жеткирбей чечүүдө улуу муундун ролу чоң.

 

- Ала качуу бизде жок, андай болгон учурда абакка отурат. Кызды турмушка берүүдө ата-эне тарабынан эч кандай зордоо болбойт. Зомбулуктун башка түрлөрү да жок деп айтсак аша чапкандык болуп калат го. Бирок мыйзам жагынан биздин аялдар зомбулуктун бардык түрлөрүнөн корголгон. Борбор Азиядагы башка өлкөлөрдөй эле мындай учурлар көп коомчулукка чыга бербейт. Бирок бизде улуулардын таасири чоң. Ушундай учурларда сотко жеткирбей эле чечип коюшат.

 

Ал эми Тажикстанда ортомчулук кылуу, медиация практикасы жакшы колдонулуп келет. Тажикстандагы Юрист аялдардын коомдук бирикмеси лигасынын директору Хамида Каноабдын белгилешинче, өлкөдө кыздарды эрте турмушка берүү маселеси курч турат.

 

- 21-кылымда ала качып үйлөнүү бар экенин угуп биз аябай таң калып турабыз. Дагестан, Чеченстанда бар деп укканбыз, бирок азыркы заманда мындай көрүнүштүн болгону нонсенс. Кыздар да сүйүүгө, болочок жолдошун тандоого укугу бар адам. Биз буга жол бербешибиз керек. Бизде ушундай көрүнүш жок болгону менен эрте куракта турмушка берүү көрүнүшү бар. Ошол менен күрөшүп жатабыз. Бизде медиация жакшы иштейт. Ажырашуу, мүлкүн бөлүштүрүү жана башка көйгөйлөр менен 100 киши кайрылса кырк адамдын маселеси ушул жол менен чечилет. Мындан сырткары аялды, келген келинди күң катары караган, күйөөсүн эле эмес, бүтүндөй үй-бүлөгө кызмат кылат деген көрүнүш дагы актуалдуу. Муну балдар кичине кезинде, үйдөн башташыбыз керек. Балдар апасын кандай жакшы көрөт. Кыздар да болочоктогу апалар экенин түшүндүрүшүбүз керек. Мен дагы үй-бүлөлүк зомбулук үчүн мыйзамды катаалдатууну колдойм, бизде да мыйзам бар, бирок ал алдын алуучу мүнөздө.

 

Статистикалык маалыматтарга караганда, Кыргызстанда 3 млн. 155 миңге жакын аял жашайт. Бул өлкө калкынын теңинен көбүн түзөт. Ар кандай сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча, 15-49 жаштагы үй-бүлөлүү аялдардын 25% зомбулуктун кайсы бир түрүнө кабылганын айтышкан.

 

Бул ар бир төртүнчү аял зомбулукка кабылат дегенди билдирет. 7% аялдар кош бойлуу кезинде зомбулукка дуушар болушкан. Ал эми турмушка чыккандардын 12% 18 жашка чыга элек куракта никеге турган.

 

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.


Канымгүл Элкеева

"Азаттыктын" Бишкектеги журналисти.

Акыркы жаңылыктар

15.02.2019

Жоопкерчиликтүү ата-эне болуунун жолдору

“Роза Отунбаеванын демилгеси” эл аралык фонду “Балдарга, кыздарга, аялдарга жасалган зомбулукту алдын алууда, үй-бүлөнү пландоодогу жоопкерчиликтүү ата-энелик” аталышында Бишкек шаарынын он жаңы конуштарындагы Коомдук ден соолук комитеттеринин мүчөлөрүнө тренинг өткөрүүдө. Тренингдин максаты – дени сак, ар тараптан өнүккөн балдарды тарбиялап өстүрүүдөгү ата-энелердин ролун чечмелөө, жоопкерчиликтүү ата-эненин милдеттери менен ...
13.02.2019

Армениянын маалыматтык-коммуникативдик технологиялары, инновациялык билим берүү тажрыйбасы менен таанышуу сапары

Үстүбүздөгү жылдын 6-7 февралында «Роза Отунбаеванын демилгеси» Эл аралык коомдук фондунун аткаруучу директору Кендирбаева Д.Ш., долбоордун координатору Маражаббай к. А., "Аскар Салымбековдун Фонду" коомдук фондунун башкы директору Жумадилов А.Ж. жана аткаруучу директору Жумадилов Э.Ж. Армениянын маалыматтык-коммуникативдик технологиялары (МКТ), инновациялык билим берүү тажрыйбасы менен таанышып келишти. Сапардын максаты - МКТ боюнча алдынкы ...
07.02.2019

«Поэзия поезди» поэзия кечеси

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомдук фонду Улуттук Филармония менен биргеликте Кыргызстандагы эл-журтка кеңири белгилүү акын, жазуучулардын жана жаш таланттардын поэтикалык кечелеринин сериясын тартуулоону улантууда. Мындай кеченин кезектегиси эл ичинде сүймөнчүлүккө ээ болгон жаш акын, Ч.Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын ээси Максат Жангазиевдин, акындар Мырзайым Айтимбетованын жана Умар Нусубалиевдин ...
04.02.2019

2019-жылды экология менен улантабыз!

Билим кербени 2019-жылдан тартып Бишкек шаарынын мектеп окуучулары үчүн экологиялык тарбиялоо боюнча лекцияны улантат. Эко команданын лектору Данияр Суйундук уулу быйылкы жылы № 62, 11, 26 жана 71 мектептерге барды, ал жерлерде 8- 9-класстардын окуучулары үчүн экология темасына лекция – презентацияны өткөрдү, ошондой эле эко долбоордун алкагында Фонд тарабынан түзүлгөн эко роликтер көрсөтүлдү. Жогорку класстардын окуучулары активдүүлүгүн жана ...
03.02.2019

«Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын 2019-жылдын февралына иш-чараларынын дайджести

Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын   2019-жылдын февралына   иш-чараларынын дайджести       1-февраль - "Гений" радиоберүүсү Качан: 1-февраль, 13:30дан - 14:00гө чейин Кайда: Биринчи Радио Тема "Ата-эне болуу: укук гана эмес, ошондой эле милдеттер". Спикер - Эльмира Каримова, монтессори-педагог, социалдык педагог, психолог. Тили: орус Телефон: 0707471879 (Джакыпбекова Асель, координатор)     8-февралда -  КР экс-Президенти Р.И. Отунбаеванын Жеңиш жана ...
31.01.2019

Барскоон жана Сузак айыл аймактарынын өкүлдөр «Миграция жана өнүктүрүүнүн жергиликтүү пландарында гендердик теңчилик маселелери» лагеринде окутуудан өттү

2019-жылдын 28-январында «Миграция жана өнүктүрүүнүн жергиликтүү пландарында гендердик теңчилик маселелери» үч күндүк лагери аяктады. Лагердин ишине Барскоон жана Сузак айыл аймактарынын өкүлдөрү: айыл аймактарынын башчылары, башчылардын орун басарлары, жооптуу катчылар, айылдык кеңештин депутаттары, аялдар кеңештеринин мүчөлөрү, башкы бухгалтерлер, лидерлер жана активисттер катышты. Лагердин максаты – жергиликтүү өнүктүрүү стратегиясын, анын ...
30.01.2019

STEM - 2019 кышкы мектебинин ачылышы болуп өттү

29-январда И.Раззаков атындагы КМТУда STEM кышкы мектебинин ачылышы болуп өттү. Ачылышта ФРГнын КРдагы Элчиси М.Иверсен, И.Раззаков атындагы КМТУнун ректору М.Ж. Джаманбаев, «Роза Отунбаеванын демилгеси» ЭКФнын аткаруучу директору Д.Кендирбаева, КРдагы ДААД маалымат борборунун аткаруучу директору К.Тевс, КГТИнин директору А.А. Усупкожоева саламдашуу менен сөз сүйлөдү. Сөз сүйлөгөндөр техникалык багыттар боюнча окутуунун келечектери жөнүндө, ...
27.01.2019

«Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси чоң аншлаг менен өттү

2019-жылдын 25-январь күнү Т.Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук Филармониясынын Кичи залында белгилүү акын Мирлан Самыйкожонун «Ызгаардагы ыр» поэзия кечеси чоң аншлаг менен болуп өттү. Жүздөгөн поэзия сүйүүчүлөрү кечеге келип, залга батпай калды. Аталган ыр кече буга чейинкилерден өзүнүн сценарийинин кызыктуулугу жана динамикалуулугу менен айырмаланды. Мирлан Самыйкожо өзүнүн кечесин кыргыз поэзиясынын атактуу өкүлдөрүнө арнаган ыры ...
26.01.2019

Роза Отунбаева: Креативдүү индустрия музейлерден башталат

Туризм өлкөнүн ички дүң продукциясына 5 пайыздык киреше алып келет, бул чек эмес, башталышы десек туура болчудай. Бийликтин “Ачык асман” жөнүндөгү чечими да буга кол кабыш кылмакчы: кыймылдардын интенсивдүүлүгү көбөйөт, адамдардын, жүктөрдүн ички жана эл аралык каттоолору күчөйт. Бүгүн эле Кыргызстан: кышкысын жана жайкысын кыска мөөнөттүү эс алууну, трекингдерди жана хайкингдерди (узун жана кыска багыттуу жөө туризми), лыжа туризмин сунуштаган ар ...
23.01.2019

«50+»долбоору «Мобилдүү технологиялар» курстарына чакырат

«50 ПЛЮС» долбоору – өз ниеттерин жүзөгө ашырууну, кызыктуу, жигердүү, узак жашоону каалагандар үчүн!     Урматтуу улуу муундун өкүлдөрү,   Сиздер мобилдүү телефонду пайдаланууда ишенимдүү болууну, социалдык тармактар аркылуу баарлашууга, электрондук почтаны пайдаланууга үйрөнүүнү, коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрдү үйдөн чыкпай туруп телефон аркылуу төлөөнү каалайсыздарбы?   Биз Сиздерди «Мобилдүү технологиялар» курстарына чакырабыз, ал жерде ...
23.01.2019

КР ЖК депутаты Садык Шер балдарга китеп окуп берди

2019-жылдын 18-январь күнү Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутаты Садык Шер «Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомлук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте уюштурган «Китеп билим булагы, билим өнөр чырагы» акциясынын алкагында Бишкек шаарындагы №68 мектеп-гимназиясында балдарга китеп окуп берди. Эл өкүлү окуган «Ынтымак сыры» китебин аталган мектептин 200 дөн ашуун окуучулары өтө кунт коюп, зор ...

Издөө

Экс-президенттик институт

«Устат» долбоору

Мектепке даярдык көрүүчү жыл


School of Childhood

Садики на джайлоо

Gardens on jailoo

Балачак мектеби

School of Childhood

Билим фестивалы

«Эко-долбоор»

«Жылдыздар бөбөктөргө китеп окуйт»

КРда мектеп тамак-ашын ылайыкташтыруу

Балдар үчүн мастер-класстар

«Балдар филармониясы»

«Поэзия кечелери»

Биздин басылмалар

«Мекендештер»


mekendeshter-logo

«Бешик ырлары»


beshik-logo

Видео

Р.И.Отунбаева номинирована на первую премию NABU «Снежный барс»

«Аларда кандай болду экен?»

«Фонддун долбоорлору»